Kho bom đạn đắt tiền dần cạn kiệt, Mỹ đang khởi động “cách mạng vũ khí giá rẻ”

Kho tên lửa chiến thuật lục quân ATACMS hiện đã ở mức thấp do sử dụng quá nhiều trong cuộc chiến Ukraine. Ảnh: Sohu.

Theo số liệu được một số viện nghiên cứu công bố, trong 5 tháng tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Mỹ đã phóng hơn 850 tên lửa hành trình Tomahawk, tiêu hao gần một nửa lượng dự trữ. Kho tên lửa chiến thuật ATACMS và thế hệ mới PrSM của lục quân cũng bị rút xuống mức thấp. Các hệ thống phòng không Patriot và THAAD cũng tiêu tốn một lượng lớn tên lửa đánh chặn.

Dù chính quyền Donald Trump không thừa nhận tình trạng thiếu hụt, những động thái thực tế lại cho thấy Mỹ đang gấp rút bổ sung kho vũ khí. Hải quân dự kiến chi 3 tỷ USD mua 785 tên lửa Tomahawk; Bộ Quốc phòng ký hợp đồng trị giá tới 58,6 tỷ USD trong 7 năm để mua tên lửa Patriot. Mỹ cũng rót thêm 3 tỷ USD cho Northrop Grumman và Lockheed Martin nhằm tăng công suất sản xuất THAAD lên 4 lần và Patriot PAC-3 lên 3 lần.

Nhưng đây mới chỉ là giải pháp trước mắt. Quân đội Mỹ đang nhận ra một thực tế khó tránh: mô hình tác chiến dựa vào những vũ khí cực kỳ đắt đỏ đang ngày càng khó duy trì trước những cuộc chiến kéo dài và tiêu hao lớn.

Mỗi quả đạn Patriot PAC-3MSE có giá tới 4 triệu USD. Ảnh: Reuters.

Vũ khí đắt đỏ không còn dễ sử dụng

Trong hơn 30 năm sau Chiến tranh Lạnh, quân đội Mỹ quen với một cách đánh: sử dụng những vũ khí tối tân và đắt tiền nhất, với số lượng đạn ít nhất nhưng tạo ra hiệu quả chiến đấu lớn nhất.

Tuy nhiên, thực tế chiến trường hiện nay đang đặt dấu hỏi lớn đối với mô hình đó.

Một tên lửa hành trình Tomahawk hoặc JASSM có giá hơn 2 triệu USD/quả. Tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 giá có thể lên tới 3-4,5 triệu USD/quả.

Trong các cuộc xung đột cường độ thấp, cách đánh này vẫn có thể phát huy hiệu quả. Nhưng cuộc chiến Nga-Ukraine kéo dài và căng thẳng Trung Đông leo thang cho thấy: chiến tranh hiện đại một khi bùng nổ rất khó kết thúc nhanh chóng và có xu hướng biến thành cuộc chiến tiêu hao lâu dài.

Số lượng tên lửa chiến thuật thế hệ mới PrSM của lục quân Mỹ hiện đã ở mức gần cạn kiệt. Ảnh: Sina.

Trên chiến trường Ukraine, lượng tên lửa và UAV được sử dụng với quy mô khổng lồ đã phá vỡ nhiều tính toán trước chiến tranh. Ngay cả khi đối đầu với một đối thủ có vũ khí không quá tiên tiến như Iran, Mỹ vẫn có thể tiêu tốn lượng tên lửa trong vài tuần mà ngành công nghiệp quốc phòng phải mất nhiều năm mới bổ sung đủ.

Nếu chỉ dựa vào một số ít tên lửa “siêu đắt”, có thời gian sản xuất dài, Mỹ sẽ rất khó duy trì chiến tranh lâu dài. Trong các cuộc chiến tương lai, vấn đề không chỉ là ai có tên lửa hiện đại nhất, mà còn là ai có thể sản xuất chúng nhiều hơn, nhanh hơn và rẻ hơn.

Hải quân Mỹ dự kiến chi 3 tỷ USD để mua 785 quả tên lửa Tomahawk. Ảnh: Chinatimes.

Cuộc cách mạng “không cần quá cầu kỳ, chỉ cần rẻ, nhiều và đủ dùng”

Để giải bài toán này, Đơn vị Đổi mới Quốc phòng Mỹ (Defense Innovation Unit, DIU) vào tháng 7/2026 đã tung ra một chương trình mới mang tên Chương trình vũ khí tấn công tầm xa giá rẻ phóng từ mặt đất (GBAM – Ground-Based Affordable Mass).

Các yêu cầu được đặt ra khá rõ ràng: Giá rẻ: dưới 250.000 USD/quả, chỉ bằng khoảng 1/10 một số tên lửa hành trình truyền thống; tầm xa: tối thiểu 600 hải lý, tương đương khoảng 1.100 km; thông minh: có khả năng tự nhận dạng mục tiêu và hoạt động trong môi trường GPS bị gây nhiễu mạnh; phát triển nhanh: nguyên mẫu phải được hoàn tất trong vòng 60-90 ngày và hướng tới sản xuất hàng loạt trong vòng 18 tháng.

Đáng chú ý, chương trình GBAM còn đặt mục tiêu sản xuất hơn 100 quả mỗi tháng và không đòi hỏi các bệ phóng chuyên dụng đắt tiền.

Thay vì áp đặt một công nghệ cụ thể, Lầu Năm Góc được cho là để các nhà thầu tự lựa chọn giải pháp. Tên lửa hay UAV không quan trọng, miễn đáp ứng được các yêu cầu đặt ra.

