Italia đưa ra cảnh báo tác động của mạng xã hội đến kết quả học tập

Trẻ dùng mạng xã hội sớm học kém hơn bạn cùng trang lứa. Ảnh: AI

Theo các nhà khoa học, những học sinh mở tài khoản mạng xã hội ngay từ đầu bậc trung học có xu hướng đạt điểm thấp hơn trong các bài kiểm tra so với những em trì hoãn sử dụng thêm vài năm.

Nghiên cứu do Tiến sĩ Marco Gui, chuyên gia tại Đại học Milano-Bicocca (Italia), cùng các cộng sự thực hiện đã phân tích dữ liệu của hơn 5.000 học sinh Italy về thói quen sử dụng mạng xã hội và kết quả các kỳ thi chuẩn hóa môn toán, tiếng Italy và tiếng Anh.

Kết quả cho thấy, những học sinh tạo tài khoản mạng xã hội từ năm 11-12 tuổi đạt điểm thấp hơn đáng kể ở môn toán và tiếng Italy so với nhóm chỉ bắt đầu sử dụng từ 14 tuổi trở lên.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Human Behaviour, khoảng cách thành tích giữa hai nhóm tương đương với khoảng sáu tháng học tập.

Khi được đánh giá ở độ tuổi 13-14, nhóm sử dụng mạng xã hội sớm đã có kết quả thấp hơn ở các môn học chính. Đến giai đoạn 15-16 tuổi, khoảng cách này vẫn duy trì ở môn tiếng Italy và còn nới rộng hơn ở môn toán.

Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng kết quả không chứng minh mạng xã hội là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến học lực giảm sút.

Tuy nhiên, họ đã kiểm soát nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả như thành tích học tập trước đó của học sinh, hoàn cảnh gia đình và các điều kiện kinh tế, xã hội..Ngay cả sau khi loại bỏ những yếu tố này, mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội sớm và kết quả học tập thấp hơn vẫn được ghi nhận.

Theo Tiến sĩ Marco Gui, nghiên cứu cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở thời gian sử dụng mà còn ở cách các nền tảng mạng xã hội được thiết kế để thu hút người dùng.

Tiến sĩ nhận định: "Tôi nghĩ giờ đây chúng ta đã biết có một vấn đề và đó là một vấn đề phức tạp, liên quan đến cách thức xây dựng các nền tảng này. Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy ít nhất trong giai đoạn trước tuổi vị thành niên, mạng xã hội đang tạo ra nhiều tác động bất lợi".

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là tần suất trẻ liên tục cầm điện thoại để kiểm tra thông báo, tin nhắn và các cập nhật trên mạng xã hội có liên quan chặt chẽ đến sự chênh lệch về thành tích học tập.

Theo nhóm nghiên cứu, trạng thái "luôn trong tư thế sẵn sàng phản hồi" khiến trẻ khó tập trung vào những hoạt động đòi hỏi sự chú ý kéo dài như làm bài tập, đọc sách hay học trên lớp.

Ông Gui cho rằng mạng xã hội tạo ra cảm giác phải liên tục cập nhật xem bạn bè đang làm gì hoặc có điều gì mới diễn ra trên môi trường trực tuyến. Điều này khiến trẻ ít hiện diện hơn trong không gian thực của gia đình và trường học, đồng thời làm giảm khả năng tập trung vào các nhiệm vụ học tập cần nhiều thời gian và tư duy.

Kết quả nghiên cứu được công bố trong bối cảnh nhiều quốc gia đang siết chặt quản lý việc trẻ em sử dụng mạng xã hội. Anh hiện xem xét các biện pháp hạn chế trẻ dưới 16 tuổi tiếp cận các nền tảng này.

Còn tại Australia đã thông qua quy định cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat và X từ cuối năm ngoái. Quy định yêu cầu các công ty công nghệ phải triển khai biện pháp xác minh độ tuổi hiệu quả, nếu không có thể bị phạt nặng.

Đây được xem là một trong những quy định nghiêm ngặt nhất thế giới nhằm hạn chế trẻ em tiếp xúc quá sớm với môi trường trực tuyến được cho là dễ gây nghiện.

Mặc dù ủng hộ việc đặt giới hạn độ tuổi, song Tiến sĩ Marco Gui cho rằng các lệnh cấm chỉ nên được xem là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, các công ty công nghệ cần thay đổi cách thiết kế nền tảng để giảm tính gây nghiện, hạn chế các cơ chế liên tục gửi thông báo và khuyến khích người dùng quay lại ứng dụng.

Ông cho rằng mục tiêu quan trọng hơn là giảm vai trò quá lớn của mạng xã hội trong đời sống của trẻ trước tuổi vị thành niên, giúp các em có nhiều thời gian hơn cho học tập, vận động và giao tiếp trực tiếp.

Đồng quan điểm, Giáo sư Dennis Ougrin, chuyên gia tâm thần học trẻ em và thanh thiếu niên tại Đại học Queen Mary London, nhận định nghiên cứu này bổ sung thêm bằng chứng cho thấy thời điểm trẻ bắt đầu sử dụng mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển giáo dục.

Theo ông, thông điệp quan trọng không phải là cấm hoàn toàn mạng xã hội, mà là giúp thanh thiếu niên hình thành thói quen sử dụng lành mạnh, biết kiểm soát thời gian trực tuyến và cân bằng giữa thế giới số với các hoạt động học tập, vui chơi và giao tiếp ngoài đời thực.

Trong bối cảnh điện thoại thông minh và mạng xã hội ngày càng trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày, nghiên cứu mới tiếp tục đặt ra câu hỏi về thời điểm thích hợp để trẻ tiếp cận các nền tảng số.

Kết quả cho thấy việc trì hoãn vài năm trước khi cho trẻ sử dụng mạng xã hội có thể mang lại những lợi ích đáng kể đối với quá trình học tập, đồng thời nhấn mạnh vai trò của gia đình, nhà trường và các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng môi trường số an toàn và lành mạnh hơn cho trẻ em.

MINH ANH