Không gian Di sản tư liệu của Việt Nam: 'Lớp học lịch sử' đa phương tiện

“Lễ ra mắt Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu hôm nay là dấu mốc quan trọng, mở ra một hành trình mới trong việc ‘làm sống dậy’ các giá trị di sản tư liệu.”

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh ý nghĩa của Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu vừa chính thức ra mắt vào sáng nay, ngày 28/1 tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội), đánh dấu bước phát triển trong hiện thực hóa chủ trương đưa di sản tư liệu, tài liệu lưu trữ đến gần hơn với xã hội, phục vụ cộng đồng.

Đặc biệt, ban tổ chức mong muốn nơi đây sẽ trở thành một điểm đến văn hóa có chiều sâu, một “lớp học lịch sử trực quan,” một hệ sinh thái học tập mở, phục vụ đa dạng đối tượng, từ học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu đến đông đảo công chúng và bạn bè quốc tế.

Nỗ lực “làm sống” di sản tư liệu

Phát biểu khai mạc sự kiện, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng khẳng định: “Tài liệu lưu trữ quốc gia là nguồn sử liệu gốc đặc biệt quan trọng, phản ánh trung thực tiến trình lịch sử, văn hóa, tư duy quản trị và sự phát triển của đất nước qua các thời kỳ. Trong đó, Mộc bản triều Nguyễn và Châu bản triều Nguyễn - hai khối di sản tư liệu thế giới được UNESCO ghi danh không chỉ là niềm tự hào của ngành Lưu trữ, mà còn là tài sản vô giá của quốc gia, của dân tộc Việt Nam.”

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng. (Ảnh: BTC)

Nhận thức sâu sắc giá trị đó, dưới sự quan tâm, chỉ đạo nhất quán của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, đặc biệt thông qua các Đề án trọng điểm về bảo quản và phát huy giá trị tài liệu Châu bản triều Nguyễn, Mộc bản triều Nguyễn do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ năm 2016, ngành Lưu trữ đã từng bước chuyển từ tư duy “lưu giữ” sang tư duy bảo quản gắn với phát huy và chuyển đổi mạnh mẽ sang phục vụ xã hội, phục vụ cộng đồng.

“Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Cục xác định: chuyển đổi số trong lưu trữ chính là chuyển đổi cách thức cung cấp thông tin, cách công chúng tiếp cận và sử dụng tài liệu lưu trữ. Không gian giới thiệu này chính là nơi hiện thực hóa cách tiếp cận đó và được xác định là trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi số và phục vụ xã hội của ngành Lưu trữ trong giai đoạn mới,” Cục trưởng Đặng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Tọa lạc tại trung tâm Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến, Không gian giới thiệu được kỳ vọng trở thành điểm đến văn hóa có chiều sâu, đồng thời là không gian sinh hoạt chuyên đề và hệ sinh thái học tập mở, nơi công chúng trong và ngoài nước có thể tiếp cận tổng thể, hệ thống và chân thực tiến trình lịch sử, văn hóa và truyền thống quản trị quốc gia của Việt Nam thông qua các tài liệu lưu trữ gốc.

Trải nghiệm không gian mở đa chiều

Phó Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, bà Nguyễn Thị Nga cho biết Không gian giới thiệu được thiết kế với 3 khu vực nội dung chính, trung tâm là Không gian Media hiện đại - nơi tài liệu lưu trữ được chuyển hóa thành nội dung media, dữ liệu số, sản phẩm tương tác đa phương tiện.

Bên cạnh đó, trải nghiệm không gian của những giá trị lịch sử sống động này, công chúng trong nước và quốc tế sẽ có cái nhìn tổng quan, gần gũi về di sản tư liệu và tài liệu lưu trữ quốc gia, đồng thời có cơ hội tìm hiểu, tra cứu, tương tác và học tập từ tài liệu lưu trữ gốc thông qua các màn hình tương tác, tìm kiếm thông tin.

Đặc biệt, trong khuôn khổ ra mắt Không gian giới thiệu, một số tài liệu lưu trữ gốc tiêu biểu về Quốc kỳ, Quốc ca, Quốc huy và Hiến pháp được lựa chọn giới thiệu tới công chúng, như những biểu tượng thiêng liêng của quốc gia, kết tinh ý chí, khát vọng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.

Những di sản tư liệu gốc và "bản sao" Sắc Mệnh Chi Bảo trưng bày tại Không gian. (Ảnh: Mai Mai/Vietnam+)

Thông tin từ ban tổ chức, kể từ ngày 3/3/2026 (tức ngày Rằm tháng Giêng, Tết Nguyên Tiêu năm Bính Ngọ), Không gian sẽ chính thức mở cửa tự do đón khách tham quan từ 9 giờ đến 16 giờ các ngày trong tuần.

Để khởi động cho chuỗi hoạt động phục vụ công chúng với thông điệp “Khai trí đầu xuân - Tôn vinh văn hiến,” tại đây sẽ diễn ra Trưng bày chuyên đề về Tết Hoàng cung qua Châu bản, Mộc bản triều Nguyễn, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm tương tác độc đáo như kỹ thuật in dập Mộc bản trên giấy dó và tặng chữ thư pháp đầu Xuân.

Hiện Văn thư và Lưu trữ nhà nước đang phối hợp với Cục Lưu trữ liên bộ, Bộ Văn hóa Cộng hòa Pháp hoàn thiện hồ sơ đệ trình UNESCO ghi danh khối tài liệu lưu trữ tiếng Pháp giai đoạn 1858 - 1954 là Di sản tư liệu thế giới.

“Trong thời gian tới, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số để đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với xã hội; thường xuyên tổ chức các hoạt động giới thiệu tài liệu lưu trữ theo các chuyên đề và thông qua những ‘sản phẩm biết nói’: từ các video clip trực quan, các ấn phẩm chuyên đề, đến các ứng dụng tương tác đa phương tiện hiện đại,” bà Nguyễn Thị Nga cho hay.

Bà Nga cũng nhấn mạnh rằng lưu trữ không chỉ là gìn giữ ký ức, mà còn là cung cấp tri thức, lan tỏa giá trị và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ chủ quyền đất nước./.

Bạn bè quốc tế dành nhiều sự quan tâm với các di sản tư liệu Việt Nam. (Ảnh: Mai Mai/Vietnam+)

(Vietnam+)