Lập pháp lại tuýt còi hành pháp

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump nổi cơn thịnh nộ về kết quả cuộc bỏ phiếu thông qua nghị quyết ở thượng viện trong tuần này không có gì là khó hiểu, bởi nghị quyết này yêu cầu ông chấm dứt cuộc xung đột với Iran.

Vậy là thượng viện Mỹ đã hành động tương tự hạ viện trước đó. Cả hai nghị quyết này tuy không có hiệu lực bắt buộc tuân thủ đối với ông Donald Trump nhưng đều là đòn chính trị rất mạnh mẽ giáng vào thể diện và uy danh cá nhân của nhà lãnh đạo này. Ông Donald Trump sẽ không vì bị phía lập pháp tuýt còi và xác định giới hạn cầm quyền như thế mà phải chấm dứt xung đột với Iran, nhưng sẽ không thể làm ngơ những diễn biến mới này.

Đảng Cộng hòa của ông Donald Trump hiện kiểm soát lưỡng viện lập pháp cho nên ông không cay đắng sao được khi hai cơ quan này lại thông qua nghị quyết gây bất lợi và tổn hại cho mình. Cả ở hạ viện lẫn thượng viện vừa rồi đều đã có một vài thành viên Đảng Cộng hòa không đứng về phía ủng hộ ông Donald Trump khi biểu quyết.

Hiệu ứng tai hại đối với tổng thống Mỹ biểu lộ trên hai phương diện. Thứ nhất, phía lập pháp sau nhiều ngày dùng dằng đã chính thức thể hiện quan điểm không ủng hộ việc ông Donald Trump tự ý đẩy đất nước vào cuộc xung đột với Iran, cũng như yêu cầu ông chấm dứt giao tranh và phải xin sự chấp thuận của quốc hội một khi tiến hành xung đột bên ngoài nước Mỹ. Vậy là giữa hai bên lập pháp và hành pháp ở Mỹ bùng phát công khai cuộc tranh đấu quyền lực về quyền hạn tiến hành xung đột bên ngoài nước Mỹ. Cứ như thế thì ông Donald Trump sẽ càng ngày càng thêm khó khăn và khó xử về chính trị đối nội và tài chính ngân sách cho việc tiếp tục cuộc chiến với Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và ông John Thune, lãnh đạo phe đa số của Đảng Cộng hòa tại Thượng viện, ở trụ sở Quốc hội hôm 24-6. Ảnh: AP

Thứ hai, hai nghị quyết trên cho thấy trong nội bộ Đảng Cộng hòa không có sự đồng thuận về việc ủng hộ ông Donald Trump tấn công Iran và biểu lộ bất tuân nhà lãnh đạo này. Nói theo cách khác, tổng thống Mỹ đang mất dần sự kiểm soát và chi phối Đảng Cộng hòa. Mức độ tín nhiệm của ông Donald Trump trong cử tri sa sút nghiêm trọng và chỉ có không đầy 23% người dân ủng hộ cuộc xung đột Mỹ - Iran. Tất cả những điều này đều là biểu hiện sự rạn vỡ rõ ràng nền tảng quyền lực của ông Donald Trump trong nước và Đảng Cộng hòa hiện trực diện nguy cơ vì ông mà có thể thất cử lớn trong cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Ông Donald Trump bị quốc hội tuýt còi nhưng không vì thế mà dừng cuộc xung đột khi chưa đạt được kết quả về quân sự hoặc ngoại giao đủ sức thuyết phục cử tri là Mỹ đã thắng Iran. Nhà lãnh đạo này sẽ dùng những phương cách mạnh tay để chấn chỉnh nội bộ Đảng Cộng hòa, dùng nhiều thủ thuật cầm quyền để lách các quy định pháp lý và quyết định của quốc hội. Ông Donald Trump sẽ vừa thúc đẩy hòa đàm với Iran vừa tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ để thị uy và ép Tehran nhượng bộ. Ông sẽ nỗ lực thỏa thuận với Iran về một hòa ước nào đấy để giảm thiểu hệ lụy và tác động tiêu cực đối với Mỹ về chính trị và kinh tế trước ngày bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Xoay chuyển tình thế trước để tránh thất cử. Sau cuộc bầu cử, tình thế và bối cảnh sẽ khác đối với ông Donald Trump. Khi ấy, ông sẽ chơi cuộc chơi khác với cả quốc hội lẫn Đảng Cộng hòa, với những người chống đối ở nước Mỹ và với cả Iran nữa.

NGẢI SA