Kinh tế tư nhân - động lực kiến tạo tương lai

Sản xuất ô tô tại Nhà máy Vinfast. Ảnh: Phạm Hùng

Từ “vệ tinh” đến trung tâm chuỗi giá trị

Bốn mươi năm đổi mới cũng là hành trình lớn lên của khu vực kinh tế tư nhân cùng với sự hoàn thiện của thể chế. Từ chỗ được thừa nhận trong nền kinh tế nhiều thành phần (năm 1986), đến khi được xác định là một trong những động lực quan trọng (năm 2016) và gần đây là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế theo Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, vị thế của khu vực này ngày càng được khẳng định rõ nét.

Nếu năm 2016 cả nước có khoảng 488 nghìn doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả, thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên khoảng 940 nghìn. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế đã tiến gần mốc 1,1 triệu. Cùng với đó là hơn 5 triệu hộ kinh doanh - một lực lượng đông đảo góp phần duy trì nhịp vận hành của nền kinh tế ở cấp cơ sở. Trong suốt giai đoạn 2016-2023, khu vực tư nhân duy trì đóng góp khoảng 50% GDP và đến năm 2025 đã đạt khoảng 51%, đồng thời tạo việc làm cho hơn 80% lực lượng lao động.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô, mà còn cho thấy sức sống và khả năng thích ứng của khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế phải đối mặt với nhiều biến động như đại dịch Covid-19 hay những bất ổn kinh tế toàn cầu.

Theo Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, điểm chuyển biến đáng chú ý nhất là sự thay đổi về vai trò. Doanh nghiệp tư nhân không còn đứng ở vị trí “thầu phụ”, mà đã từng bước tham gia giải những bài toán lớn của đất nước, từ công nghiệp chế biến, chế tạo đến hạ tầng, công nghệ và dịch vụ hiện đại. Đây là dấu hiệu cho thấy năng lực nội sinh của nền kinh tế đang được nâng lên một nấc mới.

Câu chuyện của THACO (Trường Hải) là một minh chứng rõ nét. Từ một doanh nghiệp lắp ráp ô tô, THACO đã lựa chọn con đường khó hơn: Phát triển công nghiệp một cách bài bản, xây dựng hệ sinh thái sản xuất, cơ khí, logistics và nông nghiệp. Không chạy theo lợi ích ngắn hạn, doanh nghiệp kiên trì đầu tư vào nền tảng dài hạn, từng bước làm chủ chuỗi giá trị. Sự chuyển mình này không chỉ giúp doanh nghiệp lớn mạnh, mà còn góp phần định hình năng lực sản xuất trong nước.

Ở một lát cắt khác, trong lĩnh vực công nghệ, sự vươn lên của Tập đoàn FPT cho thấy một hướng đi mới của kinh tế tư nhân. Từ gia công phần mềm, doanh nghiệp này đã từng bước chuyển sang cung cấp các giải pháp công nghệ cao, tham gia vào các lĩnh vực như: Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và dịch vụ công nghệ toàn cầu. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển từ “làm thuê” sang “làm chủ” giá trị gia tăng - một bước tiến quan trọng trong hội nhập.

Trong lĩnh vực hạ tầng và đô thị, dấu ấn của khu vực tư nhân cũng ngày càng đậm nét. Sự tham gia của các tập đoàn như: Vingroup hay Sun Group vào các công trình quy mô lớn, từ Trung tâm triển lãm quốc gia đến các dự án hạ tầng phục vụ APEC - đã mở ra một cách tiếp cận mới trong huy động nguồn lực xã hội. Những công trình này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh quốc gia.

Đáng chú ý, trong hơn 560 dự án lớn được triển khai trong năm 2025, khu vực tư nhân chiếm hơn 74% tổng vốn đầu tư, tương đương khoảng 3,84 triệu tỷ đồng. Đây là một con số có ý nghĩa đặc biệt, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực này trong việc dẫn dắt đầu tư và phát triển.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, khu vực kinh tế tư nhân vẫn tồn tại không ít hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, năng lực quản trị còn hạn chế, khả năng chống chịu trước biến động chưa cao. Sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước còn lỏng lẻo, khiến việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn gặp nhiều khó khăn. Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp phù hợp trong giai đoạn tới.

Thể chế dẫn lối, doanh nghiệp bứt phá

Sự phát triển của kinh tế tư nhân trong giai đoạn hiện nay gắn chặt với vai trò dẫn dắt của thể chế, trong đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa như một “cú hích” chiến lược.

Không chỉ dừng lại ở việc khẳng định vị thế, Nghị quyết còn đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Cả nước có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động; hình thành ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; khu vực tư nhân đóng góp khoảng 55-58% GDP và tạo việc làm cho khoảng 84-85% lực lượng lao động. Những mục tiêu này thể hiện rõ kỳ vọng đặt vào khu vực tư nhân như một động lực trung tâm của tăng trưởng.

Để hiện thực hóa, Nghị quyết xác định bốn trụ cột đột phá: Thể chế, nguồn lực, nhân lực và văn hóa kinh doanh. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng, sau gần một năm triển khai, Nghị quyết đã tạo ra sự chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Việc Quốc hội và Chính phủ nhanh chóng thể chế hóa bằng các nghị quyết và chương trình hành động đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Thực tế cho thấy, chỉ riêng năm 2025, hơn 300 nghìn doanh nghiệp được thành lập mới và quay trở lại thị trường, với tổng vốn đăng ký đạt mức kỷ lục hơn 6 triệu tỷ đồng. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự lan tỏa của niềm tin - yếu tố được nhiều chuyên gia coi là “vốn mềm” quan trọng nhất của nền kinh tế.

Tuy vậy, theo Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) Tô Hoài Nam, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Khó khăn trong tiếp cận tín dụng, hạn chế về công nghệ, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và những bất cập trong thực thi chính sách là những “nút thắt” cần sớm được tháo gỡ.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, thiếu khung pháp lý rõ ràng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc áp dụng. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước trong việc xây dựng tiêu chí, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi.

Ở chiều ngược lại, bản thân doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy phát triển. Không chỉ mở rộng quy mô, các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, tham gia vào chuỗi giá trị, đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Vai trò “dẫn dắt” của các tập đoàn lớn là rất quan trọng trong việc kéo theo các doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển.

Nghị quyết số 68-NQ/TW đã tạo chuyển biến rõ về môi trường kinh doanh và niềm tin doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về vốn, đất đai, công nghệ và sớm hoàn thiện khung pháp lý ESG để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững.

Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME)

Phương Nga