Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục khi tính thuế: Thu nhập 28 triệu chưa phải nộp thuế?

Trong nỗ lực điều chỉnh chính sách thuế để sát thực tế hơn với biến động mức sống, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) với một điểm mới mang tính đột phá: Cho phép người lao động trừ chi phí y tế và giáo dục - đào tạo trước khi tính thuế.

Thu nhập bao nhiêu thì bắt đầu phải đóng thuế?

Hiện nay, người nộp thuế đang áp dụng mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của chi phí học tập và khám chữa bệnh đã khiến các mức giảm trừ này dần trở nên “chật chội”.

Ông Lưu Đức Huy, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), cho biết cơ quan soạn thảo đang cân nhắc hai phương án cho khoản giảm trừ mới này.

Năm 2026, người làm công ăn lương sẽ được giảm trừ thêm cho chi phí y tế và giáo dục.

Theo phương án 1, người nộp thuế được trừ tối đa 20 triệu đồng/năm cho y tế và 21 triệu đồng/năm cho giáo dục (tổng cộng 41 triệu đồng). Ở phương án 2 – phương án đang nhận được nhiều sự quan tâm hơn – mức giảm trừ tối đa được đẩy lên 23 triệu đồng cho y tế và 24 triệu đồng cho giáo dục. Như vậy, mỗi cá nhân có thể được khấu trừ thêm tới 47 triệu đồng mỗi năm.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu áp dụng phương án 2, một cá nhân có một người phụ thuộc sau khi được giảm trừ thêm chi phí y tế và giáo dục sẽ có tổng mức giảm trừ khoảng 307 triệu đồng/năm (chưa tính các loại bảo hiểm bắt buộc và đóng góp từ thiện).

Điều này đồng nghĩa với việc, một người có thu nhập khoảng 28 triệu đồng/tháng vẫn có thể chưa phải nộp thuế TNCN. Chỉ khi thu nhập vượt ngưỡng 28,63 triệu đồng/tháng, nghĩa vụ thuế mới bắt đầu phát sinh với thuế suất bậc 1 (5%). Đây là một sự thay đổi rất lớn so với quy định hiện hành, trực tiếp "nuôi dưỡng nguồn thu" bằng cách giúp người dân có thêm ngân sách cho các nhu cầu thiết yếu.

Dự kiến, nếu được thông qua, quy định này sẽ áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, bao gồm cả các khoản chi phát sinh từ đầu năm 2026.

Lý giải về các mức định số này, ông Lưu Đức Huy nhấn mạnh dự thảo dựa trên số liệu thực tế từ Điều tra mức sống dân cư năm 2024. Cụ thể, mức chi tiêu y tế bình quân cả nước là 3,5 triệu đồng/người/năm, nhưng nếu tính riêng nội trú là 10,2 triệu đồng. Trong khi đó, chi cho giáo dục bình quân đạt 9,6 triệu đồng/người/năm.

Với tỷ lệ người nộp thuế trên người phụ thuộc là 0,8, Bộ Tài chính tính toán mức chi trung bình cho cả hai đối tượng này vào năm 2026 sẽ tiệm cận con số 20-21 triệu đồng mỗi khoản. Như vậy, phương án đề xuất của Bộ Tài chính đang cao gấp khoảng 2 - 2,2 lần mức chi tiêu bình quân thực tế hiện nay, tạo dư địa khá lớn cho người dân.

Theo Bộ Tài chính việc áp dụng Phương án 2 có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7.700 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ kinh tế học, đây là khoản "đầu tư" ngược lại cho người dân. Khi áp lực thuế giảm bớt, người lao động có thêm động lực để đầu tư cho sức khỏe và nâng cao trình độ học vấn – những yếu tố then chốt để tăng năng suất lao động xã hội.

Vẫn còn "nút thắt" cho người nộp thuế

Dù chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, người làm công ăn lương rất vui mừng khi Bộ Tài chính đề xuất mức trừ chi phí y tế và giáo dục khi tính thuế, nhưng nhiều người lo ngại về thủ tục hành chính khi triển khai.

