Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM: Đề xuất phân quyền ở 6 lĩnh vực lớn

Hôm qua (8-5), Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp với Trường ĐH Luật TP.HCM đã tổ chức Hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TP.HCM”.

Tại hội thảo, các ý kiến nêu ra đều tập trung vào đề xuất cụ thể về phân cấp, phân quyền thực chất cho chính quyền đô thị đặc biệt. Đáng chú ý, theo các chuyên gia, với một đô thị đặc biệt như TP.HCM thì cần được trao quyền tự chủ về tài chính, quy hoạch và tổ chức bộ máy... để TP chủ động phát triển, thay vì phụ thuộc cơ chế “xin-cho”.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: ĐẠI HỌC LUẬT TP.HCM

Luật phải giải quyết tất cả vấn đề bằng cơ chế

Nêu ý kiến, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, ĐH Luật TP.HCM, cho rằng Luật Đô thị đặc biệt phải là luật gọn nhẹ và đặc biệt phải là luật cơ chế. Theo đó, tất cả vấn đề tại đô thị đặc biệt sẽ được giải quyết nhưng không phải thông qua các quy định cụ thể mà bằng các cơ chế.

Về nguyên tắc phân định thẩm quyền, TS Trí cho rằng luật cần kết hợp mô hình phân quyền từ trên xuống và từ dưới lên. Luật cần xác định rõ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương, còn lại thì trao quyền chủ động cho TP. “Những gì không thuộc các lĩnh vực then chốt như tài khóa vĩ mô, an ninh - quốc phòng, đối ngoại, quyền con người, vấn đề tố tụng, hoặc đất đai thì nên giao địa phương quyết định” - TS Trí nói.

Đáng chú ý, TS Trí đề xuất chỉ áp dụng mô hình phân quyền trực tiếp từ Quốc hội, thay vì thông qua mô hình phân cấp từ Chính phủ, bộ ngành, nhằm giải quyết triệt để các điểm nghẽn, rào cản thể chế, đồng thời không lo ngại xuất hiện những tình huống mới mà địa phương phải xin thêm…

Ông Mai Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức, cho rằng để phường, xã tại một đô thị đặc biệt như TP.HCM phát triển đột phá thì cần thiết phải có các cơ chế nhằm tạo chủ động và các mô hình mới cần được luật hóa trong Luật Đô thị đặc biệt.

Ông Quyết đề xuất TP cần được trao quyền chủ động quy định về tổ chức bộ máy và biên chế đối với cấp phường, xã, dựa trên khung quy định của Trung ương.

Ông Mai Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức, nêu ý kiến tại hội thảo. Ảnh: BTC

Hiện nay, Trung ương quy định TP.HCM đặc thù số lượng cơ quan cấp phòng hoặc đối với phường, xã là từ bốn đến bảy phòng. TP.HCM sẽ căn cứ vào đặc thù của từng địa phương để quyết định phường, xã nào được bố trí bốn, năm hoặc sáu phòng. Tương tự đối với số lượng công chức, ông Quyết đề nghị Trung ương chỉ cần quy định mức bình quân số công chức cho TP cao hơn các địa phương khác. Dựa trên mức đó, TP.HCM được quyền chủ động quy định số lượng biên chế công chức của từng phường, xã…

“Việc giao quyền phải thực chất, phân cấp triệt để và gắn liền với việc phân định trách nhiệm rõ ràng theo đúng phương châm địa phương biết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm” - ông Quyết nói.

Các đại biểu chủ trì Hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TP.HCM”. Ảnh: BTC

Ông Quyết đề xuất phân cấp mạnh mẽ các lĩnh vực như đầu tư công, hạ tầng kỹ thuật, quản lý ngân sách, quy hoạch đô thị, xây dựng môi trường, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế, quản lý dân cư và các dịch vụ công.

Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức còn đề xuất bổ sung quy định thành lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trong Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Việc này nhằm cụ thể hóa vai trò, vị trí trung tâm kinh tế - tài chính của TP.HCM, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc hình thành các khu vực đô thị chức năng và động lực phát triển mới cho TP theo quy hoạch tổng thể đang được xây dựng...

