Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công để thúc đẩy tăng trưởng

Tạo lập cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) phù hợp với công tác triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15 được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15 đã được sửa đổi căn bản nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng.

Qua đó, phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, sự chủ động của ngân sách địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và giải quyết nhiều vướng mắc trong thực tiễn.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Tuy nhiên, triển khai thực hiện các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công liên quan đến chi đầu tư công vẫn còn một số bất cập, hạn chế; chưa có chế tài kết nối chặt chẽ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Đồng thời vẫn còn điểm chênh lệch giữa hai luật về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán, kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn.

Vì vậy, việc hợp nhất hai luật là đòi hỏi cấp thiết nhằm tạo lập cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, tối giản thủ tục và chi phí tuân thủ, từ đó huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách cho tăng trưởng kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa tối đa các quy định hiện hành đang phát huy hiệu quả, đồng thời tinh chỉnh lồng ghép để giảm thiểu thủ tục hành chính.

Bám sát Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, dự thảo Luật chỉ quy định các vấn đề khung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung trình tự, thủ tục hoặc các vấn đề có nhiều biến động.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình

Về bố cục, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cơ bản kế thừa kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, bao gồm 10 chương, 107 điều.

Theo đó, các nội dung của Luật Đầu tư công được đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng của dự thảo Luật, các nội dung mang tính đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Dự thảo Luật tập trung vào một số định hướng như: việc hợp nhất Kế hoạch tài chính và Kế hoạch đầu tư công trung hạn 05 năm, tích hợp thống nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm trong dự toán chi đầu tư công; phân cấp thẩm quyền quyết định phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công trung hạn 05 năm và dự toán chi đầu tư công hằng năm nguồn vốn ngân sách địa phương từ HĐND cho UBND các cấp.

Cùng với đó là các nội dung phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết tại dự thảo Luật; tích hợp việc ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi đầu tư và chi thường xuyên nguồn ngân sách nhà nước trong 01 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Ngân sách nhà nước để chủ động trong điều hành, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, ứng phó kịp thời các tình huống phát sinh, như: cho phép phân bổ sử dụng số tăng thu ngân sách trong quá trình chấp hành ngân sách; sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính để thực hiện các nhiệm vụ ứng phó tình huống cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô...

Không tạo khoảng trống pháp lý hoặc giảm mức độ kiểm soát tài chính công

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành về sự cần thiết, căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Về quan điểm xây dựng luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, việc hợp nhất hai luật phải gắn liền với hoàn thiện chính sách phân bổ nguồn lực, quản lý đầu tư công và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Đạo luật mới cần bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, đồng thời phát huy tính chủ động của ngân sách địa phương; tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; chủ trương thống nhất quy trình phân bổ và giao dự toán chi ngân sách nhà nước với việc giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; chủ trương ban hành một nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước, đồng bộ giữa phân bổ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát về tích hợp kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công 5 năm; quy trình phân bổ, giao và quản lý dự toán chi đầu tư công hằng năm sau khi hợp nhất; đồng thời làm rõ các nội dung áp dụng thống nhất và các nội dung cần quy định riêng trong nghị quyết về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước.

Về thẩm quyền phân bổ chi tiết ngân sách địa phương, đa số ý kiến đề nghị đánh giá kỹ tác động của từng phương án để bảo đảm đúng chức năng của cơ quan dân cử và tăng tính chủ động cho cơ quan hành chính.

Tại Phiên họp, các đại biểu tập trung cho ý kiến về việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; tích hợp việc phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm vào quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách nhà nước hằng năm; quy định về phân cấp, phân quyền; các cơ chế tăng tính chủ động, linh hoạt trong chấp hành ngân sách; sự cần thiết và điều kiện áp dụng, thứ tự ưu tiên, phạm vi, giới hạn thẩm quyền, chế độ báo cáo và cơ chế giám sát về các cơ chế này; kỷ luật tài chính ngân sách và hiệu quả đầu tư công; lộ trình xây dựng, kết nối hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu thống nhất và cơ chế công khai việc thống nhất quy trình quản lý ngân sách với quy trình quản lý đầu tư công…

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng.

Đồng thời đề nghị Chính phủ rà soát, cân nhắc kỹ tên gọi của Luật, đánh giá tác động kỹ lưỡng để luật sau khi ban hành có tính ổn định cao, việc hợp nhất phải đặt trong tổng thể hoàn thiện chính sách thu, chi ngân sách, cơ chế phân bổ nguồn lực và quản lý đầu tư công; đồng thời nhìn lại lịch sử hình thành hai luật hiện hành.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, Luật không chỉ lồng ghép kỹ thuật đơn thuần mà phải giải quyết tận gốc các vướng mắc gây ách tắc thực tiễn; bảo đảm tính linh hoạt trong chuyển nguồn, cơ chế hỗ trợ chéo mang tính liên kết vùng và đảm bảo đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Dự Luật cần chuyển sang tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với toàn bộ nguồn lực tài chính công; tiến tới thống nhất quản lý, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với rõ trách nhiệm.

Cùng với đó, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương, vai trò quyết định/giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp; tuyệt đối không tạo khoảng trống pháp lý hoặc giảm mức độ kiểm soát tài chính công.

Một số vấn đề cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý, tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và góp ý của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong xử lý dự phòng và thẩm quyền, phân bổ chi tiết vốn đầu tư công ngân sách địa phương; cơ chế chủ động, linh hoạt trong chấp hành ngân sách; đảm bảo kỷ luật tài chính và nâng cao hiệu quả đầu tư công…

TRƯƠNG HUYỀN