Hội thảo khoa học 'Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho thành phố Hồ Chí Minh' Cấp thiết tạo nền tảng pháp lý cho một cực tăng trưởng dẫn dắt

Nhu cầu cấp thiết tạo lập khung pháp lý thống nhất, vượt trội

Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Trường Nhật Phượng phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Trường Nhật Phượng cho biết, những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm, tạo điều kiện cho thành phố thông qua các cơ chế thí điểm tại các Nghị quyết số 54/2017/QH14, số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15. Những chính sách này đã mang lại nhiều thành tựu quan trọng, tạo tiền đề khai thác hiệu quả tiềm năng của thành phố. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chung. Việc chuyển từ "Nghị quyết thí điểm" sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại hội thảo

Nhìn nhận Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa quan trọng với sự phát triển thành phố trong bối cảnh hiện nay, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, thành phố nhận thức được sứ mệnh của mình, nỗ lực tối đa, phối hợp cao nhất với các cơ quan liên quan để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố trong giai đoạn tới. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố Hồ Chí Minh cần điều kiện phù hợp hơn để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế và giữ vững vai trò dẫn dắt đầu tàu trong phát triển kinh tế- xã hội.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu chuyển dịch, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh dựa trên khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng đặt ra nhiều yêu cầu, nhiều bài toán mà thành phố phải đối diện để giải quyết, mở đường để phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

“Luật Đô thị đặc biệt sẽ xác định rất nhiều yêu cầu, điều kiện để thành phố tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội, xác định rõ mô hình phát triển thành phố trong vai trò là siêu đô thị, là đơn vị dẫn dắt, đầu tàu trong phát triển kinh tế- xã hội; tăng phân cấp, phân quyền từ chính quyền cấp thành phố đến cơ sở. Từ đó khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực, thẩm quyền”, Phó Chủ tịch UBND thành phố chia sẻ.

Đề cao tinh thần dám nghĩ, dám làm

Quang cảnh hội thảo

Tại Hội thảo, TS Nguyễn Thị Thiện Trí - Trường đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận Luật Đô thị đặc biệt phải là một đạo luật chung cho các đô thị đặc biệt, lấy đô thị thành phố Hồ Chí Minh làm chuẩn, thậm chí có thể áp dụng cho cả Thủ đô Hà Nội nếu như thiết kế theo mô hình có lợi hơn. “Đạo luật này là luật gọn nhẹ và đặc biệt, phải là luật cơ chế. Tất cả những vấn đề tại đô thị đặc biệt sẽ được giải quyết nhưng không phải thông qua các quy định cụ thể mà được giải quyết bằng các cơ chế”, TS Nguyễn Thị Thiện Trí nêu ý kiến.

Nhiều ý kiến đề xuất cơ chế miễn trừ trách nhiệm và kiểm soát chính quyền đô thị để tạo sự yên tâm từ phía Trung ương và người dân, bảo đảm việc phân quyền mạnh không đi đến lạm quyền; đồng thời phát huy sự chủ động, sáng tạo thực chất của chính quyền đô thị. Đặc biệt là đề cao tinh thần dám nghĩ, dám làm. Bởi, đô thị khác với nông thôn, đòi hỏi chính quyền phải thường xuyên đưa ra những bài toán và giải pháp mang tính chất bứt phá.

Phân quyền đi theo trách nhiệm, cơ chế

Các đại biểu tham dự hội thảo

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho thành phố Hồ Chí Minh là nhiệm vụ “vừa gấp, vừa khó, vừa áp lực”, đặc biệt trong bối cảnh thời gian chuẩn bị rất ngắn. Thành phố có nhiều vấn đề đặc thù, việc thiết kế cơ chế riêng cho thành phố đã rất phức tạp. Do đó, thành phố cần bám sát kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với tinh thần “cả nước vì thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước”, từ đó xác định rõ tên gọi và phạm vi điều chỉnh của luật là dành riêng cho thành phố Hồ Chí Minh.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư Pháp, định hướng lớn của luật đã được Trung ương đặt ra với 6 nhóm vấn đề trọng tâm gồm: đột phá về thể chế quản trị và phân quyền; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương; đổi mới quy hoạch; huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; tăng cường liên kết vùng; và xử lý các "điểm nghẽn" của thành phố như: giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường. Vì vậy, thành phố Hồ Chí Minh cần tập trung vào nhóm cơ chế, chính sách để giải quyết được 6 nhóm vấn đề này, tạo ra bước phát triển vượt trội.

Về quy hoạch, thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp cận theo mô hình quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, thay vì tách rời quy hoạch thành phố và quy hoạch đô thị như hiện nay. Thành phố cũng cần mở rộng không gian phát triển thông qua liên kết vùng vì diện tích hiện tại chưa đủ dư địa cho một siêu đô thị. Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tư Pháp cũng lưu ý luật phải xác định rõ các giới hạn, không đụng đến các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại…

Quang cảnh hội thảo

Ngoài ra, trọng tâm lớn nhất của luật phải là phân quyền và trao quyền thực chất cho thành phố Hồ Chí Minh. Thứ trưởng Bộ Tư Pháp đặc biệt nhấn mạnh đến việc trao thêm quyền cho HĐND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để chủ động xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương.

“Phân quyền đi theo trách nhiệm, phân quyền đi theo cơ chế. Tuy nhiên, việc phân quyền cũng cần có giới hạn. Đồng thời, phân biệt rõ giữa cơ chế “sandbox” và “thử nghiệm chính sách”. Sandbox chỉ áp dụng cho dự án hoặc vụ việc cụ thể, còn thử nghiệm chính sách là trao quyền cho HĐND ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để thử nghiệm các cơ chế mới. Khung phân quyền là điều kiện chung, nhưng muốn tạo chuyển biến nhanh thì phải có những nhiệm vụ cụ thể, triển khai được ngay để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh.

Các chuyên gia tham dự hội thảo cũng cho rằng, thành phố Hồ Chí Minh phải phối hợp chặt với các bộ, ngành và giới chuyên gia xây dựng các quy định cụ thể, sát thực tiễn thay vì chỉ dừng ở mong muốn hay ý tưởng học thuật. Bởi, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là việc riêng của thành phố mà là nhiệm vụ chung của cả nước.

Bài và ảnh: Hoa Lê