Hành trình Thái Nguyên bứt phá thành cực tăng trưởng công nghiệp

Sự chuyển dịch mạnh mẽ thời gian qua là kết quả của quá trình đổi mới tư duy phát triển, triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách và giải pháp phù hợp. Những thay đổi đó phản ánh qua các chỉ số kinh tế, cũng như diện mạo đô thị, nông thôn và đời sống người dân.

Chỉ trong khoảng một thập kỷ, cơ cấu kinh tế của tỉnh Thái Nguyên chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa. Giai đoạn 2024-2025, khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm trên 54% GRDP.

Công nghiệp vươn lên trụ cột, tái định hình nền kinh tế

Năm 2013, trước khi làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn đổ vào, công nghiệp Thái Nguyên vẫn ở vị trí khá khiêm tốn.

Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng trong GRDP chỉ khoảng 35%. Hoạt động sản xuất công nghiệp chủ yếu dựa vào khai khoáng và một số ngành truyền thống như luyện kim, vật liệu xây dựng, may mặc… với giá trị gia tăng chưa cao.

Bước ngoặt xuất hiện từ sau năm 2013, khi các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử công nghệ cao, bắt đầu hiện diện. Sự tham gia của các tập đoàn đa quốc gia cùng hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ đã nhanh chóng làm thay đổi diện mạo nền kinh tế.

Khu công nghiệp Sông Công II - giai đoạn 1 (diện tích 250ha) đã cơ bản được lấp đầy với 54 dự án, tổng vốn đầu tư gần 1,4 tỷ USD và 4.100 tỷ đồng.

Chỉ trong khoảng một thập kỷ, cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa. Đến giai đoạn 2024-2025, khu vực công nghiệp - xây dựng đã chiếm trên 54% GRDP, trở thành trụ cột của nền kinh tế.

Giá trị sản xuất công nghiệp vượt mốc hơn 1 triệu tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu duy trì ở mức hàng chục tỷ USD/năm, đưa Thái Nguyên vào nhóm địa phương có quy mô xuất nhập khẩu lớn của cả nước.

Đặc biệt, thu ngân sách nhà nước ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng, từ 1.874 tỷ đồng năm 2013 lên trên 29.000 tỷ đồng vào năm 2025, gấp hơn 15 lần. Đây không chỉ là sự gia tăng về quy mô, mà còn phản ánh sự thay đổi về chất của nền kinh tế, từ phụ thuộc vào khai thác tài nguyên sang dựa trên công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao.

Song song với đó, hạ tầng công nghiệp được đầu tư bài bản. Đến đầu năm 2026, tỉnh có 6 khu công nghiệp (KCN) đi vào hoạt động trong tổng số 12 KCN được quy hoạch, cùng 16 cụm công nghiệp đang vận hành, tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 80%, trong đó có nhiều KCN đạt 100%.

Quy hoạch giai đoạn 2021-2030 tiếp tục mở rộng không gian phát triển với 12 KCN, 41 cụm công nghiệp và 1 khu công nghệ thông tin tập trung, tạo nền tảng dài hạn cho các ngành công nghệ cao, trong đó có công nghiệp bán dẫn.

Định hướng phát triển trong giai đoạn tới tiếp tục đặt công nghiệp ở vị trí trung tâm, song nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, tăng tính tự chủ và đảm bảo lợi ích lan tỏa tới đời sống người dân.

Sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời tại Công ty TNHH Trina Solar (Khu công nghiệp Yên Bình).

Không gian đô thị mở rộng và tác động lan tỏa toàn diện

Nếu chỉ nhìn vào những con số tổng thể, sẽ khó cảm nhận hết chiều sâu của quá trình chuyển dịch. Sự thay đổi rõ nét nhất được phản chiếu qua những địa bàn từng là vùng thuần nông, nay đã trở thành các không gian công nghiệp - đô thị sôi động.

Khu vực Phú Bình trước đây là vùng sản xuất nông nghiệp điển hình, với thu nhập bình quân thấp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp phát triển chậm. Tuy nhiên, nhờ quy hoạch các khu, cụm công nghiệp và chính sách thu hút đầu tư phù hợp, khu vực này đã từng bước “thay da đổi thịt”.

Hiện nay, nhiều khu, cụm công nghiệp đã đi vào hoạt động, thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước, tạo việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang công nghiệp - dịch vụ.

Trong khi đó, Phổ Yên là minh chứng rõ nét cho sự bứt phá mạnh mẽ. Từ một địa bàn thuần nông, nơi đây vươn lên trở thành đô thị công nghiệp, là trung tâm sản xuất điện tử lớn của tỉnh.

Sản xuất sản phẩm cơ khí xuất khẩu tại Công ty TNHH Kiến Đạt (Khu công nghiệp Nam Phổ Yên).

Sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp kéo theo quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, hình thành các khu đô thị, dịch vụ hiện đại, làm thay đổi căn bản diện mạo và nhịp sống của địa phương.

Những cánh đồng trước đây đã nhường chỗ cho nhà máy, khu công nghiệp; những làng quê thuần nông trở thành các khu dân cư sầm uất. Sự thay đổi không chỉ nằm ở hạ tầng, mà còn ở tư duy và sinh kế của người dân. Nhiều gia đình chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh doanh dịch vụ, thương mại, nhà trọ; lực lượng lao động trẻ có cơ hội việc làm ổn định ngay tại địa phương.

Sự phát triển công nghiệp đã tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng. Hàng trăm nghìn lao động có việc làm với thu nhập ổn định hơn, GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt khoảng 114 triệu đồng. Hệ thống hạ tầng xã hội, từ giao thông, giáo dục đến y tế… được đầu tư nâng cấp, góp phần nâng cao chất lượng sống.

Đằng sau những thành quả mang tính “lột xác” là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là sự đổi mới trong tư duy phát triển. Thái Nguyên đã sớm xác định công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là công nghệ cao, là hướng đi chiến lược, từ đó tập trung nguồn lực để triển khai đồng bộ.

Cải cách hành chính được đẩy mạnh theo hướng thực chất, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Chính quyền các cấp chuyển từ “quản lý” sang “phục vụ”, chủ động đồng hành cùng nhà đầu tư.

Công tác giải phóng mặt bằng vốn là “điểm nghẽn” được tháo gỡ bằng cách làm minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, qua đó tạo lập quỹ đất sạch cho các dự án quy mô lớn.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh cũng đặt ra không ít thách thức. Tỷ trọng khu vực FDI trong sản xuất công nghiệp còn lớn, áp lực về môi trường, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gia tăng. Đây là những vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển ổn định và lâu dài.

Sản xuất hàng may mặc xuất khẩu tại Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG.

Trong giai đoạn tới, Thái Nguyên đang chuyển hướng sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng và tính bền vững. Thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao và thân thiện môi trường; phát triển công nghiệp hỗ trợ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực - đó là những trụ cột quan trọng.

Hành trình từ một tỉnh trung du miền núi với xuất phát điểm thấp trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại là minh chứng rõ nét cho giá trị của tư duy phát triển đúng đắn và hành động quyết liệt.

Thái Nguyên hôm nay không chỉ là điểm sáng của khu vực, mà đang từng bước khẳng định vị thế là một cực tăng trưởng công nghiệp mới của miền Bắc - nơi hội tụ của cơ hội, niềm tin và khát vọng vươn lên.

Mạnh Nghịnh - Nguyên Ngọc