Khi người già trở thành 'con mồi' của những kẻ lừa đảo

Những chiếc bẫy được giăng đúng vào nỗi lo của tuổi già

Thời gian qua, cơ quan công an tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và nhiều địa phương liên tiếp triệt phá các đường dây lừa đảo liên quan đến “hợp đồng kỳ nghỉ”, bán thực phẩm chức năng, chăm sóc sức khỏe, đầu tư sinh lời cao... Điểm chung của các vụ việc này là đối tượng bị nhắm tới chủ yếu là người cao tuổi.

Không phải ngẫu nhiên những kẻ lừa đảo lại lựa chọn người già làm mục tiêu. Chúng nghiên cứu rất kỹ tâm lý của nhóm đối tượng này.

Bảo vệ người cao tuổi không chỉ là bảo vệ tài sản của họ, mà còn là bảo vệ phẩm giá, niềm tin và sự bình yên của những người đã dành cả cuộc đời để vun đắp cho gia đình và xã hội. Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Người cao tuổi thường có ba nỗi lo lớn: Sức khỏe suy giảm, nỗi cô đơn trong đời sống tinh thần và mong muốn tích lũy tài sản cho con cháu. Những nỗi lo ấy trở thành “mỏ vàng” để các đối tượng khai thác.

Chúng tổ chức các buổi hội thảo chăm sóc sức khỏe miễn phí, tặng quà, khám bệnh không mất tiền. Sau vài lần tiếp xúc, người già được đối xử như những “thượng đế đặc biệt”, được hỏi han, quan tâm, thậm chí được gọi điện trò chuyện mỗi ngày.

Sự quan tâm giả tạo ấy dần tạo nên niềm tin. Khi niềm tin được hình thành, những lời quảng cáo về thuốc thần dược, thực phẩm chức năng chữa bách bệnh, gói nghỉ dưỡng cao cấp hay cơ hội đầu tư sinh lời bắt đầu xuất hiện.

Nhiều người già không chỉ mất tiền mà còn đặt cược vào đó hy vọng kéo dài tuổi thọ, cải thiện sức khỏe hoặc có thêm khoản tích lũy cho gia đình. Điều đáng nói là các thủ đoạn ngày càng tinh vi. Kẻ lừa đảo không còn đơn thuần sử dụng lời nói suông mà khoác lên mình vỏ bọc doanh nhân thành đạt, chuyên gia y tế, nhân viên chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp. Chúng sử dụng mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh, video để tăng độ tin cậy.

Nói cách khác, đây không còn là những vụ lừa đảo đơn lẻ mà đã trở thành những hoạt động có tổ chức, được nghiên cứu kỹ lưỡng về tâm lý người cao tuổi.

Mất tiền chỉ là một phần của bi kịch

Mỗi khi một vụ lừa đảo bị phanh phui, dư luận thường chú ý đến số tiền thiệt hại. Nhưng với người cao tuổi, mất tiền chưa chắc đã là tổn thất lớn nhất. Nỗi đau lớn hơn nằm ở sự đổ vỡ niềm tin.

Nhiều cụ già dành dụm cả đời mới tích cóp được một khoản tiền dưỡng già. Khi phát hiện mình bị lừa, họ không chỉ mất tài sản mà còn rơi vào trạng thái mặc cảm, tự trách bản thân. Có người giấu gia đình vì xấu hổ. Có người mất ngủ kéo dài, suy sụp tinh thần. Có người trở nên khép kín, nghi ngờ mọi mối quan hệ xung quanh.

Đáng lo ngại hơn, nhiều trường hợp người già bị lừa nhiều lần liên tiếp. Sau khi thông tin cá nhân bị các đối tượng thu thập, dữ liệu ấy tiếp tục được mua bán cho những đường dây khác.

Một người già từng mua thực phẩm chức năng rất dễ trở thành khách hàng tiềm năng của các đối tượng bán thuốc giả. Một người từng tham gia đầu tư tài chính rất dễ trở thành mục tiêu của các đường dây gọi điện mạo danh cơ quan chức năng. Vòng xoáy lừa đảo cứ thế tiếp diễn. Đằng sau mỗi vụ việc là những gia đình tan vỡ niềm tin, những người con day dứt vì không kịp bảo vệ cha mẹ mình.

Khi xã hội già hóa, bảo vệ người già phải là ưu tiên

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Điều đó đồng nghĩa số lượng người cao tuổi sẽ ngày càng tăng. Nếu không có những giải pháp mạnh mẽ, các vụ lừa đảo nhắm vào người già sẽ còn tiếp tục bùng phát.

Trước hết, cần xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân lợi dụng hoạt động chăm sóc sức khỏe, du lịch, tài chính để lừa đảo người cao tuổi. Những vụ việc đã bị phát hiện cần được công khai rộng rãi để tạo tính răn đe.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông phải thay đổi theo hướng gần gũi hơn với người già. Không chỉ đăng tải cảnh báo trên internet mà cần đưa thông tin đến các câu lạc bộ hưu trí, hội người cao tuổi, khu dân cư.

Quan trọng hơn cả vẫn là vai trò của gia đình. Nhiều người già trở thành nạn nhân không chỉ vì tin người mà còn vì thiếu sự quan tâm từ người thân. Khi nhu cầu được chia sẻ không được đáp ứng trong gia đình, họ dễ tìm kiếm sự đồng cảm từ bên ngoài. Không ít đối tượng lừa đảo đã khai thác chính khoảng trống ấy.

Tuổi già đáng lẽ phải là quãng đời bình yên sau những năm tháng cống hiến. Không ai đáng phải sống trong nỗi lo bị lừa gạt hay trở thành “con mồi” của những kẻ trục lợi. Bảo vệ người cao tuổi không chỉ là bảo vệ tài sản của họ, mà còn là bảo vệ phẩm giá, niềm tin và sự bình yên của những người đã dành cả cuộc đời để vun đắp cho gia đình và xã hội.

NGUYỄN XUÂN