Vốn đầu tư công: Khâu thực thi và trách nhiệm người đứng đầu là then chốt

Một trong những bước đột phá quan trọng nhất hiện nay chính là việc thực hiện phân cấp, phân quyền một cách mạnh mẽ và triệt để cho các địa phương. (Ảnh: Phan Công/Vietnam+)

Trong bối cảnh nền kinh tế đang nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ để hướng tới những mục tiêu phát triển bền vững, giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực then chốt, là "vốn mồi" quan trọng để kích hoạt các nguồn lực xã hội.

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính tại buổi họp báo thường kỳ quý 1 diễn ra ngày 9/4, tình hình phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy sự chuyển biến tích cực cả về số lượng lẫn chất lượng thực thi. Tính đến thời điểm cuối quý 1, tốc độ giải ngân thực tế ước đạt khoảng 110,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch mà Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân năm nay đã cao hơn 1,2%.

Những số liệu khả quan ngay từ giai đoạn khởi đầu năm tài khóa là kết quả của sự chỉ đạo quyết liệt, đây sẽ là tiền đề quan trọng để đẩy nhanh các dự án hạ tầng chiến lược trong các quý tiếp theo.

Khơi thông thể chế và đẩy mạnh phân cấp

Phân tích về những chuyển biến này, ông Lê Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư (Bộ Tài chính), cho rằng kết quả tích cực trong quý 1 là thành quả từ những nỗ lực không ngừng trong việc cải cách thể chế. Theo ông Dũng, Bộ Tài chính đã chủ động trình Chính phủ báo cáo Quốc hội xem xét sửa đổi hai đạo luật mang tính chất "xương sống" là Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Việc sửa đổi này không chỉ nhằm mục đích cập nhật các quy định mới mà còn tập trung giải quyết triệt để những vướng mắc, chồng chéo đã tồn tại từ lâu, vốn được xem là rào cản lớn nhất kìm hãm tốc độ giải ngân.

Một trong những bước đột phá quan trọng nhất hiện nay chính là việc thực hiện phân cấp, phân quyền một cách mạnh mẽ và triệt để cho các địa phương. Thay vì cơ chế "xin-cho" hay kiểm soát quá chặt chẽ từng chi tiết từ Trung ương, Chính phủ hiện nay chỉ giao kế hoạch trung hạn và tổng mức đầu tư. Trách nhiệm phân bổ chi tiết danh mục dự án, lựa chọn thứ tự ưu tiên dựa trên nhu cầu thực tế và tiến độ triển khai đã được trao cho lãnh đạo các địa phương. Điều này giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc điều hành dòng vốn, tránh tình trạng chờ đợi phê duyệt từ cấp trên đối với những thay đổi nhỏ trong quá trình thực hiện.

Song song với việc phân cấp, quy trình thanh toán và quyết toán cũng đã được cải cách mạnh mẽ thông qua Nghị định số 254/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Ông Lê Tiến Dũng chia sẻ trách nhiệm phân bổ chi tiết danh mục dự án, lựa chọn thứ tự ưu tiên dựa trên nhu cầu thực tế và tiến độ triển khai đã được trao cho lãnh đạo các địa phương. (Ảnh: BCT/Vietnam+)

Ông Lê Tiến Dũng cho biết quy trình hiện nay đã được rút ngắn tối đa để hỗ trợ các chủ đầu tư. Khi thực hiện thanh toán tại Kho bạc Nhà nước, thay vì phải nộp hàng loạt hồ sơ rườm rà như trước, chủ đầu tư chỉ cần cung cấp bảng kê thông tin và tự chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác của dữ liệu. Theo đó, Kho bạc Nhà nước sẽ thực hiện cơ chế thanh toán nhanh ngay sau khi nhận được hồ sơ hợp lệ. Sự thay đổi tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu dự án đã tạo ra một "luồng gió mới," giúp dòng tiền luân chuyển vào nền kinh tế nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, để công tác điều hành đạt hiệu quả cao nhất, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng bộ chỉ số KPI (Chỉ số đánh giá hiệu quả công việc) để giám sát kết quả giải ngân hàng tuần, hàng tháng đối với từng Bộ, ngành và địa phương. Toàn bộ quy trình tổng hợp số liệu đang được điện tử hóa, cho phép các cấp lãnh đạo có thể theo dõi tình hình thực tế theo thời gian thực (real-time). Chính sự minh bạch và sát sao này đã tạo ra áp lực tích cực, buộc các đơn vị phải luôn trong trạng thái sẵn sàng và quyết liệt hành động.

