Kiến tạo mô hình phát triển mới - Kỳ 2: Dựng lại bản đồ tăng trưởng

Theo Quyết định về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch TP. Huế thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 ngày 28/2/2026 (Quy hoạch điều chỉnh) của UBND thành phố, một trong những thay đổi lớn nhất là sự chuyển dịch từ mô hình phát triển tập trung sang cấu trúc đa cực. Thay vì chỉ xoay quanh khu vực đô thị trung tâm, TP. Huế được tổ chức lại thành một hệ sinh thái gồm nhiều vùng động lực khác nhau. Không gian phát triển được chia thành 6 phân vùng, thay cho 3 phân vùng trước đây, với những chức năng và vai trò riêng biệt.

Khu vực nội đô lịch sử tiếp tục giữ vai trò trung tâm văn hóa, nơi lưu giữ chiều sâu bản sắc và các giá trị di sản đặc trưng của vùng đất Cố đô. Trong khi đó, những không gian mới như Chân Mây - Lăng Cô, Phong Điền, Phú Bài hay vùng phía tây được định vị là các cực tăng trưởng kinh tế, nơi tiếp nhận công nghiệp, logistics, dịch vụ hiện đại và các ngành kinh tế mới.

Điểm đáng chú ý là việc mở rộng không gian lần này không chỉ nhằm giãn dân hay kéo rộng đô thị về mặt địa lý. Xa hơn, mục tiêu là tạo ra những “đầu kéo” mới cho nền kinh tế, hình thành các trung tâm có khả năng thu hút đầu tư, tạo việc làm và dẫn dắt tăng trưởng trong nhiều thập niên tới.

Trong cấu trúc ấy, Huế đang dần hình thành hai không gian phát triển song song nhưng bổ trợ cho nhau: Một bên là lõi di sản mang chiều sâu văn hóa; bên còn lại là các cực tăng trưởng hiện đại hướng ra biển và hội nhập quốc tế.

Theo PGS.TS Bùi Tất Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũ - nay là Bộ Tài chính), hạ tầng không còn chỉ mang ý nghĩa kết nối giao thông đơn thuần, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để mở ra không gian phát triển mới. Nếu thiếu các hành lang kinh tế đủ mạnh, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ rất khó trở thành hiện thực.

Thực tế cho thấy, hạ tầng mở đến đâu, đô thị, công nghiệp và dịch vụ sẽ phát triển đến đó. Tuyến La Sơn - Chân Mây đang kết nối trực tiếp cao tốc Bắc - Nam với khu vực cảng biển nước sâu. Tuyến cao tốc tiềm năng Huế - A Lưới mở ra không gian phát triển phía tây, đồng thời kết nối Huế với hành lang kinh tế Đông - Tây. Trong khi đó, tuyến đường ven biển cùng hệ thống cầu vượt cửa biển Thuận An đang kéo không gian đô thị dịch chuyển dần về phía biển.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trương Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, các tuyến giao thông này không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại của người dân, mà còn hướng đến việc hình thành những không gian kinh tế hoàn toàn mới.

Ở quy mô vùng, các hành lang ấy đang đặt Huế vào mạng lưới liên kết với TP. Đà Nẵng, Quảng Trị và toàn bộ miền Trung. TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định, miền Trung khó có thể phát triển theo mô hình một cực tăng trưởng đơn lẻ. Thay vào đó, khu vực này cần hình thành chuỗi đô thị liên kết dọc trục Bắc - Nam, trong đó TP. Huế và TP. Đà Nẵng giữ vai trò vùng lõi, còn hạ tầng giao thông là “sợi dây” kết nối toàn bộ hệ thống.

Trong toàn bộ bức tranh phát triển mới, Chân Mây - Lăng Cô nổi lên như cực tăng trưởng quan trọng nhất. Nếu khu vực nội đô đại diện cho chiều sâu văn hóa và bản sắc, thì Chân Mây - Lăng Cô được xem là không gian của tương lai và tăng trưởng.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Văn Tuấn, Chân Mây - Lăng Cô được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng động lực của Huế trong giai đoạn mới, phát huy vai trò cửa ngõ ra biển của hành lang kinh tế Đông - Tây và trung tâm kinh tế biển quan trọng của khu vực miền Trung. Với lợi thế cảng nước sâu, hệ thống giao thông kết nối đồng bộ giữa cảng biển, sân bay quốc tế và cao tốc Bắc - Nam, khu vực này được định hướng trở thành trung tâm logistics, công nghiệp xanh, công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ và du lịch chất lượng cao. Thành phố sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng, tạo quỹ đất sạch, cải thiện môi trường đầu tư để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại, tạo động lực tăng trưởng mới cho TP. Huế trong nhiều thập niên tới.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, Huế cần xây dựng các đô thị mới mang bản sắc kinh tế biển, nơi có thể đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn nhiều so với khu vực đô thị truyền thống. Đó sẽ là thế hệ đô thị mới với đại lộ ven biển, giao thông công cộng hiện đại, mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng), công nghệ cao cùng các tổ hợp dịch vụ - logistics quy mô lớn…

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhìn nhận, Huế sở hữu đầy đủ tiềm năng từ di sản, đầm phá, biển cho đến nguồn nhân lực. Tuy nhiên, để tạo đột phá, thành phố cần một không gian phát triển hoàn toàn mới và kinh tế biển chính là lời giải quan trọng nhất. Mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế biển lên khoảng 45 - 50% GRDP, vì thế kinh tế biển không chỉ là câu chuyện cơ cấu kinh tế, mà còn thể hiện quyết tâm xoay trục phát triển của Huế trong giai đoạn tới.

Quy hoạch điều chỉnh cho thấy thành phố đang lựa chọn cách “phân vai” rõ ràng cho từng không gian. Khu nội đô tiếp tục được bảo tồn theo hướng kinh tế di sản, du lịch văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Những mô hình như phố đi bộ, phố đêm, giao thông trên sông Hương hay các không gian văn hóa mở sẽ được mở rộng nhằm gia tăng giá trị kinh tế từ di sản. Trong khi đó, các khu đô thị mới như An Vân Dương, Phú Bài hay các đô thị ven biển sẽ đảm nhiệm vai trò tăng trưởng, phát triển công nghiệp, dịch vụ, công nghệ cao và hạ tầng hiện đại.

Song song với bài toán phát triển là áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và ngập lụt. TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nêu quan điểm, khu vực nội thành sẽ tăng khả năng chống chịu thông qua hệ thống thoát nước, hồ điều tiết, không gian mặt nước và các giải pháp hạ tầng xanh. Trong khi đó, các khu đô thị mới sẽ được xây dựng trên nền cao, với hạ tầng đồng bộ nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ ngập lụt.

Cách tiếp cận này cho thấy quy hoạch không còn chỉ là bài toán mở rộng đô thị, mà đang dần chuyển sang tư duy phát triển bền vững và thích ứng dài hạn.

Dù bức tranh phát triển mới được đánh giá có nhiều đột phá, không ít chuyên gia vẫn cảnh báo về những thách thức rất lớn trong quá trình hiện thực hóa.

PGS.TS Bùi Tất Thắng nhận định, mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong những năm tới sẽ tạo áp lực không nhỏ, nhất là khi giai đoạn trước TP. Huế chưa đạt kỳ vọng về tốc độ phát triển. “Mở rộng không gian là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải hình thành được mô hình tăng trưởng mới, xác định rõ các ngành kinh tế mũi nhọn và những “động cơ tăng trưởng” đủ sức dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế. Nếu thiếu trọng tâm, quy hoạch rất dễ rơi vào tình trạng dàn trải nguồn lực và đầu tư phân tán”, PGS.TS Bùi Tất Thắng phân tích.

Nhiều chuyên gia cho rằng, miền Trung không thể phát triển theo mô hình “một cực” như TP. Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh. Với đặc điểm quỹ đất hẹp, kéo dài theo trục Bắc - Nam và bị chia cắt bởi địa hình phía tây, khu vực này cần hình thành chuỗi liên kết đô thị dọc trục Bắc - Nam, trong đó TP. Huế và TP. Đà Nẵng đóng vai trò vùng lõi.

Từ cách tiếp cận ấy, hạ tầng chiến lược của miền Trung cũng phải được nhìn nhận như một hệ thống liên kết. Chuỗi sân bay Phú Bài - Đà Nẵng - Chu Lai cần vận hành theo tư duy bổ trợ thay vì cạnh tranh. Tương tự, hệ thống cảng biển Chân Mây - Liên Chiểu - Dung Quất cũng cần được kết nối thành mạng lưới logistics liên hoàn để phát huy lợi thế toàn vùng.

“Cốt lõi của vấn đề nằm ở tư duy phát triển: Từ tư duy địa phương sang tư duy vùng; từ quản lý đơn ngành sang tiếp cận tích hợp; từ phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công sang huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội”, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh.

Theo UVTW Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Khắc Toàn, trên nền tảng di sản Cố đô và bản sắc văn hóa đặc trưng, thành phố hướng đến phát triển hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới, giữa kinh tế biển, kinh tế xanh với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. “Mục tiêu quan trọng nhất là xây dựng Huế trở thành thành phố phát triển nhanh, bền vững, có bản sắc riêng và đủ sức cạnh tranh trong mạng lưới các đô thị động lực của khu vực và cả nước”, đồng chí Nguyễn Khắc Toàn khẳng định.