Lặng thầm kể chuyện lịch sử

Ngọc Anh thuyết minh cho khu triển lãm chuyên đề “Huế - Di sản, bản sắc và tầm nhìn phát triển xanh” trong sự kiện A80 vừa qua tại Hà Nội

Khi sở thích gặp chuyên môn

Cơ duyên đến với nghề thuyết minh viên của chị Ngọc Anh bắt đầu khá tự nhiên, từ chính sở thích cá nhân và con đường học tập đã lựa chọn. Yêu du lịch, thích khám phá những vùng đất mới, lại được đào tạo trong môi trường sư phạm, chị nhận ra công việc tại bảo tàng là sự kết hợp hài hòa giữa đam mê và chuyên môn. “Công việc hiện tại của mình giống như sự giao thoa giữa việc được tìm hiểu, khám phá và thực hiện công tác giáo dục, tuyên truyền về lịch sử, văn hóa địa phương”, chị chia sẻ.

Một ngày làm việc của thuyết minh viên bắt đầu từ những việc trực điểm trưng bày, chuẩn bị không gian đón khách, đảm bảo vệ sinh, cảnh quan tại khu tham quan. Khi có khách đến, người thuyết minh trở thành cầu nối, dẫn dắt hành trình khám phá theo chương trình tham quan đã được xây dựng. Công việc lặp lại mỗi ngày, nhưng không đơn điệu.

Theo chị Ngọc Anh, điều quan trọng nhất để một bài thuyết minh có thể “chạm” đến người nghe không nằm ở việc nói nhiều hay nói hay, mà ở định hướng giá trị. “Mình luôn nghĩ rằng, thuyết minh cần tập trung giáo dục, tuyên truyền những giá trị cốt lõi, tốt đẹp và cao quý nhất; tránh sa đà vào những điều cực đoan, tiêu cực đến khách tham quan”, chị nói. Chính quan điểm này giúp chị giữ được sự chừng mực, tỉnh táo khi đứng trước những đề tài lịch sử vốn nhiều đau thương, mất mát.

Giữ lửa nghề

Một trong những thách thức lớn nhất của nghề thuyết minh viên là sự lặp lại. Cùng một nội dung, một tuyến tham quan, ngày này qua ngày khác, rất dễ khiến người theo nghề rơi vào việc trở nên máy móc, khô cứng.

“Tùy đối tượng khách tham quan mà mình điều chỉnh cách diễn đạt cho phù hợp”, chị cho biết. Với học sinh, thiếu nhi, nội dung được giản lược, cách thể hiện sinh động, vui tươi để tạo không khí gần gũi. Với người lớn tuổi hay những đoàn khách có yêu cầu nghiên cứu sâu, phần thuyết minh sẽ đi vào chiều sâu thông tin, chú trọng bối cảnh lịch sử và giá trị tư liệu. Thời lượng, nhịp điệu cũng được linh hoạt thay đổi theo nhu cầu từng đoàn.

Trong hành trình làm nghề, luôn có những khoảnh khắc để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành “ngọn lửa” âm ỉ nuôi dưỡng tình yêu công việc. Với chị Ngọc Anh, đó là một lần đón tiếp đoàn khách tham quan di tích Chín Hầm vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Đoàn khách phần lớn là các cô, các bác lớn tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số ở A Lưới, họ đều là cựu chiến binh, là những người từng trực tiếp tham gia chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

“Hình ảnh các cô, các bác vừa tham quan, vừa thắp hương tri ân các Anh hùng liệt sĩ khiến mình vô cùng xúc động và tự hào”, chị nhớ lại. Đặc biệt, cái bắt tay và lời cảm ơn của một bác gái lớn tuổi sau buổi thuyết minh đã để lại trong chị cảm giác ấm áp khó quên, như được tiếp thêm ngọn lửa của lòng tự hào dân tộc.

Nhìn rộng hơn, chị Ngọc Anh cho rằng, thuyết minh viên giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản. Di sản chỉ thực sự “sống” khi được kể lại, được giải thích và được cảm nhận. Và người trực tiếp làm công việc đó chính là thuyết minh viên, những người làm công tác giáo dục, tuyên truyền, đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng.

Tuy vậy, nghề thuyết minh viên hiện nay cũng đứng trước không ít sự thay đổi. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như thuyết minh tự động, mã QR tích hợp thông tin tại các điểm di tích đã mang lại nhiều tiện ích cho du khách, đồng thời hỗ trợ phần nào cho công tác tuyên truyền. Nhưng mặt khác, điều này cũng đặt ra nỗi trăn trở về nguy cơ vai trò của thuyết minh viên dần bị “nhẹ hóa”, thậm chí thay thế bằng công nghệ ảo. Thế nhưng, công nghệ có thể cung cấp thông tin, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cảm xúc, sự tương tác và chiều sâu nhân văn mà con người mang lại. Một ánh mắt, một giọng nói, một cách nhấn nhá đúng lúc, đó là những điều chỉ con người mới có thể truyền tải trọn vẹn. “Làm bất cứ công việc gì cũng cần xuất phát từ tình yêu, đặc biệt là với truyền thống và di sản cha ông để lại. Nếu giữ được tình yêu ấy, các bạn sẽ có đủ động lực để gắn bó và phát huy di sản một cách bền vững”, chị nói.

Bài, ảnh: PHƯỚC CHÂU