Không thể tiếp tục 'luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư'

Tại Hội nghị triển khai định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI sáng 16-6, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã thẳng thắn điểm danh những tồn tại kéo dài trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời đặt ra những yêu cầu, thời hạn và chế tài cụ thể để khắc phục trong nhiệm kỳ này.

Kỷ lục 151 luật và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng

Phát biểu kết luận hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn điểm lại hành trình lập pháp qua các nhiệm kỳ: Quốc hội khóa XII thông qua 67 luật, khóa XIII là 107 (trong đó có sửa đổi Hiến pháp 2013), khóa XIV 73, còn khóa XV đạt kỷ lục 151 luật. Trong đó, chỉ riêng năm 2025, Quốc hội thông qua tới 89 luật cùng nhiều nghị quyết quan trọng.

Ông nhấn mạnh con số này không chỉ phản ánh khối lượng công việc tăng gấp đôi so với khóa XII và XIV, mà còn có tác động trực tiếp đến kết quả kinh tế- xã hội.

Chủ tịch Quốc hội cho biết nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính từng khẳng định chính nhờ Quốc hội tháo gỡ vướng mắc thể chế mà trong hai năm 2024-2025, đất nước giữ được ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và đảm bảo an sinh xã hội.

“Trong nhiều nghị quyết Đại hội Đảng từ khóa VI đến khóa XIII đều nhận định ba điểm nghẽn: thể chế, kết cấu hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực. Chúng ta đã dồn sức tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đặc biệt trong hai năm 2024-2025, 127 luật được xây dựng chỉ trong hai năm đó”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Một trong những đổi mới căn bản nhất của nhiệm kỳ trước, theo Chủ tịch Quốc hội, là từ kỳ họp thứ 8 không đưa nội dung nghị định và thông tư vào luật nữa, Quốc hội chỉ ban hành khung pháp lý, Chính phủ quy định bằng nghị định, bộ ngành quy định bằng thông tư.

Ông dẫn bài học từ nước ngoài: “Một kỳ họp người ta thông qua được 230 luật. Luật của họ 3-5 trang, có cái chỉ 2 trang; còn luật của mình mấy trăm trang, mấy trăm điều, không ai nhớ nổi, mà làm ra mất cả 1-2 năm. Đây là vấn đề tư duy”.

Theo ông, chính tư duy đổi mới đó đã giúp kỳ họp thứ 9 thông qua được 39 luật, kỳ họp thứ 10 thông qua 51 luật, điều không thể đạt được nếu vẫn giữ cách làm cũ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh: QH

Yếu tố công nghệ cũng được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đặc biệt. Không có App Quốc hội 2.0, không ứng dụng AI, khối lượng lập pháp của năm 2025 là bất khả thi.

“AI đọc 120.000 văn bản, tiết kiệm 95% thời gian, độ chính xác đạt 91%”, ông nói và cho biết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã khen ngợi Quốc hội về chuyển đổi số và bộ tài liệu 27 chuyên đề “Bình dân học vụ số” được đưa lên nền tảng triển khai toàn quốc.

Ba hạn chế cần khắc phục triệt để

Dù ghi nhận thành tích đạt được, Chủ tịch Quốc hội không ngần ngại điểm tên những tồn tại cần kiểm điểm nghiêm túc.

Đáng chú ý, chuẩn bị dự án luật chậm tiến độ, xin lùi nhiều lần. Luật Đất đai trong khóa XV xin lùi tới 4 lần, đến nay khóa XVI vẫn phải tiếp tục sửa đổi. Các Luật Khám bệnh, chữa bệnh sửa đổi, Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi, Luật Quy hoạch sửa đổi... cũng bị nêu tên.

Hay Luật Thủ đô năm 2024 đến năm 2026 phải sửa đổi toàn diện. Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 phải sửa bổ sung lần hai ngay trong năm 2025.

“Lúc chúng ta làm Luật Thủ đô thì tầm nhìn chưa đủ rộng, khi sửa các luật khác thì Luật Thủ đô lại phải sửa theo”, Chủ tịch Quốc hội cho hay.

