Khơi thông dòng vốn trung hạn và dài hạn

Khách hàng giao dịch tại ngân hàng. Ảnh minh họa

Những quy định trong Đề án được xem là yếu tố then chốt để định hướng dòng vốn chuyển từ ngắn hạn sang trung hạn và dài hạn, đưa thị trường vốn phát triển theo chiều sâu và bền vững.

Chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư

Đề án đặt mục tiêu tổng quát là xây dựng thị trường tài chính (TTTC) Việt Nam phát triển đồng bộ, hiện đại, hội nhập với khu vực và thế giới; có cấu trúc cân đối, hợp lý, phát huy vai trò cung ứng vốn trung hạn và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế; tạo động lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, liên tục đến năm 2045.

Theo Đề án, vào năm 2045, thị trường tài chính (TTTC) Việt Nam có trình độ phát triển cao, vận hành theo nguyên tắc thị trường, có hệ thống thể chế, hạ tầng, sản phẩm, nhà đầu tư và cơ chế quản lý giám sát đạt chuẩn quốc tế.

Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn, thị trường chứng khoán đạt khoảng 15% GDP; tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP và quy mô tổng tài sản các quỹ hưu trí tăng trưởng bình quân 11,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030.

Đề án cũng đặt mục tiêu phát triển nhà đầu tư theo hướng bền vững, ưu tiên nhà đầu tư tổ chức có tiềm lực tài chính (quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm...) và dòng vốn trung hạn và dài hạn.

Theo ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhà đầu tư cá nhân hiện nay chiếm khoảng 85% tổng số nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư là các tổ chức trên TTTC Việt Nam hiện nay vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ (ở Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, tỷ lệ nhà đầu tư tổ chức thường chiếm 60%-80%).

Thực tế trên ở Việt Nam càng làm lộ rõ sự “lệch pha” về cơ cấu nhà đầu tư giữa TTTC Việt Nam so với quốc tế. Tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân lớn đã kéo theo mức độ biến động cao, tâm lý giao dịch ngắn hạn chiếm ưu thế. Khi thị trường có biến động thì khả năng chống chịu rủi ro của nhà đầu tư cá nhân không cao bằng các định chế tài chính, càng khiến mức độ phức tạp của thị trường lớn hơn. Điều này đi ngược lại mục tiêu đưa thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung hạn và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế.

Theo các chuyên gia, trong chiến lược phát triển và cải cách TTTC Việt Nam, ưu tiên nhà đầu tư tổ chức và giảm thiểu rủi ro cho thị trường là 2 mục tiêu song hành, cũng là bài toán đặt ra đối với cơ quan quản lý từ nhiều năm qua. Do đó, quy định ưu tiên nhà đầu tư là tổ chức trong đề án lần này sẽ giúp định hướng lại dòng tiền trên thị trường. Thay vì các khoản đầu tư mang tính “lướt sóng” ngắn hạn, dòng vốn sẽ được dẫn dắt vào các kênh trung hạn và dài hạn, trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh và tạo động lực cho nền kinh tế.

Tăng chiều sâu cho thị trường vốn

Theo tính toán của Bộ Tài chính, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, tính riêng trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư ước tính lên tới 38 triệu tỷ đồng, trong khi nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 8,5 triệu tỷ đồng - chưa đến 20%. Do đó, phần vốn còn lại sẽ phải huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế.

Bộ Tài chính cũng dự tính huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần tổng lượng vốn huy động của giai đoạn 2020-2025. Trong khi đó, dư địa dòng vốn tín dụng của hệ thống ngân hàng không còn nhiều.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, hệ thống ngân hàng thương mại (với đặc thù huy động ngắn hạn) không thể tiếp tục gánh vác toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn nếu không muốn đối mặt với rủi ro mất cân đối kỳ hạn. Do đó, một TTTC phát triển theo chiều sâu phải là nơi các nhà đầu tư tổ chức giữ vai trò cung ứng vốn trung hạn và dài hạn.

Nhiều chuyên gia nhận định, khi các nhà đầu tư là tổ chức, các định chế tài chính chủ động tham gia thị trường vốn đồng nghĩa với việc giá trị doanh nghiệp được phản ánh đúng, tăng tính minh bạch thị trường, giảm phụ thuộc vào tín dụng. Điều này cũng giúp tăng “sức đề kháng vĩ mô”, thị trường có chiều sâu sẽ hấp thụ tốt hơn các cú sốc tài chính toàn cầu, hạn chế tình trạng “tháo chạy” đột ngột của dòng vốn - điều đã diễn ra trên thị trường vốn thời gian qua.

Việc chuyển đổi cơ cấu nhà đầu tư và định hướng dòng vốn một cách có chọn lọc cũng sẽ tạo dựng một hệ sinh thái tài chính an toàn, minh bạch, bền vững, tăng sức hấp dẫn cũng như khẳng định vị thế của TTTC Việt Nam trên bản đồ khu vực và thế giới.

TS CẤN VĂN LỰC, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia

Bà ĐẶNG NGUYỆT MINH, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital

LƯU THỦY