Theo đó, để được giảm trừ, điều kiện bắt buộc là khoản chi phải phát sinh trong nước, có hóa đơn, chứng từ hợp lệ và không được thanh toán từ các nguồn bảo hiểm hay hỗ trợ khác.

Chị Thanh (Hà Nội) chia sẻ câu chuyện phổ biến: Chị đóng học phí đại học cho con qua ngân hàng, nhưng trường chỉ xác nhận "không nợ học phí" mà không xuất hóa đơn điện tử ngay. Hay chị Phương (Long Biên) lo lắng vì con học tại các cơ sở hộ kinh doanh nhỏ (dạy năng khiếu) - nơi thường chỉ có phiếu thu tay thay vì hóa đơn điện tử theo quy định.

"Với điều kiện bắt buộc để được giảm trừ thuế phải có hóa đơn thì chúng tôi không đủ điều kiện. Như vậy, chính sách vẫn chưa phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay", chị Phương cho hay.

Trước những băn khoăn này, ông Lưu Đức Huy khẳng định y tế và giáo dục là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, bắt buộc phải dùng sổ sách, hóa đơn. Từ 1/7/2022, dù giá trị nhỏ vẫn phải xuất hóa đơn điện tử. "Không có lý do gì người dân nộp học phí, viện phí mà không nhận được hóa đơn", ông Huy nhấn mạnh trách nhiệm thuộc về cơ sở cung cấp dịch vụ.

Tuy nhiên, các chuyên gia thuế cho rằng cần có sự linh hoạt. Chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú gợi ý: "Trước mắt, giấy thanh toán, phiếu thu có dấu đỏ hoặc chứng từ chuyển khoản không tiền mặt nên được chấp nhận là chứng từ hợp lệ để tránh làm khó người dân".

Ngoài ra, một số ý kiến cho rằng mức giảm trừ nêu trên còn thấp. Chị Khánh An (Từ Liêm) chia sẻ, chị có 2 người con đang học trường công, mỗi tháng tiền học đóng cho nhà trường 5 triệu, chưa kể tiền học thêm. Nếu chỉ tính 9 tháng đi học thì số tiền phải đóng cho nhà trường cũng hơn gấp đôi số giảm trừ. "Cần phải tăng mức giảm trừ cho phù hợp với tình hình thực tế hiện nay", chị An đề nghị.

Trả lời câu hỏi của báo chí về việc mức giảm trừ nêu trên còn thấp, ông Huy cho biết Bộ Tài chính đang tiếp tục tổng hợp góp ý, trên cơ sở đó sẽ tiếp thu, chỉnh lý và báo cáo cấp có thẩm quyền.

Bên cạnh khoản giảm trừ y tế, giáo dục, một vấn đề "nóng" khác là ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc. Hiện tại, một người chỉ được coi là người phụ thuộc nếu thu nhập không quá 1 triệu đồng/tháng – mức quy định đã tồn tại suốt 14 năm qua và bị coi là quá lạc hậu.

Các chuyên gia như ông Nguyễn Thái Sơn, nguyên Trưởng phòng Thuế TNCN, Cục Thuế TP.HCM, đề xuất nên nâng ngưỡng thu nhập này lên ngang bằng với mức giảm trừ người phụ thuộc (hiện là 6,2 triệu đồng/tháng). Nếu người phụ thuộc có thu nhập dưới mức này, người nộp thuế vẫn được giảm trừ phần chênh lệch. Điều này sẽ đảm bảo tính công bằng và khuyến khích người dân chăm sóc người thân tốt hơn.

Hiện, Bộ Tài chính vẫn đang tiếp tục tổng hợp ý kiến để hoàn thiện dự thảo. Người làm công ăn lương đang rất kỳ vọng vào một chính sách thuế mới không chỉ tính đúng, tính đủ mà còn phải "dễ làm, dễ hưởng", để mỗi tờ hóa đơn học phí hay viện phí thực sự trở thành một phần quyền lợi xứng đáng của họ.

Thanh Hoa