Cùng với đó là tình trạng nghị định, thông tư hướng dẫn chậm ban hành, căn bệnh triền miên. Chẳng hạn, Luật Công đoàn có hiệu lực từ 1-7-2025 nhưng đến nay vẫn chưa có đủ văn bản quy định chi tiết. Luật Tổ chức chính quyền địa phương có hiệu lực từ 1-7-2025 nhưng phải đến ngày 26-5 vừa qua mới ban hành Nghị định 185. Luật Lưu trữ hiệu lực từ 1-7-2025, đến 12-5-2026 mới có Thông tư 47.

“Luật ban hành đã chậm, đến nghị định, thông tư còn chậm hơn nữa. Tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư là căn bệnh triền miên, phải khắc phục triệt để, nếu không đây sẽ là điểm nghẽn nghiêm trọng trong tổ chức thi hành pháp luật,” ông Mẫn cảnh báo.

Chủ tịch Quốc hội cho biết ông đã rất mừng khi Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu từ nay khi trình luật phải trình kèm cả dự thảo nghị định và thông tư.

Hội nghị có đầy đủ đại diện các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và một số chuyên gia. Ảnh: QH

Chủ tịch Quốc hội cho biết tổng số nhiệm vụ lập pháp cả nhiệm kỳ khóa XVI là 192, trong đó Chính phủ chủ trì tới 172 nhiệm vụ. Riêng từ nay đến hết năm 2026 đã có 61 nhiệm vụ trong chương trình lập pháp. Tiếp theo là 39 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2027 để đưa vào chương trình 2028; 26 nhiệm vụ năm 2028 cho chương trình 2029; 14 nhiệm vụ năm 2029 cho chương trình 2030. Đây là chưa tính những yêu cầu lập pháp cấp thiết phát sinh từ các cuộc họp Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương.

Ông đặt “deadline”: việc rà soát, nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ theo Kế hoạch số 64 phải hoàn thành trước 30-6. Cơ quan nào không hoàn thành sẽ bị Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Quốc hội kiểm điểm nghiêm túc.

Riêng về kỳ họp không thường lệ dự kiến tổ chức tháng 8 tới đây, ông thẳng thắn: “Hiện nay trên bàn Thường vụ chưa có một dự thảo luật hay nghị quyết nào được gửi sang. Muốn họp thì các bộ phải gửi hồ sơ khẩn trương để ủy ban thẩm tra, Thường vụ cho ý kiến, lúc đó mới đủ điều kiện trình Quốc hội.”

Chính phủ sẽ áp KPI cho công tác lập pháp từ quý III-2026

Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, trong phát biểu trước đó, cho biết Chính phủ coi đây là cơ hội để “đổi mới thực chất công tác xây dựng pháp luật”, với năm nhiệm vụ trọng tâm được xác định rõ.

Thứ nhất, khẩn trương ban hành kế hoạch của Chính phủ về triển khai định hướng lập pháp, nhưng các bộ không được chờ kế hoạch này mới bắt tay vào chuẩn bị hồ sơ, “thời gian rất gấp”.

Thứ hai, đổi mới tư duy, dứt khoát khắc phục tư duy “không quản được thì cấm”; mỗi chính sách trình Quốc hội phải trả lời rõ: tháo gỡ điểm nghẽn nào, khơi thông nguồn lực nào, giảm chi phí tuân thủ nào.

Thứ ba, siết chặt kỷ luật nội bộ, kiểm soát chất lượng từ đầu, không để lợi ích nhóm chi phối, phát huy vai trò thẩm định của Bộ Tư pháp.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nói từ Quý III/2026 Chính phủ sẽ áp dụng KPI trong xây dựng pháp luật. Ảnh: QH

Đáng chú ý, từ quý III-2026, Chính phủ sẽ thí điểm áp KPI trong công tác xây dựng pháp luật, đo lường tiến độ, đo lường chất lượng và lấy đây làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu từng bộ ngành.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong toàn bộ quy trình xây dựng và thi hành pháp luật.

Thứ năm, nâng cao hiệu quả phối hợp với Quốc hội từ sớm, từ xa, ngay từ khâu đề xuất chính sách, không đợi đến khi hồ sơ chính thức mới bàn bạc.

Phó Thủ tướng cam kết Chính phủ sẽ “chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên kiểm tra tiến độ, xử lý nghiêm tình trạng chậm nợ văn bản và chuẩn bị hồ sơ không đạt yêu cầu”, phối hợp chặt chẽ với Quốc hội để tạo chuyển biến thực chất về chất lượng thể chế trong cả nhiệm kỳ.

CHÂN LUẬN