Kinh tế đêm trong du lịch: từ xu hướng toàn cầu đến định hướng tại TP.HCM

Một “ca vận hành thứ hai” của du lịch đô thị

Khoảng 21h tại các trung tâm du lịch lớn trên thế, dòng người mới thực sự đổ ra đường, nhà hát sáng đèn, khu mua sắm đông khách và giao thông công cộng vẫn hoạt động. Ở những đô thị này, ban đêm không phải phần kéo dài của ban ngày mà là một không gian kinh tế riêng.

Theo cách hiểu phổ biến, kinh tế đêm bao gồm toàn bộ hoạt động từ 18h đến 6h sáng hôm sau, trải dài từ ẩm thực, giải trí đến vận tải và dịch vụ đô thị. Khi được tổ chức đúng, nó tạo thêm một chu kỳ tiêu dùng mà không cần mở rộng thêm không gian vật lý, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

Một số đô thị đã lượng hóa rõ phần giá trị này. Sydney ghi nhận quy mô kinh tế đêm lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm, Anh ước tính khoảng 6% GDP đến từ các hoạt động ban đêm, trong khi New York duy trì nguồn thu lớn từ hệ thống ẩm thực và giải trí kéo dài qua đêm. Điểm đáng chú ý là các thành phố này không xem đây là phần bổ sung, mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển du lịch.

Bài toán không nằm ở “mở thêm giờ”

Kinh tế đêm không phải câu chuyện kéo dài giờ hoạt động. Đây là bài toán tổ chức không gian và hạ tầng.

London và Amsterdam thiết lập cơ chế điều phối riêng. Bangkok phân khu hoạt động theo không gian. Seoul chọn cách bắt đầu từ giao thông .

Seoul triển khai hệ thống xe buýt đêm Owl Bus, vận hành từ nửa đêm đến rạng sáng. Các tuyến xe được thiết kế dựa trên dữ liệu di chuyển thực tế, không theo quy hoạch tĩnh. Hơn 200 triệu điểm dữ liệu được phân tích để xác định các hành lang có nhu cầu cao .

Khi việc đi lại thuận tiện hơn, tiêu dùng bắt đầu lan theo các tuyến xe. Những khu vực trước đây ít hoạt động ban đêm dần hình thành điểm tụ mới. Năng lực vận tải tăng. Chi phí di chuyển giảm. Trong trường hợp này, hạ tầng đi trước, dịch vụ đi sau.

Việt Nam và TP.HCM: đã có hướng đi, nhưng chưa thành hệ sinh thái

Tại Việt Nam, kinh tế đêm đã được đưa vào chính sách từ năm 2020, với Quyết định 1129/QĐ-TTg, trong đó du lịch đêm được xác định là lĩnh vực trọng tâm. Giai đoạn 2023–2025, ngành du lịch tiếp tục triển khai các mô hình thí điểm, hướng tới nhân rộng trong các năm tiếp theo.

Sau gần 3 năm triển khai, theo báo cáo sơ kết 3 năm thực hiện Đề án “Một số mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm” của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, nhiều sản phẩm đã hình thành tại các địa phương. Các tour đêm, show diễn thực cảnh, lễ hội ánh sáng, không gian ẩm thực và chợ đêm bước đầu tạo sức hút với du khách.

Đêm Đà Nẵng

Một số điểm đến như Phú Quốc, Đà Nẵng, Quảng Ninh đã hình thành các cụm dịch vụ đêm với quy mô lớn, từ hàng trăm đến hàng nghìn gian hàng. Du lịch đêm không còn dừng ở thử nghiệm nhỏ lẻ.

Hiệu quả bước đầu cũng đã được ghi nhận. Doanh thu du lịch tại một số địa phương tăng thêm 20–30%, đồng thời tạo việc làm trong các lĩnh vực dịch vụ, biểu diễn và ẩm thực .

Tuy nhiên, các hạn chế vẫn hiện hữu. Hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ hỗ trợ còn thiếu. Sản phẩm còn trùng lặp. Thiếu điểm nhấn văn hóa. Cơ chế phối hợp chưa đồng bộ .

TP.HCM có nhiều điều kiện để đi nhanh hơn. Quy mô dân số lớn. Lượng khách quốc tế cao. Hệ thống dịch vụ đa dạng. Thành phố cũng đã đưa kinh tế đêm vào định hướng phát triển du lịch.

Phố đêm Bùi Viện

Thành phố đã giao Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM xây dựng đề án phát triển kinh tế ban đêm trong bối cảnh mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, với mục tiêu khai thác hiệu quả hơn các hoạt động dịch vụ, du lịch và thương mại ngoài khung giờ hành chính.

Song song đó, nhiều mô hình đã được thí điểm tại các khu vực khác nhau, từ định hướng phố đêm Chợ Lớn đến các tuyến phố ẩm thực, không gian đi bộ và hoạt động giải trí tại trung tâm. Điều này cho thấy thành phố không thiếu ý tưởng cũng như nhu cầu thị trường.

Vấn đề nằm ở chỗ các mô hình vẫn tồn tại riêng lẻ. Một số khu vực hoạt động sôi động, nhưng thiếu kết nối với giao thông công cộng ban đêm. Một số nơi có không gian, nhưng thiếu sản phẩm đủ sức giữ chân du khách. Trong khi đó, cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý chưa thực sự thống nhất.

Khi nhiều địa phương đã bước đầu hình thành sản phẩm và ghi nhận hiệu quả kinh tế, vấn đề đặt ra với TP.HCM không còn là có làm hay không. Mà là tổ chức lại như thế nào để phần thời gian sau 18h thực sự trở thành một cấu phần của du lịch đô thị.

Thạch An