Mỹ tiêu hao kho tên lửa Patriot, THAAD và Tomahawk: Thách thức tái sản xuất của quân đội Mỹ

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã làm bộc lộ khoảng cách lớn giữa tốc độ tiêu thụ tên lửa trong tác chiến thực tế và năng lực sản xuất của nền công nghiệp quốc phòng Mỹ. Những dòng tên lửa cao cấp như Patriot, THAAD hay Tomahawk được phóng với mật độ cao trong thời gian ngắn, trong khi chuỗi cung ứng cần tới vài năm để bù đắp lượng đạn đã sử dụng.

Minh họa cuộc đối đầu tên lửa Mỹ - Iran, trong bối cảnh Washington đối mặt sức ép bổ sung kho Patriot, THAAD và Tomahawk. Ảnh: BĐ

Mức tiêu hao tên lửa và áp lực lên kho dự trữ tác chiến

Theo báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) do cố vấn Mark Cancian và nhà nghiên cứu Chris Park thực hiện, trong 39 ngày tác chiến cao điểm, lực lượng Mỹ đã tấn công hơn 13.000 mục tiêu. Mức độ tiêu thụ tập trung vào bảy dòng vũ khí chủ lực gồm Tomahawk, JASSM, PrSM, SM-3, SM-6, Patriot và THAAD. Trong đó, ít nhất bốn loại tên lửa được đánh giá đã suy giảm hơn một nửa lượng dự trữ toàn hệ thống.

Các nhà phân tích quân sự chỉ ra rằng hiện không có phương án thay thế tương đương cho Patriot và THAAD trong nhiệm vụ phòng thủ tên lửa đạn đạo mặt đất. Dù tên lửa dòng Standard trên các tàu khu trục Hải quân Mỹ có khả năng đánh chặn, khoảng cách di chuyển và vị trí triển khai trên biển khiến lực lượng này không thể hỗ trợ đầy đủ cho các căn cứ cố định.

Dữ liệu ước tính từ CSIS cho thấy đến cuối tháng 7, kho tên lửa Patriot của Mỹ còn dưới 1.000 quả (so với khoảng 2.200 quả trước chiến sự), trong khi THAAD giảm xuống khoảng 250 quả (so với mức 452 quả ban đầu). Dù lượng vũ khí tấn công khác như bom dẫn đường, tiêm kích và tàu ngầm vẫn dồi dào, điểm nghẽn chiến lược nằm ở các tổ hợp đánh chặn tầm cao và tên lửa hành trình tấn công sâu.

Tốc độ sản xuất không theo kịp nhịp độ tiêu thụ đạn đánh chặn

Đối với hệ thống Patriot, biến thể PAC-3 MSE đóng vai trò nòng cốt trong việc tiêu diệt tên lửa đạn đạo chiến thuật. Hiện nay, năng lực sản xuất PAC-3 MSE đạt khoảng 650 quả mỗi năm. Tuy nhiên, chỉ một nửa số này được đưa vào kho dự trữ của Mỹ, phần còn lại bàn giao cho các đối tác nước ngoài theo hợp đồng đã ký kết.

Tên lửa Patriot PAC-3 MSE của hệ trống Patriot. Ảnh: Lockheed Martin

Tập đoàn Lockheed Martin đang mở rộng nhà xưởng nhằm nâng công suất lên 2.000 quả PAC-3 MSE mỗi năm theo thỏa thuận dài hạn với Bộ Quốc phòng Mỹ, song quá trình tăng tốc chuỗi cung ứng mất nhiều năm. Nhằm bù đắp thiếu hụt, Lục quân Mỹ đã đề xuất mua 3.203 quả Patriot trong ngân sách năm tài khóa 2027, nhưng đợt giao hàng đầu tiên dự kiến phải tới tháng 5/2029 mới bắt đầu.

Thách thức đối với hệ thống THAAD thậm chí còn lớn hơn. Năng lực sản xuất THAAD hiện duy trì ở mức 96 quả mỗi năm và dự kiến mở rộng lên 400 quả. Lục quân Mỹ đề xuất mua 857 quả trong năm tài khóa 2027, song thời gian hoàn tất đợt bàn giao này ước tính kéo dài đến cuối năm 2029.

Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối THAAD. Ảnh: WIkipedia

Bên cạnh nhu cầu nội bộ, áp lực từ các đơn đặt hàng quốc tế rất lớn. Từ năm 2020, các đối tác đã đặt mua gần 1.900 quả PAC-3 MSE. Đơn hàng THAAD tồn đọng bao gồm 360 quả của Ả Rập Xê Út và 96 quả của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Việc các quốc gia này tiêu thụ lượng lớn đạn phòng thủ để tự vệ khiến nhu cầu đặt hàng bổ sung tiếp tục gia tăng.

Hỏa lực tấn công tầm xa Tomahawk và năng lực phục hồi

Ở khả năng tiến công, tên lửa hành trình Tomahawk là công cụ quan trọng giúp Hải quân Mỹ vô hiệu hóa sở chỉ huy và đài radar đối phương từ xa. Trong bốn tuần đầu chiến dịch, hơn 850 quả Tomahawk đã được sử dụng, nâng tổng số tiêu thụ toàn chiến dịch lên hơn 1.000 quả.

Tên lửa Tomahawk được phóng từ tàu chiến. Ảnh: Newsweek

Trái ngược với tốc độ bắn, trong 10 năm qua, Mỹ chỉ mua trung bình 86 quả Tomahawk mỗi năm, duy trì sản lượng dưới 200 quả. Nhà sản xuất Raytheon đang đặt mục tiêu nâng công suất lên trên 1.000 quả/năm. Dù Hải quân Mỹ đã đề xuất mua 785 quả trong ngân sách năm 2027, chu kỳ sản xuất kéo dài 34 tháng khiến số tên lửa này chỉ bắt đầu về kho từ tháng 3/2030, và dự kiến đến cuối năm 2030 mới hoàn tất việc thay thế số lượng đã sử dụng.

Ngược lại, một số dòng vũ khí khác có tốc độ phục hồi khả quan hơn. Tên lửa JASSM dù bị tiêu thụ hơn 1.100 quả nhưng dây chuyền sản xuất vốn duy trì mức gần 500 quả/năm nên khả năng bù đắp nhanh chóng hơn. Tên lửa PrSM cũng ghi nhận thời gian hồi phục ngắn nhờ kế hoạch sản xuất hàng loạt đã được phê duyệt.

Tác động chiến thuật và biên an toàn tác chiến

Sự sụt giảm kho dự trữ đã ảnh hưởng trực tiếp đến chiến thuật vận hành. Lực lượng Mỹ tại địa bàn phải tính toán kỹ lưỡng hơn trong việc lựa chọn mục tiêu đánh chặn, hạn chế phóng tên lửa đối với các quỹ đạo bay rơi vào khu vực không nguy hiểm nhằm tiết kiệm đạn.

Để giải quyết bài toán ngân sách, đề xuất năm tài khóa 2027 của Mỹ dành khoảng 95 tỷ USD cho đạn dược, kèm gói bổ sung 21 tỷ USD. Trong đó, 31,8 tỷ USD được phân bổ riêng cho các dòng tên lửa mặt đất then chốt. Dù vậy, yếu tố kỹ thuật như năng lực nhà xưởng, nguồn cung động cơ rocket, đầu dò và linh kiện điện tử chuyên biệt vẫn là những rào cản quyết định thời gian đưa tên lửa vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Biển Xanh