Khi người vay chủ động hợp tác hơn: Tác động mới từ khung pháp lý xử lý nợ xấu

Từ tâm lý chây ỳ đến chủ động thương lượng

Sau gần một năm triển khai Luật số 96/2025/QH15, nhiều tín hiệu tích cực đã xuất hiện trong hoạt động xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty luật SBLAW cho rằng hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở các điều khoản pháp lý mà còn ở tác động tới nhận thức của các bên tham gia thị trường.

Theo ông Hà, trước đây việc xử lý tài sản bảo đảm thường gặp nhiều khó khăn do ranh giới giữa quyền thu giữ hợp pháp và các tranh chấp dân sự khá mong manh.

Nghị quyết 42 từng đóng vai trò là "liều thuốc đặc trị" mang tính đặc thù giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) đẩy nhanh tiến độ thu hồi nợ. Tuy nhiên, tính chất thí điểm và có thời hạn của nó đã tạo ra những rào cản tâm lý nhất định.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty luật SBLAW, đánh giá rằng việc chuyển dịch từ một nghị quyết tạm thời sang quy định luật chính thức (Luật số 96/2025/QH15) là bước ngoặt quan trọng để tạo ra tính nhất quán.

Theo ông Hà, khó khăn trước đây không chỉ nằm ở câu chữ của luật mà còn ở tâm lý thực thi.

“Trước đây, do cơ chế chỉ mang tính thí điểm và có thời hạn nên nhiều cơ quan thực thi như Tòa án, cơ quan thi hành án hay chính quyền địa phương vẫn tồn tại tâm lý thận trọng, thậm chí e ngại trong việc phối hợp xử lý tài sản bảo đảm”, ông Hà cho biết.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch công ty luật SBLAW. Ảnh: NVCC

Sau những đứt gãy của thị trường vốn giai đoạn 2022-2024, việc Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý xử lý nợ xấu đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ về ưu tiên bảo vệ sự an toàn hệ thống và quyền lợi hợp pháp của chủ nợ.

Khi hành lang pháp lý được chuẩn hóa, tính răn đe đối với bên vay sẽ được nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, ông Hà cũng nhấn mạnh tính răn đe không đến từ việc 'siết quyền' người vay, mà đến từ việc thị trường nhìn thấy cơ chế xử lý nợ hiện nay khả thi và thực chất hơn trước.

Chính vì thấy được cơ chế xử lý nợ có thể thực hiện được một cách quyết liệt, các bên vay đã bắt đầu dịch chuyển hành vi từ tâm lý chây ỳ, né tránh sang chủ động hợp tác và thương lượng với ngân hàng. Đây chính là chìa khóa để cải thiện tốc độ xử lý nợ xấu trên toàn hệ thống.

Theo Chủ tịch SBLAW, những lo ngại về việc ngân hàng được trao quá nhiều quyền lực là chưa thực sự đầy đủ nếu nhìn vào các điều kiện pháp lý đang được áp dụng.

Theo quy định, ngân hàng cần tuân thủ các điều kiện khắt khe trước khi thu giữ tài sản bảo đảm như: có thỏa thuận trước trong hợp đồng, công khai thông tin tối thiểu 15 ngày trước khi thu giữ, phối hợp với cơ quan chức năng tại địa phương…

“Hệ thống pháp luật hiện nay không trao cho ngân hàng “quyền tuyệt đối”, mà đang cố gắng thiết lập một cơ chế xử lý minh bạch, nơi quyền lợi của cả chủ nợ và bên vay đều được đặt trong khuôn khổ pháp luật”, ông Hà nhìn nhận.

Thị trường mua bán nợ cần thêm động lực phát triển

Dù vậy, theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, áp lực nợ xấu vẫn chưa hoàn toàn được giải quyết khi nhiều khoản nợ tiềm ẩn rủi ro đang dần bộc lộ sau khi các chính sách hỗ trợ hết hiệu lực.

Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là khả năng xử lý tài sản bảo đảm, đặc biệt đối với các tài sản bất động sản.

Đại diện VPBank, Ngân hàng ghi nhận mức tăng trưởng nằm trong top đầu ngành ngân hàng, với tín dụng hợp nhất đạt 1,06 triệu tỷ đồng vào cuối quý I vừa qua, nhận định, bất động sản chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng giá trị tài sản thế chấp của ngân hàng, nhưng lại vướng nhiều vấn đề liên quan đến tính pháp lý như chưa có “sổ đỏ”, tranh chấp đồng sở hữu hoặc dự án chưa đủ điều kiện chuyển nhượng.

“Hai yếu tố này tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến quá trình xử lý nợ xấu kéo dài trong nhiều năm”, Luật sư Hà chia sẻ.

Để tháo gỡ khó khăn này, ông Hà cho rằng cần đồng bộ hóa các quy định pháp luật liên quan đến ngân hàng, đất đai và kinh doanh bất động sản.

Giải pháp được đề xuất là xây dựng cơ chế chuyển nhượng dự án theo hướng “chuyển nhượng nguyên trạng”, tạo điều kiện để dự án sớm được chuyển giao cho nhà đầu tư mới thay vì kéo dài thời gian hoàn thiện thủ tục.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần phát triển một thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp hơn với sự tham gia của nhiều chủ thể ngoài hệ thống ngân hàng.

Theo ông, việc chuẩn hóa hồ sơ pháp lý, minh bạch dữ liệu và thiết lập cơ chế định giá độc lập sẽ là điều kiện quan trọng để thu hút các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế tham gia thị trường.

“Một môi trường tài chính minh bạch, nơi quyền tài sản và nghĩa vụ hợp đồng được thực thi hiệu quả, sẽ là nền tảng quan trọng để nâng hạng thị trường tài chính, thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn và cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh của Việt Nam”, Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh.

PV