Nông nghiệp Hà Nội trong cấu trúc đô thị mới

Xu hướng nông nghiệp mới

Trồng hoa lan ứng dụng công nghệ cao tại xã Tiến Thắng, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Với diện tích lên tới hàng chục héc ta, khu nhà kính trồng hoa lan hồ điệp của Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu tại xã Đan Phượng (Hà Nội) được xem là một trong những mô hình sản xuất lớn nhất ở Việt Nam. Từ 5ha ban đầu, sau gần 10 năm đi vào hoạt động, quy mô diện tích của vườn hoa lan đã tăng lên gần 35ha, bao gồm 15 khu nhà kính được đầu tư hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác quản lý, vận hành chu trình sản xuất.

Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu Nguyễn Minh Trí cho biết, nguyên vật liệu phục vụ nuôi trồng và cấy mô được doanh nghiệp nhập khẩu phần lớn từ: Mỹ, Chi-lê, Đài Loan (Trung Quốc) theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Công nghệ kiểm soát nhiệt độ trong nhà kính được áp dụng giúp doanh nghiệp chủ động điều phối sản xuất, quản lý thời gian hoa nở… Hiện, trung bình mỗi năm doanh nghiệp này cung ứng cho thị trường hàng chục triệu cây hoa lan.

Nằm trên bãi bồi sông Hồng, dưới chân cầu Nhật Tân, thuộc địa phận xã Vĩnh Thanh (Hà Nội), nông trại nho do anh Vũ Văn Lực gây dựng đang bắt đầu vào vụ với những chùm nho đen chín rộ. Toàn bộ nông trại có diện tích 4ha, trong đó khu vườn trồng nho chiếm 2,5ha với 5 giống nho chủ đạo và 20 giống nho đang trồng thử nghiệm. Các giống nho ở đây chủ yếu là nho đen không hạt của Nhật Bản, có đặc tính phù hợp với thổ nhưỡng và thời tiết của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Với mục đích ban đầu chỉ trồng nho để bán, nhưng do nhiều người dân thích thú với mô hình này nên anh Vũ Văn Lực đã mở cửa cho khách tham quan và hái nho ngay tại vườn, giúp gia đình đa dạng nguồn thu từ mô hình nông nghiệp ven đô.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km, điểm du lịch xã Hồng Vân có diện tích tự nhiên hơn 420ha, sở hữu không gian sinh thái đặc trưng ven sông Hồng, hệ thống làng nghề sinh vật cảnh, di tích lịch sử, văn hóa và các lễ hội truyền thống gắn với truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, xã Hồng Vân có ba làng nghề truyền thống gồm: Làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân, làng nghề sơn mài Hạ Thái và làng nghề mây tre đan Ninh Sở. Đây chính là nguồn tài nguyên phong phú để địa phương xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, lấy người dân làm chủ thể.

Theo Chủ tịch UBND xã Hồng Vân Lê Tuấn Dũng, từ khi được công nhận là điểm du lịch làng nghề sinh vật cảnh năm 2018, lượng khách đến Hồng Vân tăng đều qua từng năm. Trung bình mỗi năm, địa phương đón hơn 100 nghìn khách, với doanh thu từ du lịch ước đạt hơn 20 tỷ đồng/năm. Du lịch, dịch vụ nông nghiệp ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế của xã, góp phần nâng thu nhập bình quân đầu người dân.

“Bài toán lớn” của ngành nông nghiệp

Ba mô hình nông nghiệp đa giá trị theo hướng đô thị, sinh thái, du lịch trải nghiệm và ứng dụng công nghệ cao được đề cập ở trên là những lát cắt riêng trong xu thế phát triển nông nghiệp hiện nay, đã và đang ngày một trở nên phổ biến tại nhiều xã, phường của thành phố Hà Nội.

Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình nông nghiệp đa giá trị. Đáng chú ý, giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất của toàn ngành. Qua đó khẳng định nông nghiệp đa giá trị gắn với tái cấu trúc đô thị đang trở thành xu hướng chủ đạo trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và bền vững.

Mặc dù vậy, những kết quả bước đầu này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của Thủ đô. Yêu cầu phát triển đòi hỏi ngành nông nghiệp phải thay đổi nhanh và mạnh hơn nữa. Đổi mới tư duy không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của ngành Nông nghiệp Thủ đô. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, nếu như trước đây, trọng tâm chủ yếu là sản lượng, diện tích và quy mô chăn nuôi, trồng trọt, thì nay vấn đề cốt lõi là tạo ra giá trị gia tăng cao hơn trên một đơn vị đất đai, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của đô thị lớn.

Nông nghiệp vì thế không còn nhìn nhận như lĩnh vực tách biệt ở khu vực ngoại thành, mà trở thành bộ phận hữu cơ trong mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và liên kết vùng.

Tinh thần đó không chỉ thể hiện trong Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới” mà còn được cụ thể hóa trong Quyết định số 1193/QĐ-UBND của UBND thành phố. Ở đó, Hà Nội xác định phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế nông nghiệp đô thị là một trong những bài toán lớn của Hà Nội trong giai đoạn 2026-2030.

Để giải quyết bài toán nêu trên, thành phố định hướng ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, dự án. Cùng với đó là khuyến khích thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới, phù hợp với quy định của pháp luật và cơ chế đặc thù của Thủ đô.

Đổi mới tư duy phát triển

Trong bối cảnh thành phố Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới, nông nghiệp không còn là lĩnh vực sản xuất thuần túy mà đang được tái định vị trong cấu trúc kinh tế đô thị hiện đại. Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả Việt Nam, điểm cốt lõi nằm ở thay đổi cách nghĩ về tăng trưởng. Tư duy cũ chủ yếu dựa vào mở rộng diện tích, tăng năng suất theo chiều rộng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi quỹ đất ngày càng hạn chế, cách làm đó không còn phù hợp.

“Nông nghiệp Thủ đô cần chuyển sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, giá trị lớn hơn. Cũng cần nhận thức rằng, tăng trưởng không còn là tăng về số lượng, mà là tăng về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững”, PGS.TS Đặng Văn Đông nhấn mạnh.

Nông nghiệp Hà Nội đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Trong bối cảnh đất đai ngày càng thu hẹp, chi phí sản xuất tăng, thị trường ngày càng khắt khe, thì yếu tố quyết định không còn là diện tích hay sản lượng, mà là cách người nông dân tư duy và hành động.

Ở một khía cạnh khác, PGS.TS Chu Tiến Quang, nguyên Trưởng Ban Chính sách phát triển nông thôn (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho rằng, câu chuyện đô thị hóa và mở rộng không gian thành phố là tất yếu, kéo theo diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp lại. Tuy nhiên, Hà Nội vẫn rất cần nông nghiệp và những khoảng không gian xanh.

Cũng bởi vậy, PGS.TS Chu Tiến Quang nhận định, vấn đề quy hoạch lúc này là rất quan trọng. Quy hoạch nông nghiệp, nông thôn Thủ đô cần phân rõ được 3 vùng, cụ thể là: Vùng nội đô, vùng ven đô và vùng ngoại ô. Trên cơ sở đó, thành phố cần có giải pháp quản lý nhằm định hướng khai thác hiệu quả nhất quỹ đất nông nghiệp trong bối cảnh đô thị hóa và tái cấu trúc đô thị Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Trọng Tùng