Ông dẫn chứng những khu vực đủ điều kiện thành lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt như khu vực Bình Dương cũ, phường Sài Gòn, An Khánh, TP Thủ Đức cũ hay cảng Cái Mép…

Các chuyên gia đề xuất TP.HCM cần được trao quyền về tài chính, quy hoạch và tổ chức bộ máy… khi xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Ảnh: THUẬN VĂN

Trao quyền đi kèm với thiết kế “vùng an toàn trách nhiệm”

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA), cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải thiếu vốn hay động lực mà là thiếu cơ chế để quyết định nhanh, thời gian cụ thể và ai chịu trách nhiệm khi chậm trễ. Từ đó, ông đề xuất Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM cần giải quyết ba vấn đề cốt lõi. Cụ thể, TP cần chuyển mạnh từ quản lý thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu và kết quả; trao quyền đi kèm với thiết kế “vùng an toàn trách nhiệm” và bảo vệ cán bộ làm đúng quy trình, minh bạch, không vụ lợi và vì lợi ích chung.

“Điểm mạnh của một siêu đô thị không nằm ở ưu đãi nhiều hơn mà ở thiết chế điều phối đủ mạnh để ra quyết định nhanh và thống nhất. Vì vậy, tôi đề xuất luật cần cho phép hình thành cơ chế điều phối phát triển siêu đô thị TP.HCM, với thẩm quyền thực chất đối với các dự án liên vùng chiến lược với Tây Ninh hay Đồng Nai” - ông Kỳ nêu và nhấn mạnh TP cần được quản trị như một siêu đô thị vùng, không còn là một địa phương riêng lẻ.

Ông Lê Minh Đức, Phó ban Pháp chế HĐND TP.HCM. Ảnh: BTC

Theo ông Lê Minh Đức, Phó ban Pháp chế HĐND TP.HCM, TP hiện chưa có đủ quyền tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự và biên chế, trong khi quy mô vận hành đã ở mức siêu đô thị. Từ đó, Ban Pháp chế đề xuất sáu nhóm phân quyền trọng tâm gồm tổ chức bộ máy, chính sách nhân tài, tài chính - đầu tư, quy hoạch - đất đai, khoa học công nghệ và quyền lập quy.

TP.HCM cần được chủ động điều chỉnh quy hoạch, sử dụng đất, triển khai các mô hình PPP trong lĩnh vực mới, xây dựng cơ chế bồi thường - tái định cư đặc thù và thử nghiệm các công nghệ, mô hình kinh doanh mới.

PGS-TS Huỳnh Văn Thới, Học viện Hành chính và Quản trị công, nhấn mạnh phải thiết kế phân quyền thực chất trong Luật Đô thị đặc biệt. “Một đạo luật hướng tới phân quyền thực chất trước hết phải giải quyết bài toán minh định thẩm quyền” - PGS-TS Thới nói và cho rằng điều này cần đi theo hướng rõ ràng, tránh tình trạng chia sẻ trách nhiệm nhưng không xác định chủ thể quyết định.

Theo ông, trong các lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, phát triển hạ tầng hay điều hành tài chính địa phương, TP cần được trao quyền quyết định với phạm vi xác định cụ thể. Khi thẩm quyền đã được xác lập, quyền quyết định cuối cùng phải thuộc về chủ thể được giao quyền, thay vì bị phân tán qua nhiều tầng nấc trung gian.

PGS-TS Huỳnh Văn Thới, Học viện Hành chính và Quản trị công. Ảnh: BTC

PGS-TS Thới cho rằng việc quản lý truyền thống đặt nặng tiền kiểm, với nhiều khâu phê duyệt trước khi quyết định được ban hành. Cách làm này có thể phù hợp trong môi trường ổn định nhưng lại bộc lộ hạn chế khi áp dụng vào quản trị đô thị hiện đại, nơi mà thời gian và tính linh hoạt đóng vai trò quyết định. Do đó, việc chuyển dần sang cơ chế hậu kiểm, kết hợp với thanh tra, kiểm toán và giám sát xã hội, cần được xem là một định hướng quan trọng.

Khi trọng tâm kiểm soát chuyển sang giai đoạn sau, chính quyền địa phương có điều kiện phát huy tính chủ động, trong khi hệ thống vẫn duy trì được khả năng kiểm soát cần thiết. Bên cạnh đó, thiết kế cơ chế phân quyền nếu không đi kèm với quy định rõ ràng về nguyên tắc áp dụng và xử lý xung đột pháp luật sẽ dẫn đến khó khăn trong thực tiễn…

Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường, phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC

*****

THANH TUYỀN - LÊ THOA