Giải ngân chậm, giảm hiệu quả nguồn vốn của nhà nước

Tiếp tục coi hoàn thiện thể chế là "đột phá của đột phá"

Mở đầu phần thảo luận, đại biểu Vũ Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Quảng Ninh đồng tình với các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, tài chính ngân sách và đầu tư công đến năm 2030 do Chính phủ trình. Sự nhất trí này phản ánh quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm đưa nền kinh tế bước vào kỷ nguyên vươn mình.

Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường chủ trì phiên thảo luận Tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Nhấn mạnh các mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới ở mức cao cũng đồng thời đặt ra áp lực và thách thức rất lớn trong tổ chức thực hiện, đại biểu Quốc hội Vũ Ngọc Lâm cho rằng, những con số kỳ vọng về tăng trưởng không chỉ đòi hỏi nỗ lực mà còn cần một hệ sinh thái chính sách thực sự kiến tạo. Để đạt được các mục tiêu này, đại biểu cho rằng, giải pháp quan trọng nhất là tiếp tục hoàn thiện thể chế, coi đây là đột phá chiến lược, đi trước mở đường cho phát triển.

Nhìn lại chặng đường vừa qua, đại biểu đánh giá cao, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết tháo gỡ khó khăn, đặc biệt là xử lý tình trạng chồng chéo pháp luật, góp phần khơi thông nguồn lực cho các dự án đầu tư. Những nỗ lực lập pháp này đã mang lại sinh khí mới cho môi trường đầu tư kinh doanh trên cả nước. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai tại địa phương vẫn còn nhiều vướng mắc, thể hiện qua tình trạng chậm tiến độ, chậm giải ngân và việc phân bổ vốn đầu tư công trung hạn chưa cụ thể, với tỷ lệ lớn vốn chưa có địa chỉ rõ ràng. Đây được xem là nguyên nhân làm giảm hiệu quả sử dụng dòng vốn mồi của Nhà nước và lãng phí thời gian của nền kinh tế.

Đại biểu Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Làm rõ hơn từ thực tiễn, đại biểu dẫn chứng các bất cập trong quy định về đất đai, khoáng sản, cho thấy sự mâu thuẫn, chồng chéo giữa các luật, gây khó khăn trong triển khai dự án, thậm chí phát sinh những tình huống bất hợp lý trong thực tế. Những vướng mắc này khiến nhiều công trình trọng điểm phải chờ thủ tục, nhà đầu tư e ngại, còn chính quyền địa phương thì lúng túng vì rủi ro pháp lý. Từ đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, tích hợp các quy định pháp luật theo hướng đơn giản hóa thủ tục, đồng bộ giữa các lĩnh vực. Đặc biệt, nhằm tháo gỡ vướng mắc cho các công trình đang triển khai, đối với các dự án đầu tư công đã được cấp có thẩm quyền quyết định, cần xem xét cắt giảm các thủ tục trùng lặp liên quan đến đất đai, khoáng sản, quy hoạch nhằm rút ngắn thời gian triển khai.

Trao quyền chủ động về nguồn vốn, đổi mới tư duy lập kế hoạch từ cơ sở

Chuyển sang góc độ quản lý ngân sách và huy động nguồn lực, bài toán làm sao để tối ưu hóa những dòng tiền nhàn rỗi được đại biểu bày tỏ sự quan tâm. Về nguồn lực cho phát triển, đại biểu nêu thực tế nhiều địa phương đang có nguồn cải cách tiền lương còn dư lớn nhưng chưa được sử dụng hiệu quả. Việc tồn đọng một nguồn vốn trong khi các dự án hạ tầng thiết yếu tại cơ sở lại đang "khát" vốn là một nghịch lý cần sớm được giải quyết bằng các cơ chế điều hành linh hoạt hơn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh dự phiên thảo luận tại Tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Do đó, đại biểu kiến nghị cho phép các địa phương chủ động, linh hoạt sử dụng nguồn này cho đầu tư phát triển khi đã bảo đảm các nghĩa vụ về cải cách tiền lương, đồng thời tự chịu trách nhiệm trong cân đối nguồn lực. Đề xuất này nếu được thể chế hóa sẽ tạo ra một cú hích cực lớn, trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho các địa phương, giúp bứt phá nhanh hơn dựa trên chính nguồn lực của mình.

Bên cạnh việc khơi thông về nguồn vốn, tư duy quản lý và phân bổ vốn đầu tư công cũng cần sự chuyển mình mạnh mẽ để bắt nhịp với hơi thở của thị trường. Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn, đại biểu đề xuất nghiên cứu triển khai theo phương thức “cuốn chiếu” để phù hợp với bối cảnh thực tiễn biến động nhanh, qua đó nâng cao tính linh hoạt, khả thi và hiệu quả trong sử dụng vốn, đồng thời giúp việc ra quyết định sát thực tế hơn. Phương thức này được kỳ vọng sẽ phá vỡ sự cứng nhắc của các chu kỳ kế hoạch truyền thống, cho phép điều chuyển dòng vốn một cách nhịp nhàng đến những dự án có khả năng hấp thụ tốt nhất.

Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp dự phiên thảo luận tại Tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Từ góc nhìn thực tiễn, đại biểu nhấn mạnh vai trò của công tác dự báo trong xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Kế hoạch chỉ thực sự khả thi khi được xây dựng trên một nền tảng dữ liệu vững chắc. Tuy nhiên, hiện nay việc thiếu bộ chỉ tiêu thống kê chính thức cho cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã gây nhiều khó khăn trong công tác lập kế hoạch. Vì vậy, đại biểu đề nghị sớm ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, làm cơ sở cho việc đánh giá, dự báo và xây dựng kế hoạch phát triển sát thực tiễn.

Mạnh Tuân