Doanh nghiệp châu Âu tăng niềm tin, chuyển hướng đầu tư giá trị cao tại Việt Nam

Phát biểu tại “Hội thảo Economic Outlook 2026: Doanh nghiệp FDI và lộ trình đồng hành cùng Việt Nam vươn mình”, do Tạp chí Kinh tế Sài Gòn tổ chức sáng 2-4, ông André de Jon chia sẻ Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) của EuroCham đạt 80 điểm trong quý 4-2025, tăng 29% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất trong vòng bảy năm. Theo ông, đây không đơn thuần là một chỉ số thống kê mà là “con số biết nói” phản ánh một quá trình phục hồi niềm tin mang tính nền tảng của doanh nghiệp châu Âu tại thị trường Việt Nam.

Ông André de Jong, thành viên Ban lãnh đạo EuroCham Việt Nam.

Niềm tin vào môi trường đầu tư ổn định

Sự cải thiện này diễn ra trong bối cảnh môi trường kinh tế toàn cầu trải qua nhiều biến động trong năm trước, khi các chính sách thương mại thay đổi nhanh, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và doanh nghiệp phải thích ứng với những điều chỉnh về hành chính và quy định.
Theo đại diện EuroCham, một trong những yếu tố cốt lõi giúp Việt Nam duy trì sức hút với nhà đầu tư là khả năng tạo dựng môi trường ổn định, nhất quán và có thể dự đoán trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động.

Ông cho rằng việc hệ thống chính trị và bộ máy hành chính được tinh gọn đã góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp, khi các quyết sách được triển khai theo hướng rõ ràng và đồng bộ hơn. Đây được xem là một trong những điểm sáng giúp Việt Nam nổi bật so với nhiều thị trường mới nổi khác.

Nhìn lại năm 2025, khi căng thẳng thương mại gia tăng và các biện pháp thuế đối ứng được Mỹ áp dụng, môi trường kinh doanh toàn cầu đối mặt nhiều bất định. Trong bối cảnh đó, cách ứng phó của Chính phủ Việt Nam với việc chủ động đối thoại, tổ chức các phái đoàn làm việc đến đàm phán nhằm giảm thiểu tác động thuế quan được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là kịp thời và linh hoạt.

Theo ông, chính cách điều hành này góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng “lèo lái” của Chính phủ trong những giai đoạn khó khăn. Song song đó, chính sách đối ngoại theo hướng đa phương hóa cũng được xem là nền tảng quan trọng. Việt Nam hiện duy trì quan hệ với nhiều nền kinh tế lớn và đã thiết lập mạng lưới đối tác chiến lược toàn diện rộng, giúp giảm thiểu rủi ro địa chính trị và tạo dư địa cho hợp tác thương mại dài hạn.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn liên tục điều chỉnh chính sách thương mại, thậm chí áp dụng các biện pháp thuế quan đột ngột, Việt Nam được nhìn nhận như một điểm đến ổn định hơn. “Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy niềm tin quay trở lại là khả năng tạo ra môi trường có tính dự đoán được,” đại diện EuroCham nói.

Việc tham gia 17 hiệp định thương mại tự do cùng với mạng lưới 15 đối tác chiến lược toàn diện được xem là nền tảng giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro và duy trì dòng vốn quốc tế. Các yếu tố này đồng thời củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, trong bối cảnh doanh nghiệp đang đẩy mạnh đa dạng hóa và tái cấu trúc hoạt động.

Ở cấp độ vận hành, niềm tin này không chỉ thể hiện qua các chỉ số mà còn được phản ánh trong hoạt động thực tế của doanh nghiệp. “Cảm giác như hoạt động kinh tế đã trở lại bình thường,” ông nói, cho biết sự phục hồi có thể quan sát rõ tại nhà máy và trong các văn phòng làm việc.

Theo ông, chính trạng thái “bình thường” này trong một thế giới nhiều biến động lại trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của Việt Nam, giúp củng cố môi trường kinh doanh ổn định trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Chuyển dịch đầu tư giá trị cao và lan tỏa tới doanh nghiệp địa phương

Khảo sát của EuroCham cũng cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong cách doanh nghiệp châu Âu đầu tư tại Việt Nam. “Có ba trụ cột chuyển dịch rõ nét là chiến lược tập trung vào giá trị cao, tham gia có chủ đích và tích hợp tại địa phương đang diễn ra. Về cơ bản, Việt Nam không chỉ còn là một cơ sở sản xuất hàng may mặc và giày dép. Những ngành đó vẫn đang tiếp tục và quan trọng, nhưng đang có một sự chuyển dịch sang các chiến lược giá trị cao mang tính chủ đích”, ông André nói.

