Giảm trừ thuế cho y tế, giáo dục: Tăng hỗ trợ, minh bạch chi phí

Y tế, giáo dục là ngành nghề kinh doanh có điều kiện nên việc xuất hóa đơn, chứng từ phải thực hiện đầy đủ, minh bạch. Ảnh ST

Hai phương án giảm trừ và cách tính cụ thể

Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Khoản 2 Điều 11 Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 là cho phép người nộp thuế được giảm trừ các khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo trước khi tính thuế. Đây là điểm mới đáng chú ý khi Dự thảo bổ sung giảm trừ đối với chi phí y tế, giáo dục, hai khoản chi tiêu thiết yếu của người dân.

Theo Dự thảo Nghị định hướng dẫn do Bộ Tài chính xây dựng, cơ quan soạn thảo đưa ra hai phương án cụ thể.

Phương án 1 quy định mức giảm trừ tối đa 20 triệu đồng/năm đối với chi phí y tế và 21 triệu đồng/năm đối với giáo dục - đào tạo, tổng cộng 41 triệu đồng/năm.

Phương án 2 nâng mức này lên tương ứng 23 triệu đồng/năm cho y tế và 24 triệu đồng/năm cho giáo dục - đào tạo, tức tổng mức giảm trừ đạt 47 triệu đồng/năm.

Nếu áp dụng phương án 2, từ kỳ quyết toán thuế năm 2026, ngoài mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, người nộp thuế còn có thể được giảm trừ thêm tối đa 47 triệu đồng/năm cho hai khoản chi thiết yếu này.

Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, với một người nộp thuế có một người phụ thuộc, tổng mức giảm trừ có thể lên tới khoảng 307 triệu đồng/năm (chưa bao gồm các khoản bảo hiểm và đóng góp từ thiện). Trong trường hợp này, người có thu nhập khoảng 28 triệu đồng/tháng có thể chưa phải nộp thuế TNCN; từ khoảng 28,6 triệu đồng/tháng trở lên mới bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế với thuế suất 5%.

Cơ sở xây dựng chính sách và tác động dự kiến

Lý giải về các mức đề xuất, ông Lưu Đức Huy - Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) - cho biết, việc xây dựng mức giảm trừ dựa trên dữ liệu điều tra mức sống dân cư.

Cụ thể, năm 2024, chi tiêu bình quân cho y tế khoảng 3,5 triệu đồng/người/năm, còn giáo dục - đào tạo khoảng 9,6 triệu đồng/người/năm. Sau khi tính đến tỷ lệ người nộp thuế/người phụ thuộc khoảng 0,8, tổng chi tiêu bình quân quy đổi cho nhóm này ước khoảng 20,4 triệu đồng/năm đối với y tế và 19,2 triệu đồng/năm đối với giáo dục.

Dựa trên xu hướng tăng chi tiêu giai đoạn 2016-2024, đến năm 2026, mức chi tương ứng được dự báo khoảng 20 triệu đồng/năm cho y tế và 21 triệu đồng/năm cho giáo dục, đây cũng chính là cơ sở của phương án 1. Trong khi đó, phương án 2 được thiết kế theo hướng “nới” thêm để tạo dư địa hỗ trợ người dân trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng.

Theo ông Huy, nếu áp dụng phương án 1, mức giảm trừ cho y tế đã cao gấp khoảng 2 lần chi tiêu bình quân cho điều trị nội trú năm 2024; còn với giáo dục, mức này gấp khoảng 2,2 lần chi tiêu bình quân. Điều này cho thấy chính sách không chỉ phản ánh mức chi trung bình mà còn có tính đến yếu tố dự phòng cho các trường hợp chi phí cao hơn.

Tuy nhiên, việc mở rộng giảm trừ cũng đồng nghĩa với giảm thu ngân sách. Ước tính sơ bộ cho thấy nếu áp dụng phương án 2, ngân sách nhà nước có thể giảm thu khoảng 7.700 tỷ đồng mỗi năm.

Điều kiện hóa đơn, chứng từ và yêu cầu minh bạch

Một điểm then chốt của chính sách là điều kiện để được giảm trừ. Theo Khoản 3 Điều 11 Luật Thuế TNCN 2025, các khoản chi phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ và không được chi trả từ các nguồn khác như bảo hiểm, ngân sách nhà nước hay hỗ trợ của tổ chức, cá nhân.

Đối với chi phí giáo dục, các khoản được tính giảm trừ bao gồm học phí từ bậc mầm non đến đại học, giáo dục nghề nghiệp và các khóa đào tạo kỹ năng chuyên môn tại các cơ sở hợp pháp.

Trong khi đó, với chi phí y tế, ngoài hóa đơn, người nộp thuế phải có thêm bảng kê chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế.

Trả lời băn khoăn về việc yêu cầu hóa đơn, chứng từ có thể gây khó khăn cho người dân, đại diện Bộ Tài chính khẳng định đây là quy định cần thiết để bảo đảm minh bạch và phù hợp với pháp luật quản lý thuế.

Trong bối cảnh hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi, các cơ sở kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế và giáo dục có trách nhiệm xuất hóa đơn cho người sử dụng dịch vụ. Đây là những lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, bắt buộc phải thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ.

“Không có lý gì người dân đóng học phí hoặc chi trả chi phí y tế mà không nhận được hóa đơn để làm căn cứ giảm trừ thuế. Nếu không thực hiện đúng, cả hai bên đều có thể bị xử phạt”, ông Lưu Đức Huy nhấn mạnh.

Chính sách bổ sung trong tổng thể hỗ trợ hiện hành

Việc giảm trừ chi phí y tế và giáo dục không phải là chính sách hỗ trợ duy nhất đối với người nộp thuế. Hiện nay, người lao động đã được trừ các khoản đóng bảo hiểm bắt buộc, trong đó có bảo hiểm y tế. Ngoài ra, với các trường hợp phát sinh chi phí khám chữa bệnh lớn, đặc biệt là bệnh hiểm nghèo, pháp luật cũng đã có cơ chế miễn, giảm thuế riêng.

Do đó, đề xuất nêu trên cần được hiểu là một “lớp hỗ trợ bổ sung”, đặt trong tổng thể các công cụ điều tiết và hỗ trợ người nộp thuế hiện hành. Việc thiết kế chính sách theo hướng này giúp tăng tính linh hoạt, đồng thời hạn chế trùng lặp và bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Hiện Dự thảo Nghị định vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến. Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, tiếp thu để hoàn thiện phương án tối ưu trước khi trình cấp có thẩm quyền ban hành. Mục tiêu là xây dựng một chính sách vừa hỗ trợ thiết thực cho người dân, vừa phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và yêu cầu quản lý thuế trong giai đoạn mới.

Việc mở rộng giảm trừ cho các nhu cầu thiết yếu như y tế và giáo dục được kỳ vọng không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính cho người dân, mà còn góp phần thúc đẩy đầu tư cho nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng cuộc sống - những yếu tố then chốt cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn./.

MINH ANH