LHQ và Hội Chữ thập đỏ cảnh báo nguy cơ vũ khí tự động sát ngưỡng “lằn ranh đạo đức”

Liên hợp quốc (LHQ) và Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) cảnh báo thế giới đang “tiến gần một cách nguy hiểm” tới tương lai các hệ thống vũ khí tự động có thể tự lựa chọn mục tiêu là con người, đồng thời kêu gọi khẩn cấp xây dựng các quy định quốc tế nhằm kiểm soát công nghệ này.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) António Guterres phát biểu tại cuộc họp báo ở Damascus, Syria, ngày 26/7/2026. Ảnh: AFP.

Trong tuyên bố chung ngày 25/8, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres và Chủ tịch ICRC Mirjana Spoljaric nhấn mạnh những quan ngại cơ bản về vũ khí tự động vẫn không thay đổi, song các rủi ro đã gia tăng. Hai nhà lãnh đạo cảnh báo thế giới đang tiến gần tới “một lằn ranh đạo đức nguy hiểm”, khi máy móc có thể tự động xác định và tấn công con người.

Hệ thống vũ khí tự động sát thương thường được hiểu là các hệ thống có khả năng tự lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực mà không cần sự can thiệp của con người.

Đến nay chưa có trường hợp nào được xác nhận về việc sử dụng hoàn toàn vũ khí tự động. Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng trên thế giới gia tăng và xung đột diễn ra tại Trung Đông và Ukraine, trong đó thiết bị bay không người lái (UAV) ngày càng đóng vai trò quan trọng trên chiến trường, lo ngại về khả năng vũ khí tự động hoàn toàn được sử dụng đang gia tăng.

Hệ thống vũ khí tự động được hiểu là các hệ thống có khả năng tự lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực mà không cần sự can thiệp của con người Ảnh: Tư liệu.

Hiện chưa có một điều ước quốc tế cụ thể nào điều chỉnh các hệ thống vũ khí tự động và vũ khí được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Guterres và bà Spoljaric cho rằng cuộc chạy đua hướng tới mức độ tự động hóa ngày càng cao trong các hệ thống vũ khí “đã thực sự diễn ra”, chứ không còn là vấn đề của tương lai xa. Hai nhà lãnh đạo kêu gọi các quốc gia hành động khi vẫn còn cơ hội đặt ra những giới hạn cần thiết trước khi các loại vũ khí này phát triển vượt khỏi tầm kiểm soát.

Theo hai nhà lãnh đạo, nhiều nhà khoa học và kỹ sư tham gia phát triển các hệ thống này cũng đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro. Do đó, các quốc gia không thể tiếp tục thụ động trước những cảnh báo từ chính những người phát triển công nghệ.

Các cuộc thảo luận về khả năng xây dựng một hiệp ước trong tương lai nhằm quản lý vũ khí tự động đã được tiến hành trong khoảng một thập kỷ. Sau 3 năm thảo luận, các quốc gia dự kiến quyết định vào tháng 11 tới về việc có khởi động các cuộc đàm phán chính thức về một hiệp ước hay không.

LHQ và ICRC kêu gọi các nước thể hiện “bản lĩnh chính trị”, đồng thời cảnh báo việc không hành động nhanh chóng và quyết đoán có thể khiến nhiều người thiệt mạng. Hai tổ chức nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải xây dựng các quy định rõ ràng, khẳng định “đổi mới công nghệ phải phục vụ con người, không gây nguy hiểm cho con người”.

Thanh Hằng

Nguồn: RTE.