Cách tiếp cận “chỉ nhìn vào kết quả, không câu nệ hình thức” này có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể so với mô hình phát triển vũ khí truyền thống của Mỹ.

Một số dự án vũ khí giá rẻ đang được các startup công nghệ triển khai. Ảnh: Turdef.

Các startup công nghệ trở thành “nhà máy quốc phòng” kiểu mới

Khác với những tập đoàn quốc phòng khổng lồ vốn có quy trình phát triển dài và chi phí cao, các công ty công nghệ quốc phòng mới nổi đang được kỳ vọng tạo ra vũ khí nhanh hơn, đơn giản hơn và rẻ hơn.

Một số cái tên được đề cập gồm:

Area-I/Zone 5 với dòng tên lửa được gọi là AGM-188A. Loại tên lửa này có khối lượng khoảng 200 kg, tầm bắn khoảng 900 km, độ chính xác bán kính dưới 10 m và giá khoảng 246.000 USD/quả.

Anduril – startup công nghệ quốc phòng nổi tiếng của Mỹ – phát triển dòng Barracuda-500M (AGM-189A), được cho là có tầm bắn hơn 500 hải lý, hướng tới hiệu năng tương đương một số tên lửa đắt tiền nhưng giá chỉ hơn 200.000 USD/quả.

Ngoài ra còn có CoAspire với dòng tên lửa hành trình RAACM-E2, được quảng bá là có tầm bắn hơn 1.800 km.

Bên cạnh GBAM, Lầu Năm Góc còn thúc đẩy chương trình LCCM – tên lửa hành trình giá rẻ dạng container, với mục tiêu sản xuất hàng loạt trong những năm tới.

Điểm chung của các chương trình này là một triết lý khá khác biệt: Không nhất thiết phải tạo ra một vũ khí hoàn hảo; quan trọng là có thể sản xuất nhanh, số lượng lớn và với chi phí đủ thấp để sử dụng trên quy mô lớn.

Tên lửa đóng container có thể triển khai trong nhiều quân chủng. Ảnh: Creaders.

Tên lửa “đóng container” và khả năng triển khai trong nhiều quân chủng

Một trong những điểm đáng chú ý của chương trình LCCM là ý tưởng “container hóa và dùng chung cho nhiều quân chủng”.

Các tên lửa giá rẻ có thể được thiết kế để đặt trong những container tiêu chuẩn. Về lý thuyết, điều này cho phép triển khai hỏa lực mà không cần những phương tiện phóng chuyên dụng đắt tiền.

Tên lửa có thể được bố trí phân tán trên xe tải, tàu hỏa, cảng biển hoặc các phương tiện trên biển, khiến đối phương khó xác định và tiêu diệt toàn bộ các điểm phóng ngay từ đợt tấn công đầu tiên.

Một thay đổi khác là phá bỏ phần nào ranh giới giữa các quân chủng. Thay vì Hải quân sử dụng Tomahawk, Không quân sử dụng JASSM còn Lục quân sử dụng tên lửa chiến thuật ATACMS, những dòng vũ khí mới có thể được thiết kế để Lục quân, Hải quân và Không quân cùng sử dụng.

Điều này có thể giúp đơn giản hóa hậu cần, giảm chi phí và đẩy nhanh tốc độ triển khai.

Tới đây sẽ là kỷ nguyên tấn công bão hòa bằng vũ khí giá rẻ. Ảnh: Creaders.

Kỷ nguyên tấn công bão hòa bằng vũ khí giá rẻ?

Điều đó không có nghĩa Mỹ sẽ từ bỏ các loại tên lửa đắt tiền như Tomahawk hay AGM-158. Những vũ khí cao cấp vẫn rất quan trọng để tấn công các mục tiêu có giá trị lớn, như sở chỉ huy, trạm radar phòng không hay các cơ sở quân sự then chốt.

Nhưng bên cạnh đó, Mỹ có thể ngày càng dựa vào một tầng vũ khí rẻ hơn, nhiều hơn và có thể sản xuất nhanh hơn. Hãy hình dung một kịch bản: thay vì phóng vài chục tên lửa trị giá hàng triệu USD; có thể phóng đồng thời hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tên lửa giá chỉ vài trăm nghìn USD.

Khi đó, bên phòng thủ buộc phải sử dụng tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD để đối phó với những mục tiêu rẻ hơn rất nhiều. Nếu cuộc đối đầu kéo dài, bài toán kinh tế có thể trở nên bất lợi cho bên phòng thủ.

Trong Thế chiến II, Mỹ từng được gọi là “công xưởng của nền dân chủ” nhờ năng lực huy động sản xuất công nghiệp khổng lồ. Ngày nay, Lầu Năm Góc dường như đang tìm kiếm một phiên bản mới của mô hình đó: vốn tư nhân + công nghệ Silicon Valley + sản xuất siêu nhanh.

Cuộc chuyển đổi từ những “vũ khí tinh hoa, đắt đỏ” sang “vũ khí giá rẻ, sản xuất hàng loạt và tấn công bão hòa” có thể trở thành một xu hướng quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Nếu xu hướng này thực sự thành hình, các hệ thống phòng không tương lai sẽ phải đối mặt với một bài toán ngày càng khó: không chỉ đánh chặn được tên lửa, mà phải đánh chặn được một số lượng cực lớn mục tiêu với chi phí thấp để cuộc chiến có thể duy trì lâu dài.

Theo Creaders

Thu Thủy