Gỡ 'nút thắt' ùn tắc giao thông: Cần mô hình tích hợp và lộ trình khả thi cho bài toán lớn của Hà Nội

TS. Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc, TS. Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội nhấn mạnh, trong bối cảnh Thủ đô bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng, việc xác định và tổ chức thực hiện các “bài toán lớn” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo động lực đột phá cho phát triển.

Theo TS. Lê Xuân Rao, bài toán lớn thứ nhất được lựa chọn tại hội thảo là tìm mô hình giải quyết nhanh ùn tắc giao thông đô thị trong điều kiện hạn chế quỹ đất. Đây là vấn đề cấp bách, gắn với các lĩnh vực then chốt như phát triển hạ tầng đồng bộ, nâng cao năng lực vận tải, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, hướng tới xây dựng đô thị xanh, thông minh và đáng sống.

Đáng chú ý, TS. Lê Xuân Rao đề xuất cách tiếp cận mới: “Giải quyết ùn tắc không phải là mở thêm đường, mà là tái cấu trúc toàn bộ hệ thống giao thông đô thị trên nền tảng khoa học, công nghệ và quản lý hiện đại”. Theo đó, không có giải pháp đơn lẻ, mà cần một “mô hình tích hợp 3 lớp” gồm: Hạ tầng giao thông làm xương sống; hệ thống điều hành thông minh dựa trên dữ liệu; và quản lý nhu cầu, phương tiện giao thông.

Một nút giao thông trên đường vành đai 3 tại Hà Nội

Cùng với mô hình, TS. Lê Xuân Rao cũng đề xuất xây dựng lộ trình cụ thể gắn với các mốc giảm ùn tắc theo từng giai đoạn; hình thành danh mục đề tài, dự án đồng bộ, có thứ tự ưu tiên và sản phẩm rõ ràng; phân định nhiệm vụ trong nước và nhiệm vụ cần hợp tác quốc tế; đồng thời đưa ra cơ chế huy động nguồn lực từ ngân sách, ODA, hợp tác công tư (PPP), phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD) và xã hội hóa.

Mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030 giảm tối thiểu 40% ùn tắc giao thông, và đến năm 2035 cơ bản giảm, tiến tới loại trừ xe máy và phương tiện cá nhân trong nội đô.

Từ góc nhìn doanh nghiệp vận tải đô thị, ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội cho rằng, hệ thống giao thông Thủ đô đang chịu áp lực rất lớn từ quá trình đô thị hóa nhanh. Hà Nội hiện có hơn 8,5 triệu dân thường trú, cùng 1,2-1,5 triệu người cư trú tạm thời; tổng số phương tiện vượt 9,2 triệu, trong đó xe máy chiếm tỷ trọng lớn.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội phát biểu tại hội thảo

Một trong những điểm nghẽn cốt lõi là tỷ lệ đất dành cho giao thông chỉ đạt khoảng 10,3-12,13% đất xây dựng đô thị, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 20-26%; đất dành cho giao thông tĩnh dưới 1%, trong khi yêu cầu 3-4%. Trong khi đó, quỹ đất giao thông chỉ tăng khoảng 0,3% mỗi năm, không theo kịp tốc độ gia tăng phương tiện 4-5%/năm.

Ông Nguyễn Văn Ngọc cũng chỉ ra, vận tải hành khách công cộng mới đáp ứng khoảng 19-20% nhu cầu đi lại. Xét về hiệu quả sử dụng không gian, xe buýt chỉ cần 1,5-2 m²/người, trong khi xe máy cần 8-12 m² và ô tô 24-26 m²/người. Điều này cho thấy sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân đang làm gia tăng áp lực lên hạ tầng đô thị.

Từ thực tiễn đó, đại diện Hanoi Metro đề xuất thí điểm mô hình mạng lưới giao thông công cộng liên hoàn, kết nối các loại hình như đường sắt đô thị, xe buýt, taxi công nghệ, xe đạp công cộng…; đồng thời tích hợp dịch vụ trên nền tảng số để người dân có thể lập kế hoạch, thanh toán và theo dõi hành trình trên một hệ thống duy nhất.

Bên cạnh đó là xây dựng cơ sở dữ liệu giao thông đồng bộ, tích hợp dữ liệu thời gian thực từ nhiều nguồn vào trung tâm quản lý tập trung; nâng cấp hạ tầng số với kiến trúc mở; hoàn thiện khung thể chế về tiêu chuẩn kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu và cơ chế điều phối giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Chủ tịch Hội Cầu đường Hà Nội Nguyễn Xuân Tân phát biểu tại hội thảo

Ở góc độ chuyên gia, Chủ tịch Hội Cầu đường Hà Nội Nguyễn Xuân Tân cho rằng, bài toán ùn tắc của Hà Nội là rất lớn, muốn giải quyết trong giai đoạn 2026-2030 cần lượng hóa rõ các vấn đề cụ thể. Theo ông, nguyên nhân ùn tắc đến từ nhiều yếu tố, trong đó tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân là thách thức lớn nhất.

Ông Nguyễn Xuân Tân cũng thẳng thắn chỉ ra, dù đã có 9 nhóm giải pháp chống ùn tắc, song việc triển khai chưa đồng bộ, chưa đến nơi đến chốn, kể cả trong công tác tuyên truyền nâng cao ý thức người tham gia giao thông và tạo thói quen sử dụng vận tải công cộng. Vì vậy, cần tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, đồng thời đẩy mạnh thay đổi hành vi người dân.

Nhiều ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, các giải pháp căn cơ đều hướng tới phát triển hạ tầng, vận tải hành khách công cộng và giao thông thông minh, song đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Trong đó, đường sắt đô thị được xác định là “xương sống” của hệ thống vận tải công cộng, có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển đổi từ phương tiện cá nhân…

KTS.TS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Kết luận hội thảo, TS. Lê Xuân Rao cho biết, từ các đề xuất này, Liên hiệp Hội Hà Nội sẽ tiếp tục tổng hợp, lựa chọn những nội dung trọng tâm để trình thành phố, làm cơ sở triển khai bài toán lớn số 1 trong thời gian tới.

Tin và ảnh Thu Hằng