Trách nhiệm người đứng đầu

Nhìn nhận về sự ổn định của hệ thống quy định hiện hành, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã có những đánh giá thẳng thắn, sau một thời gian dài tập trung rà soát và sửa đổi, hệ thống pháp luật về đầu tư công của Việt Nam hiện nay, từ khâu đấu thầu, chỉ định thầu, phân bổ vốn đến các quy định về quy hoạch và tài nguyên đất đai, đã trở nên rất thuận lợi và thông thoáng.

Thứ trưởng khẳng định điểm nghẽn về cơ chế cơ bản đã được khơi thông. Vấn đề cốt yếu hiện nay không còn nằm ở các văn bản quy phạm pháp luật mà nằm chính ở khâu tổ chức thực hiện tại các đơn vị. Thực tế cho thấy, cùng một khung cơ chế, cùng một nguồn vốn, nhưng có địa phương giải ngân rất nhanh, có địa phương lại ì ạch. Điều này chứng tỏ vai trò của người đứng đầu và bộ máy thực thi tại cơ sở là yếu tố quyết định.

Thứ trưởng khẳng định điểm nghẽn về cơ chế cơ bản đã được khơi thông. Vấn đề cốt yếu hiện nay không còn nằm ở các văn bản quy phạm pháp luật mà nằm chính ở khâu tổ chức thực hiện tại các đơn vị. (Ảnh: BTC/Vietnam+)

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh kết quả giải ngân đầu tư công giờ đây không chỉ là số liệu tài chính mà còn là thước đo quan trọng để đánh giá năng lực cán bộ. Những đơn vị, địa phương không hoàn thành nhiệm vụ giải ngân nguồn vốn đã được phê duyệt sẽ bị xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ hoặc hoàn thành ở mức thấp. Đây là một chế tài cần thiết để gắn trách nhiệm của cá nhân vào sự phát triển chung của đất nước. Trong tầm nhìn dài hạn, đầu tư công được Chính phủ xác định là "trụ cột" vững chắc để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Khi các dự án hạ tầng chiến lược, các tuyến đường cao tốc liên vùng và các công trình trọng điểm được hoàn thiện, chúng sẽ tạo ra sức lan tỏa rộng lớn, giảm chi phí logistics và tăng cường sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, sự quyết liệt của Chính phủ thôi là chưa đủ, mà cần có sự phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cũng gửi đi một thông điệp với các cơ quan báo chí và dư luận xã hội về tăng cường giám sát. Nếu phát hiện bất kỳ vấn đề gì còn tồn tại thuộc về cơ chế gây cản trở tiến độ, ông khẳng định Bộ Tài chính cam kết sẽ tiếp thu và kịp thời sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ ngay lập tức. Điều này cho thấy tinh thần phục vụ và quyết tâm hành động của ngành tài chính trong việc tạo mọi điều kiện tốt nhất cho đầu tư công phát triển.

Khi các vướng mắc về thủ tục dần được gỡ bỏ và cơ chế phân cấp ngày càng đi vào thực chất, kỳ vọng sẽ tạo ra sự bứt phá trong giải ngân vốn đầu tư công ở các quý tiếp theo. Đây chính là động lực quan trọng nhất để đưa nền kinh tế Việt Nam tiến gần hơn tới những mục tiêu tăng trưởng đầy kỳ vọng trong năm 2026 và những năm tiếp theo./.

(Vietnam+)