Chủ tịch Quốc hội phê bình tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết

Sáng 16/6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức hội nghị triển khai thực hiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16.

Phát biểu kết luận hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết nhìn lại các nhiệm kỳ qua, khối lượng lập pháp của Quốc hội không ngừng tăng lên.

Quốc hội khóa 15 đã thông qua tới 151 luật (tăng gấp đôi so với khóa 12 và 14), riêng năm 2025 thông qua 89 luật cùng nhiều nghị quyết quan trọng. Việc này đã góp phần quan trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô giữ được sự ổn định, kiềm chế lạm phát, đảm bảo an sinh xã hội và hoàn thành các chỉ tiêu phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: QH

Chủ tịch Quốc hội cho rằng để nâng cao chất lượng luật, điểm xuất phát đầu tiên phải từ Chính phủ và các bộ, ngành. Hồ sơ, thủ tục phải đầy đủ, bảo đảm tiến độ và chất lượng trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm tra, xem xét.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ mục tiêu là khắc phục triệt để các hạn chế, đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức xây dựng pháp luật, ứng dụng hiệu quả chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn liền với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tuyệt đối không để xảy ra "lợi ích nhóm" hay "lợi ích cục bộ".

Từ kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa 15, Quốc hội đã thực hiện đổi mới tư duy lập pháp. Theo đó, Quốc hội chỉ ban hành luật khung, còn nghị định do Chính phủ và thông tư do các Bộ ban hành. Bên cạnh đó là không đưa các quy định mang tính nghị định, thông tư vào luật theo đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đó là, pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới, không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu mà còn phải kiến tạo tương lai, không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường.

Chủ tịch Quốc hội cũng nêu việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số là bắt buộc.

"Phải chuyển mạnh mẽ từ trạng thái bị động chạy theo thực tiễn sang chủ động dẫn dắt lập pháp, có kế hoạch bài bản, làm theo quy trình mới, làm theo tư duy mới, ứng dụng công nghệ" - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Khắc phục tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư"

Bên cạnh kết quả đạt được, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng pháp luật vừa qua. Trong đó, việc chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, nên xảy ra tình trạng xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét như: Luật Đất đai, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quy hoạch, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân...

Cùng với đó, chất lượng chuẩn bị chưa kỹ, luật vừa ban hành đã phải sửa đổi như Luật Thủ đô, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn...

Chủ tịch Quốc hội cũng phê bình tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết như: Luật Công đoàn có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đến nay vẫn chưa ban hành đủ văn bản quy định chi tiết; Luật Tổ chức chính quyền địa phương có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 nhưng ngày 26/5/2026 mới ban hành Nghị định số 185; Luật Lưu trữ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 nhưng ngày 12/5/2026 mới ban hành Thông tư số 47…

Ông đánh giá cao chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng với các cơ quan của Chính phủ khi trình dự án luật là phải trình kèm dự thảo nghị định và thông tư hướng dẫn. Có như vậy thì luật ban hành xong mới thực hiện ngay được, khắc phục tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư".

"Nếu không khắc phục triệt để thì đây có thể là một điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật" - Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết từ nay đến hết năm 2026, khối lượng nhiệm vụ lập pháp là rất lớn với 61 nhiệm vụ. Ông đề nghị các cơ quan, tổ chức sau hội nghị này cần khẩn trương triển khai theo yêu cầu, nhiệm vụ được phân công. Cơ quan nào không hoàn thành thì Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ sẽ có ý kiến, kiểm điểm nghiêm túc.

Nhấn mạnh tinh thần trên, Chủ tịch Quốc hội cũng nhắc lại yêu cầu tại các phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng phải trực tiếp chủ trì báo cáo và giải trình, không cử Thứ trưởng đi thay (trừ trường hợp Phó Thủ tướng đi thay). Nếu Bộ trưởng vắng mặt không có lý do chính đáng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ hoãn họp. Đây là quy chế làm việc, phải thực hiện nghiêm túc.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đại biểu Quốc hội chủ động phát hiện các quy định của pháp luật vướng mắc triển khai trong thực tiễn, kịp thời kiến nghị đề xuất việc sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ, phối hợp nghiên cứu, rà soát, tổng kết, khảo sát thực tiễn khi có đề nghị. Ảnh: QH

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khẩn trương xây dựng các dự án để kiến nghị tổ chức kỳ họp không thường lệ nhằm giảm tải cho kỳ họp thứ 2, kỳ họp thứ 3.

"Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẵn sàng họp các phiên không thường lệ, phiên chuyên đề về xây dựng pháp luật ngay trong tháng 8 này nhưng phải có hồ sơ, có nội dung, bảo đảm tiến độ và chất lượng" - ông chia sẻ.

Ông cũng yêu cầu các cơ quan soạn thảo thực hiện thực chất việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, khắc phục việc văn bản khi chưa được xây dựng thì không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng từ đối tượng chịu tác động.

Cùng với đó, các cơ quan phải chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tạo sự đồng thuận cao ngay từ quá trình thẩm tra, cho ý kiến.

Trần Thường