Thu nhập bao nhiêu để xác định người phụ thuộc là hợp lý?

Từ năm 2013 đến nay, mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh 2 lần. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi, từ 1-1-2026, mức giảm trừ đối với người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng, tức 186 triệu đồng/năm; mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.

Trong khi đó, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc là 1 triệu đồng/tháng, được quy định từ năm 2013 đến nay vẫn không thay đổi, dù kinh tế - xã hội đã có nhiều biến động.

Chi phí sinh hoạt tăng mạnh, nhưng sau nhiều năm, ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc vẫn giữ nguyên không quá 1 triệu đồng/tháng. Ảnh minh họa: NGUYỆT NHI

Trong bối cảnh Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo thông tư hướng dẫn và cho biết sẽ rà soát, điều chỉnh tiêu chí này cho phù hợp thực tế, nhiều bạn đọc đã lên tiếng đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách theo hướng công bằng, sát với đời sống thực tế hơn.

Mức nào là phù hợp?

Bạn đọc Trần Ngọc Nga đồng ý với việc điều chỉnh mức thu nhập để xác định là người phụ thuộc. Bởi, trong khi mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc đã là 6,2 triệu đồng, được hiểu như ngưỡng đảm bảo mức sống tối thiểu thì điều kiện để được công nhận là người phụ thuộc hiện nay lại yêu cầu thu nhập không vượt quá 1 triệu đồng/tháng.

Theo bà Nga, thực tế rất nhiều người có thu nhập 2-3 triệu đồng/tháng, vẫn không đủ tự trang trải cuộc sống, như sinh viên làm thêm chỉ đủ chi tiêu cơ bản, người lao động thời vụ thu nhập bấp bênh...

“Họ vẫn cần được gia đình hỗ trợ, nhưng lại không được tính là người phụ thuộc. Từ đó, hệ quả là chính sách vô tình bỏ sót những người thực sự cần được nuôi dưỡng, làm giảm quyền lợi chính đáng của người nộp thuế.

Tôi cho rằng mức giảm trừ cho người phụ thuộc hiện nay được nâng lên là 6,2 triệu đồng thì những người dưới mức này nên được xem là người phụ thuộc” - bà Nga nói.

Tương tự, bạn đọc Nguyễn Hữu Dũng chia sẻ từ năm 2013 đến nay, mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh 2 lần phần nào phản ánh biến động của chi phí sinh hoạt. Do đó, việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc thật sự rất cần thiết.

Từ câu chuyện của chính gia đình mình, ông Dũng cho rằng đây là vấn đề bất cập: “Con tôi là sinh viên năm 2 đại học, đi làm thêm kiếm được 3 triệu đồng/tháng để phụ giúp gia đình. Nếu chỉ vì khoản thu nhập đó mà không được tính là người phụ thuộc, thì rõ ràng chính sách đang vì sự chủ động của các cháu mà không được hưởng. Thực tế, với mức 3 triệu đồng, các cháu khó có thể tự trang trải chi phí sinh hoạt ở TP.HCM và vẫn phải phụ thuộc phần lớn vào gia đình”.

Theo ông, đã đến lúc phải xem lại tiêu chí này theo hướng linh hoạt hơn, thay vì áp dụng một mức cứng kéo dài nhiều năm. Ông đề xuất nên quy định lại ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc bằng với mức giảm trừ gia cảnh là 6,2 triệu đồng.

Bên cạnh đó, có thể thiết kế ngưỡng khác cho từng nhóm đối tượng cụ thể như sinh viên, người cao tuổi, người khuyết tật… để phản ánh đúng mức độ phụ thuộc trong thực tế. Một chính sách phân loại như vậy sẽ phản ánh đúng hơn bản chất “phụ thuộc” trong đời sống.

Xác định rõ thu nhập của người phụ thuộc

Ở một góc nhìn khác, bạn đọc Thanh Khiết chỉ rõ sự lạc hậu của quy định hiện hành khi đặt trong tương quan với các chuẩn mực kinh tế - xã hội.

Hiện nay, lương cơ sở đã ở mức 2,34 triệu đồng/tháng, lương tối thiểu vùng dao động từ 3,7 đến 5,31 triệu đồng/tháng. Đồng thời, theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021–2025, mức thu nhập được xác định là nghèo cũng đã từ 2,2 triệu đồng/tháng ở nông thôn và 2,8 triệu đồng/tháng ở đô thị.

Trong bối cảnh đó, việc giữ ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc ở mức 1 triệu đồng/tháng, thấp hơn cả chuẩn nghèo, không chỉ lạc hậu mà còn tạo ra nhiều nghịch lý trong thực tiễn áp dụng.

Theo anh Khiết, ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc nên tăng lên theo hướng tỷ lệ thuận với mức giảm trừ gia cảnh, hoặc xác định theo một tỷ lệ phần trăm nhất định (chẳng hạn 70-80% mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc).

“Đồng thời, việc quy định mức thu nhập để trở thành người phụ thuộc cũng phải gắn với các chỉ số kinh tế như lương tối thiểu vùng (chí ít phải bằng hoặc hơn bình quân lương tối thiểu vùng). Điều này sẽ giúp chính sách phản ánh sát hơn thực tế đời sống và tự điều chỉnh theo biến động kinh tế” - anh Khiết nói.

Bạn đọc Nguyễn Ngọc Mai cho rằng cần xem xét lại cách xác định thu nhập trong tiêu chí người phụ thuộc.

Thực tế, nhiều người có lương hưu vài triệu đồng/tháng, hoặc hưởng các khoản như trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp xã hội hằng tháng…, đều là những nguồn mang tính an sinh, không đủ đảm bảo cuộc sống vẫn bị loại khỏi diện phụ thuộc.

Theo chị Mai, nếu đã xác định cha mẹ hết tuổi lao động hoặc không còn khả năng lao động là người phụ thuộc, thì việc họ có hưởng hưu trí hay các chế độ trợ cấp khác không nên là yếu tố quyết định để đánh giá “có thu nhập”. Bởi lẽ, các khoản này không phản ánh khả năng tự chủ tài chính, mà chỉ là phần hỗ trợ tối thiểu để duy trì cuộc sống.

Chính việc những khoản thu nhập này không thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân cũng cho thấy bản chất của chúng là hỗ trợ an sinh, không phải nguồn thu nhập theo nghĩa đầy đủ.

“Vấn đề không chỉ nằm ở con số 1 triệu đồng, mà ở cách chính sách nhìn nhận bản chất của thu nhập và sự phụ thuộc. Nếu không được điều chỉnh, một quy định từng hợp lý trong quá khứ có thể trở thành rào cản, làm giảm đi ý nghĩa công bằng mà chính sách thuế hướng tới” - chị Mai nói.

HUỲNH THƠ