Logic dầu mỏ phía sau cuộc chiến của Mỹ tại Iran

An ninh năng lượng định hình chiến lược của Mỹ

Mỹ và Israel nói rằng chiến dịch quân sự leo thang nhằm vào Iran xuất phát từ các mục tiêu như ngăn chặn phổ biến hạt nhân, răn đe và đảm bảo an ninh khu vực. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy một logic khác, lâu đời hơn, đang chi phối. Đó là dầu mỏ - “mạch máu” của nền kinh tế toàn cầu.

Ảnh minh họa: Reuters

Hãy nhìn vào cuộc không kích gần đây của Mỹ nhằm vào đảo Kharg - đầu mối xuất khẩu dầu chủ chốt của Iran. Hòn đảo này nằm gần eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu thế giới đi qua mỗi ngày. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể lập tức gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu. Những bài báo gần đây đều nhấn mạnh giá dầu nhạy cảm như thế nào trước mối đe dọa eo biển này bị gián đoạn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nhất không chỉ là việc cuộc tấn công diễn ra, mà là những gì được chủ ý không nhắm tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai ca ngợi chiến dịch, cho biết các lực lượng Mỹ đã phá hủy “toàn bộ mục tiêu quân sự” trên đảo. Đồng thời, ông nhấn mạnh cơ sở hạ tầng dầu mỏ vẫn được giữ nguyên và cho biết quyết định không “xóa sổ hạ tầng dầu khí” có thể thay đổi nếu Iran đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

Sự phân biệt này mang nhiều hàm ý. Đảo Kharg xử lý phần lớn xuất khẩu dầu thô của Iran. Việc phá hủy các cảng dầu tại đây có thể làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung toàn cầu và đẩy giá dầu tăng vọt. Thay vào đó, Washington lựa chọn một đòn đánh có tính toán: gây thiệt hại quân sự nhưng không làm tê liệt dòng chảy năng lượng. Hàm ý là rõ ràng: Mỹ sẵn sàng làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, nhưng vẫn có lợi ích sâu sắc trong việc duy trì dòng chảy dầu mỏ nuôi sống nền kinh tế toàn cầu.

An ninh năng lượng từ lâu đã định hình chiến lược của Mỹ tại Vùng Vịnh. Kể từ “Học thuyết Carter” năm 1980 - coi nguồn cung dầu khu vực này là lợi ích sống còn, Washington luôn xem hạ tầng năng lượng tại đây là ưu tiên chiến lược. Nguy cơ Iran hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz vẫn là một trong những rủi ro lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cuộc tấn công vào đảo Kharg giống như một tín hiệu hơn là bước đi hướng tới chiến tranh toàn diện. Đó là năng lực quân sự của Iran có thể bị nhắm tới, nhưng hạ tầng dầu mỏ - nền tảng của kinh tế toàn cầu vẫn là tài sản được “bảo vệ”. Nếu nhìn riêng lẻ, vụ tấn công vào đảo Kharg có thể được coi là động thái kiểm soát leo thang. Nhưng đặt trong tổng thể hành động của Washington tại nhiều khu vực, một logic nhất quán hơn dần lộ rõ.

Logic này càng rõ khi xét đến các bước đi khác của chính quyền ông Trump. Tại Venezuela, Washington gia tăng sức ép đối với Tổng thống Nicolas Maduro. Dù được lý giải bằng những lý lẽ khác nhau nhưng có một thực tế không thể bỏ qua, đó là Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới. Do đó, việc kiểm soát tương lai chính trị của quốc gia này gắn chặt với việc kiểm soát cách thức và thị trường tiêu thụ dầu mỏ của họ.

Cùng một logic có thể được thấy trong cách Washington điều chỉnh lập trường đối với dầu mỏ Nga. Dù vẫn coi Nga là đối thủ chiến lược, các nhà hoạch định chính sách Mỹ gần đây đã nới lỏng một số hạn chế liên quan đến xuất khẩu dầu thô của Moscow nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu và tránh cú sốc về giá. Điều này cho thấy ngay cả trong đối đầu, chính sách cũng được điều chỉnh khi dòng chảy dầu mỏ bị đe dọa.

Động thái này phản ánh một thực tế rộng lớn hơn: Các cạnh tranh địa chính trị thường phải nhường chỗ cho yêu cầu cấp thiết là duy trì sự ổn định của nguồn cung năng lượng. Dù nguồn dầu đến từ Nga, Venezuela hay khu vực Vịnh Ba Tư, ưu tiên cốt lõi vẫn không thay đổi - đảm bảo dòng dầu liên tục và nền kinh tế toàn cầu vận hành thông suốt.

Mô hình không chỉ giới hạn ở dầu mỏ

Hiện nay, logic tương tự đang mở rộng sang các khoáng sản chiến lược - nền tảng của hệ thống năng lượng và công nghệ trong tương lai. Tổng thống Donald Trump nhiều lần khơi lại ý tưởng mua lại Greenland - vùng lãnh thổ được cho là sở hữu trữ lượng lớn đất hiếm cũng như tiềm năng tài nguyên năng lượng dưới đáy biển Bắc Cực. Những nguồn lực này ngày càng có giá trị trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Tương tự, Washington cũng thúc đẩy mạnh mẽ việc tiếp cận nguồn khoáng sản đất hiếm tại Ukraine - những nguyên liệu thiết yếu cho ngành điện tử tiên tiến, năng lượng tái tạo và công nghiệp quốc phòng. Các khoáng sản này đã trở thành mối quan tâm chiến lược của các cường quốc trong việc đảm bảo chuỗi cung ứng cho các ngành công nghiệp trọng yếu. Nhìn tổng thể, có thể thấy một nỗ lực nhất quán nhằm kiểm soát các nguồn lực và hạ tầng duy trì hoạt động của nền kinh tế toàn cầu.

Trong hệ thống đó, dầu mỏ vẫn giữ vai trò trung tâm. Bất chấp nhiều thập kỷ thảo luận về chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm ưu thế trong cơ cấu năng lượng thế giới. Thương mại, vận tải và công nghiệp toàn cầu vẫn phụ thuộc sâu sắc vào dòng chảy ổn định của dầu thô và khí tự nhiên.

Chính vì vậy, cơ sở hạ tầng đảm bảo sự lưu thông của dầu, từ đường ống, cảng xuất khẩu, tuyến hàng hải đến nhà máy lọc dầu, đã trở thành một trong những thành tố được bảo vệ chặt chẽ nhất của nền kinh tế toàn cầu.

Điều đang bị đe dọa hiện nay không chỉ là quan hệ giữa các quốc gia, mà là khả năng vận hành của một hệ thống toàn cầu không thể chịu đựng sự gián đoạn trong nguồn cung năng lượng của chính nó. Dầu mỏ từ lâu đã định hình địa chính trị Trung Đông và diễn biến tại đảo Kharg cho thấy điều đó vẫn không thay đổi. Phía sau những tuyên bố về răn đe và an ninh là một mệnh lệnh quen thuộc: giữ cho dòng dầu không bị gián đoạn.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp