Không gian đọc - khoản đầu tư cho tương lai

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn còn những trăn trở. Từ năm 2023 đến năm 2025, doanh thu bán sách trực tuyến tại Đường sách TPHCM tăng mạnh, từ 7,62 tỷ đồng lên 13,12 tỷ đồng rồi 18,43 tỷ đồng, tức tăng hơn 2,4 lần chỉ trong vòng 2 năm. Xét về thương mại, đây là tín hiệu tích cực. Nhưng với mô hình đường sách, sự dịch chuyển ấy cũng đặt ra một cảnh báo: nếu người mua sách ngày càng quen với môi trường online, đường sách rất dễ bị thu hẹp vai trò, từ một không gian văn hóa cộng đồng trở thành nơi bán hàng.

Thực tế cho thấy, một đường sách không thể tồn tại bền vững nếu chỉ được nhìn như một điểm kinh doanh sách. Giá trị cốt lõi của mô hình này là tạo ra không gian đọc, không gian gặp gỡ, trao đổi, học tập và nuôi dưỡng thói quen tiếp cận sách trong đời sống đô thị. Nhìn rộng ra, câu chuyện bản sắc không chỉ là nỗi lo của riêng Đường sách TPHCM. Thực tế ở nhiều nơi cho thấy, có mô hình dù ở vị trí thuận lợi vẫn khó duy trì hiệu quả; có nơi được hỗ trợ nhưng vẫn loay hoay vì chưa xác định được hướng đi riêng. Trong thời gian tới, khi TPHCM tiếp tục mở thêm các đường sách ở khu vực vùng ven, bài toán ấy sẽ càng rõ hơn.

Trong bối cảnh đó, việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã tạo thêm một cơ sở quan trọng cho sự phát triển của ngành xuất bản, phát hành và văn hóa đọc. Chỉ thị không chỉ nhấn mạnh vai trò của sách trong đời sống xã hội mà còn đặt ra mục tiêu thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa, tạo không gian đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng, hướng tới xây dựng phong trào toàn dân đọc sách. Khi vai trò của sách và văn hóa đọc được đặt trong yêu cầu phát triển bền vững của xã hội, các đường sách, phố sách, cà phê sách hay những mô hình đọc sách cộng đồng khác sẽ có thêm cơ sở để định vị lại mục tiêu hoạt động, mở rộng đối tượng phục vụ, nhất là bạn đọc trẻ và thiếu nhi.

Đường sách không thể cạnh tranh với thương mại điện tử bằng giá bán hay tốc độ giao hàng. Lợi thế duy nhất và cũng là lợi thế quyết định của đường sách là trải nghiệm văn hóa mà môi trường online không thể thay thế. Đó có thể là những hoạt động giao lưu tác giả - tác phẩm, chương trình dành cho thiếu nhi, không gian trải nghiệm đọc - học - chơi, hay các hoạt động gắn sách với đời sống cộng đồng. Chỉ khi tạo được lý do để người dân đến, ở lại và quay lại, đường sách mới giữ được sức sống lâu dài.

Đầu tư cho không gian đọc, xét đến cùng, không phải là đầu tư cho một điểm đến văn hóa đơn lẻ. Đó là đầu tư cho thói quen đọc, cho khả năng tự học, cho đời sống tinh thần và cho chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Vì vậy, để Chỉ thị 04-CT/TW thực sự đi vào cuộc sống, bên cạnh sự quan tâm của chính quyền địa phương, rất cần sự năng động, tâm huyết của những người đang trực tiếp giữ lửa cho các mô hình đường sách. Chỉ khi cùng nhìn về một hướng, các không gian đọc mới có thể phát huy đúng giá trị của mình - như một khoản đầu tư bền vững cho tương lai.

HỒ SƠN