Theo ông André de Jong, xu hướng đa dạng hóa danh mục đầu tư chiếm khoảng 50% trong các chiến lược mới. Các doanh nghiệp ngày càng chú trọng tìm nguồn cung tại chỗ nhằm tận dụng ưu đãi thuế thông qua chứng nhận xuất xứ tại Viêt Nam, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, yếu tố nhân lực đang nổi lên như một điểm cạnh tranh quan trọng. Khoảng 45% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ ưu tiên tuyển dụng và giữ chân nhân tài, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật, dữ liệu và phát triển bền vững. Theo ông, lợi thế của Việt Nam không còn nằm ở chi phí lao động thấp mà ở chất lượng nguồn nhân lực.

“Đào tạo nghề đóng vai trò quan trọng, doanh nghiệp cần đội ngũ thợ lành nghề để vận hành máy móc hiệu quả, chứ không chỉ lực lượng thạc sĩ hay tiến sĩ”, ông chia sẻ.

Bên cạnh đó, khoảng 41% doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ. Theo đại diện EuroCham, những lĩnh vực như AI hay bán dẫn thường bị xem là “từ khóa thời thượng”, nhưng trên thực tế, sự chuyển dịch đang diễn ra rất rõ ràng. Những công nghệ này không còn là đổi mới mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành thực hành hàng ngày, cần thiết để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh trên phạm vi toàn cầu.

Chia sẻ với tư cách Tổng giám đốc Bosch Việt Nam, ông André de Jong, cho biết Bosch doanh nghiệp hiện có 4 trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam. “Chúng tôi thực sự đặt trọng tâm vào R&D và kỹ thuật, bao gồm thiết kế AI, thiết kế bán dẫn và các lĩnh vực liên quan. Hiện chúng tôi có khoảng 6.000 nhân sự tại đây, trong đó 4.000 người làm trong lĩnh vực R&D”, ông chia sẻ.

Cùng với chuyển đổi về mô hình đầu tư, các yêu cầu về phát triển bền vững từ thị trường châu Âu cũng đang định hình lại cách doanh nghiệp vận hành. Những quy định như CBAM, EUDR hay CSRD, theo ông, không còn mang tính khuyến khích mà đã trở thành một phần chính sách tại châu Âu.

Các doanh nghiệp châu Âu, khi hoạt động tại các thị trường khác, cũng yêu cầu đối tác địa phương tuân thủ các tiêu chuẩn tương tự, bởi chính họ đang chịu sự giám sát và ràng buộc chặt chẽ từ các quy định tại châu Âu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra thách thức đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Theo dữ liệu EuroCham, trong khi các tập đoàn lớn có đủ nguồn lực để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, phần lớn SMEs vẫn đang trong giai đoạn thích ứng và đối mặt với áp lực chi phí tuân thủ cũng như yêu cầu báo cáo ngày càng phức tạp.

Ở cấp độ chính sách, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu ghi nhận những tín hiệu cải cách tích cực từ phía Chính phủ Việt Nam, đặc biệt trong việc lắng nghe phản hồi từ doanh nghiệp. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn dư địa để cải thiện. Khoảng 53% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng gánh nặng hành chính vẫn là một trong những rào cản lớn nhất, dù con số này đã giảm so với trước.

Nhìn về dài hạn, dòng vốn châu Âu vào Việt Nam có thể không phải lúc nào cũng lớn nhất về quy mô, nhưng mang tính chất dài hạn và tập trung vào chất lượng. Các doanh nghiệp châu Âu hướng tới xây dựng quan hệ đối tác bền vững, thay vì tìm kiếm lợi ích ngắn hạn.

Ông cũng nhấn mạnh việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – EU lên Đối tác Chiến lược Toàn diện là tín hiệu cho thấy mức độ gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai bên. “Chúng tôi ở đây để bảo đảm rằng khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới này, sẽ có công nghệ, năng lực quản trị và tình hữu nghị từ châu Âu đồng hành”, đại diện Eurocham nói, đồng thời bày tỏ kỳ vọng mức độ tin cậy hiện tại sẽ trở thành nền tảng cho một thập kỷ hợp tác bền vững và cùng có lợi.

Tâm Phạm