Phát triển kinh tế tư nhân: Lựa chọn chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh

Động lực quan trọng của nền kinh tế

Sau 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định: Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững.

Cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân giữ vai trò nòng cốt để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả, đưa đất nước thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, vươn lên phát triển thịnh vượng.

Phát triển kinh tế tư nhân nhanh, bền vững, hiệu quả, chất lượng cao vừa là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài; cần được cụ thể hóa trong các chiến lược, chính sách phát triển của đất nước; nhằm phát huy mọi tiềm năng, thế mạnh, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, kích hoạt, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, nhất là nguồn lực trong nhân dân cho phát triển kinh tế - xã hội, củng cố và tăng cường quốc phòng, an ninh, tăng cường đối ngoại và hội nhập quốc tế.

Tinh thần này tiếp tục được khẳng định nhất quán trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Nghị quyết nhấn mạnh, phát triển kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Cùng với đó, Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số" cũng đặt ra yêu cầu: Phát triển mạnh mẽ kinh tế tư nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ; có chính sách phù hợp, tạo môi trường minh bạch, thuận lợi, an toàn để doanh nghiệp tư nhân trong nước tiếp cận bình đẳng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực.

Có thể thấy, với những chủ trương, định hướng từ các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Nghị quyết, Kết luận của Đảng đã khơi dậy niềm tin, tạo xung lực mới, khí thế mới trong khu vực kinh tế tư nhân.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân, mà còn ở mức độ kỳ vọng đặt lên khu vực này đã rõ ràng, mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Khi được xác định là “động lực quan trọng hàng đầu”, kinh tế tư nhân không còn ở vị trí hỗ trợ, mà đã thực sự được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển.

Từ các nhiệm vụ như đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách; tạo thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận các nguồn lực về đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh và đa dạng hóa nguồn vốn cho kinh tế tư nhân; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho kinh tế tư nhân; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh doanh hiệu quả, bền vững trong kinh tế tư nhân... không chỉ tạo hành lang pháp lý thuận lợi, mà còn mở rộng dư địa phát triển, giúp khu vực kinh tế tư nhân nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng hiệu quả hoạt động và đóng góp ngày càng thiết thực vào tiến trình phát triển nhanh, bền vững của nền kinh tế.

Muốn có doanh nghiệp mạnh, phải giao cho họ việc lớn

Nghị quyết 68-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, 20 doanh nghiệp hoạt động/nghìn dân. Có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đại biểu Nguyễn Như So - đoàn Bắc Ninh.

Tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân đạt khoảng 10-12%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế; đóng góp khoảng 55-58% GDP, khoảng 35-40% tổng thu ngân sách nhà nước, giải quyết việc làm cho khoảng 84-85% tổng số lao động; năng suất lao động tăng bình quân khoảng 8,5-9,5%/năm...

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, việc cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết thành cơ chế, chính sách khả thi, đồng bộ sẽ là yếu tố quyết định để kinh tế tư nhân thực sự “bứt tốc”.

Phát biểu thảo luận tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 21/4, đại biểu Quốc hội Nguyễn Như So - đoàn Bắc Ninh cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, tăng trưởng của Việt Nam vẫn được duy trì, nhưng những điểm nghẽn nội tại đang bộc lộ rõ, như: Tỷ lệ nội địa hóa còn thấp khoảng 36,6%, khu vực FDI chiếm 75,5% trong xuất khẩu và 68,2% nhưng liên kết với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Hơn 90% doanh nghiệp tư nhân là nhỏ và siêu nhỏ, chủ yếu ở phân khúc giá trị thấp, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào động lực bên ngoài và chưa hình thành được năng lực nội sinh vững chắc. "Vì vậy, phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà là lựa chọn chiến lược để nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh quốc gia" - đại biểu Nguyễn Như So nhấn mạnh.

Để đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, đại biểu đề xuất cần tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp các động lực tăng trưởng. Hiện nay, hệ thống tài chính đang đối mặt với một “nghịch lý kép” là tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên tới khoảng 146%, nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn.

"Yêu cầu cấp thiết là phải tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn, trong đó chính sách tiền tệ cần chuyển mạnh từ “nới lỏng tổng lượng” sang dẫn dòng vốn có mục tiêu, ưu tiên cho sản xuất và các lĩnh vực tạo giá trị thực" - đại biểu đoàn Bắc Ninh nói.

Đồng thời, cần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng bằng cách phát triển thực chất thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, để hình thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn đúng nghĩa.

Chính sách tín dụng cũng cần gắn với tiêu chuẩn chất lượng, hiệu quả đầu tư và các chuẩn mực phát triển bền vững như ESG (gồm 3 tiêu chí: môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp) và chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế “thuế âm” cho R&D (nghiên cứu và phát triển) và đổi mới sáng tạo, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu khi họ cần tiếp sức.

Đại biểu cũng đề nghị khắc phục “độ trễ thể chế”, coi đây là mệnh lệnh phát triển để kết nối hiệu quả đầu tư công - đầu tư tư nhân, lấy đầu tư công làm “vốn mồi” dẫn dắt vốn xã hội.

"Khi xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất”, thì không thể tiếp tục giao cho khu vực này những vai trò thứ yếu, mà cần trao cơ hội tham gia vào các dự án lớn, nhiệm vụ chiến lược của quốc gia" - đại biểu nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, muốn có nền kinh tế mạnh, phải có doanh nghiệp mạnh và muốn có doanh nghiệp mạnh, phải giao cho họ việc lớn.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, là lực lượng quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần xóa đói, giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã phát triển lớn mạnh, khẳng định thương hiệu và vươn ra thị trường khu vực, thế giới.

Quỳnh Nga