Nâng mức khấu trừ thuế thu nhập vãng lai lên 3 triệu: Vẫn quá thấp so với thực tế

Trong dự thảo Nghị định hướng dẫn một số nội dung của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ tạm khấu trừ thuế đối với thu nhập vãng lai, theo hướng nâng từ 2 triệu đồng lên 3 triệu đồng mỗi lần chi trả.

Dù nhận được sự đồng tình trong bối cảnh lực lượng lao động tự do tăng mạnh, mức điều chỉnh này vẫn được cho là chưa đủ để giúp hàng triệu người lao động giảm bớt gánh nặng chi phí cuộc sống.

Chi tiêu đắt đỏ, người lao động mong giảm thuế

Thực tế đời sống kinh tế những năm gần đây chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường lao động. Lực lượng lao động tự do, những người làm việc bán thời gian hay nền kinh tế chia sẻ đang ngày càng phình to. Đối với bộ phận không nhỏ người dân đô thị, những khoản thu nhập vãng lai nhận được chính là "phao cứu sinh" đắp đổi qua ngày.

Bạn Mai Ngọc, một sinh viên chuyên cộng tác làm các dự án truyền thông, viết tin bài PR cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP.HCM, không giấu được sự lo lắng khi nhắc đến câu chuyện thuế phí. Ngọc cho biết bản thân cô hoàn toàn đồng tình với định hướng của dự thảo khi tăng mức thu nhập làm căn cứ khấu trừ lên 3 triệu đồng.

"Tuy nhiên, nếu nhìn thẳng vào bối cảnh hiện tại, con số này vẫn còn quá khiêm tốn. Chi phí sinh hoạt tại đô thị đang rất cao, giá cả leo thang từ mớ rau, bát phở đến tiền thuê nhà trọ, điện nước đều tăng chóng mặt. Một đĩa cơm bụi ven đường nay cũng ngót nghét 40.000 đồng", Ngọc bộc bạch.

Đề xuất nâng khấu trừ thuế vãng lai lên 3 triệu đồng/lần vẫn thấp so với chi phí thực tế hiện nay. Ảnh: QH

Anh Hoàng Hải (35 tuổi), một nhà thiết kế đồ họa tự do kiêm tài xế công nghệ, thường nhận thiết kế logo, bộ nhận diện thương hiệu cho các công ty khởi nghiệp với mức thù lao lắt nhắt từ 3 đến 5 triệu đồng cho mỗi dự án.

"Có những tháng thức đêm thức hôm cày cuốc, tôi nhận được 3 dự án, tổng thu nhập chỉ khoảng 10 triệu đồng. Nếu tính bình quân theo tháng hoặc theo năm, tôi hoàn toàn không thuộc diện phải đóng một đồng thuế thu nhập cá nhân nào. Thế nhưng, cứ mỗi lần đối tác thanh toán tiền là y như rằng tôi lập tức bị trừ thuế thu nhập cá nhân 10%", anh Hải bày tỏ.

Đến cuối năm đi xin hoàn thuế thì rườm rà giấy tờ, chờ đợi mòn mỏi, nên anh Hải cũng như nhiều người có thu nhập tương tự bỏ qua không đi quyết toán thuế. Anh Hải đề xuất cần nâng ngưỡng khấu trừ lên một mức hợp lý hơn, ít nhất là từ 5 triệu đồng trở lên, hoặc mạnh dạn áp dụng mức thuế suất linh hoạt hơn thay vì cào bằng 10% đầy cứng nhắc như hiện nay.

Theo anh Hải, nếu lùi lại thời điểm cách đây hơn 10 năm, mức khấu trừ 2 triệu đồng/lần chi trả là tương đối phù hợp. Bởi vì lúc đó, quy định mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế chỉ là 9 triệu đồng/tháng, nhưng hiện nay mức giảm trừ cho người nộp thuế lên tới 15,5 triệu đồng/tháng. Trong khi ngưỡng thuế vãng lai mới chỉ nhích một bước cực kỳ ngắn lên 3 triệu đồng/lần thì quá ít, khiến những sinh viên, người lao động tự do thu nhập thấp chịu nhiều thiệt thòi.

Xem xét tăng mức thu nhập vãng lai sát với thực tế

Dưới góc độ pháp lý và quản lý vĩ mô, giới chuyên môn cũng thẳng thắn chỉ ra rằng cơ chế thu thuế vãng lai hiện tại đang bộc lộ quá nhiều điểm nghẽn, đi ngược lại nguyên tắc cốt lõi của thuế thu nhập cá nhân là đánh vào những người có thu nhập cao và thực sự có khả năng chi trả.

Luật sư Nguyễn Đức Nghĩa, chuyên gia thuế, đánh giá việc dự thảo đề xuất nâng lên 3 triệu đồng là một bước tiến nhưng vẫn mang đậm tính "nhỏ giọt". Chính sách thuế cần phải có tính đồng bộ và kết nối.

Theo phân tích của LS Nghĩa, từ 1-7-2013, Luật Thuế thu nhập cá nhân áp dụng mức thu nhập vãng lai 2 triệu đồng/lần nộp thuế 10%. Khi đó mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế là 9 triệu đồng, hiện điều chỉnh tăng mạnh lên mốc 15,5 triệu đồng/tháng gần gấp đôi.

Do vậy, ngưỡng thu nhập vãng lai cũng buộc phải được nâng lên một tỷ lệ tương ứng sát thực tiễn khốc liệt của đời sống kinh tế, nếu không sẽ không đủ sức tạo ra cú hích giảm bớt gánh nặng tài chính cho nhóm lao động yếu thế. Ông Nghĩa mạnh dạn đề xuất mức thu nhập vãng lai khấu trừ thuế nên nâng lên mốc 4 đến 5 triệu đồng/lần.

Nhiều ý kiến cho rằng nâng ngưỡng khấu trừ thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng lên 4-5 triệu đồng/lần sẽ góp phần giảm áp lực cho người lao động không thường xuyên. Ảnh: QH

Đồng tình với quan điểm này, chuyên gia thuế - Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang, khẳng định quy định khấu trừ 10% ngay tại nguồn đối với những khoản thu nhập nhỏ lẻ chính là thủ phạm gây ra tình trạng quá tải hồ sơ hoàn thuế một cách vô lý hàng năm. Hàng vạn người lao động, tạp vụ, lao động thời vụ có tổng thu nhập năm hoàn toàn dưới ngưỡng chịu thuế nhưng vẫn bị trích trừ cơ học. Hậu quả là đến kỳ quyết toán, cơ quan thuế mất thời gian, nhân lực xử lý lượng lớn hồ sơ chỉ để hoàn lại số tiền thuế lắt nhắt vài trăm ngàn.

"Sự cào bằng này vừa làm mất thời gian, tốn kém công sức đi lại của người nộp thuế, vừa gây lãng phí nguồn lực hành chính khổng lồ của chính ngành thuế. Đề xuất nâng lên 3 triệu đồng thực chất chưa tháo gỡ được tận gốc rễ vấn đề", Luật sư Trần Xoa phân tích.

TS Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế

QUANG HUY