Thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) Tháo gỡ 'điểm nghẽn' để phát triển

Gỉai ngân vốn đầu tư công ở một số dự án vẫn chậm, kéo dài thủ tục

Theo ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà, Báo cáo số 165/BC-CP của Chính phủ được xây dựng công phu, bao quát toàn diện các lĩnh vực và phản ánh trung thực bức tranh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong một năm 2025 có nhiều biến động và mang tính bản lề.

Tuy nhiên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, báo cáo phần lớn vẫn mang tính chất liệt kê; phần phân tích nguyên nhân của những tồn tại còn chung chung, chưa chỉ rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương cụ thể để xảy ra lãng phí.

Dựa trên các dữ liệu từ báo cáo, đại biểu đề nghị Chính phủ cần giải trình làm rõ và có giải pháp đối với 3 vấn đề cốt lõi sau. Trước hết, nghịch lý giữa tỷ lệ giải ngân đầu tư công cao nhưng lãng phí, chậm trễ trong triển khai và xử lý tài sản công vẫn tiếp diễn. Theo đó, báo cáo nhấn mạnh tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao (đạt 96,7%) và đã hoàn thành xử lý bước đầu 25.885 cơ sở nhà, đất dôi dư. Tuy nhiên, ở phần hạn chế, Chính phủ lại thừa nhận giải ngân vốn đầu tư công ở một số dự án vẫn chậm, kéo dài thủ tục, dẫn đến đội vốn và nguy cơ thất thoát. Đồng thời, việc sắp xếp tài sản công, đặc biệt là nhà đất còn chậm, vi phạm chậm khắc phục.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận tại Tổ 1

Vì vậy, tôi đề nghị Báo cáo làm rõ có hay không tình trạng "giải ngân trên giấy" hoặc giải ngân nhanh nhưng chất lượng công trình kém, dẫn đến lãng phí nguồn lực dài hạn. Đồng thời, bổ sung phụ lục các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong sắp xếp tài sản công dôi dư", ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh.

Ngoài ra, đại biểu cho rằng, việc tháo gỡ 5.203 dự án tồn đọng là kết quả tốt, nhưng Chính phủ cần có cơ chế giám sát hậu kiểm để các dự án này thực sự phát huy hiệu quả kinh tế. Nghịch lý giải ngân cao nhưng vẫn gây lãng phí được thể hiện rõ qua sự đối lập giữa những con số thành tích vĩ mô rực rỡ của nền kinh tế và những điểm nghẽn, sai phạm cụ thể tại các dự án.

Qua phân tích từ Báo cáo của Chính phủ, đại biểu cho rằng, năm 2025 ghi nhận lượng vốn đầu tư công được đưa ra nền kinh tế lớn nhất từ trước tới nay, với số vốn giải ngân đạt 875,85 nghìn tỷ đồng, bằng 96,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nhiều bộ, ngành, địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cực kỳ ấn tượng, thậm chí vượt kế hoạch như Hà Tĩnh (175%), Ninh Bình (166,1%), Lào Cai (146,9%)... Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn dự án đình trệ, kéo dài thủ tục và đội vốn tuy tỷ lệ giải ngân chung rất cao và Chính phủ đã thẳng thắn thừa nhận nghịch lý này trong phần hạn chế.

Nguyên nhân trực tiếp được chỉ ra là do công tác phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong giải phóng mặt bằng và bố trí vốn chưa kịp thời, làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án. Việc kéo dài thời gian thực hiện dự án chính là một dạng lãng phí nguồn lực và đánh mất cơ hội phát triển.

Bên cạnh đó, minh chứng lãng phí khổng lồ qua công tác thanh tra, điều tra sự lãng phí trong đầu tư xây dựng dù tỷ lệ giải ngân cao được bóc tách rõ nhất qua các con số xử lý vi phạm của cơ quan chức năng. Điển hình cho sự lãng phí nghiêm trọng là dự án Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2. Chỉ trong 36 ngày thanh tra, cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều sai phạm và lãng phí với số tiền lên tới 1.200 tỷ đồng. Vụ việc này sau đó đã bị Bộ Công an khởi tố với tội danh "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản công gây thất thoát, lãng phí”.

"Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật tài chính ở một số nơi chưa nghiêm và ý thức chấp hành các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở một số nơi còn hạn chế. Thêm vào đó, tình trạng công tác chuẩn bị đầu tư còn hạn chế, yếu kém cũng là nguyên nhân khiến các dự án khi triển khai gặp vướng mắc", ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà phân tích.

Thí điểm các cơ chế chính sách đặc thù vượt trội

Góp ý Hồ sơ trình Quốc hội về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 – 2030, ĐBQH Tạ Đình Thi cơ bản tán thành với bố cục và định hướng lớn của Dự thảo, đặc biệt là mục tiêu đầy thách thức và khát vọng về tăng trưởng “2 con số” bởi đây là một chủ trương lớn đã được khẳng định tại Văn kiện Đại hội XIV và các Kết luận của Trung ương .

Tuy nhiên, để Kế hoạch thực sự "sát đúng chỉ đạo của Đảng và tình hình thực tế", đại biểu góp ý vào 3 nhóm vấn đề trọng tâm cần có sự nghiên cứu thấu đáo và điều chỉnh mạnh mẽ, đột phá hơn nữa. Thứ nhất, về thể chế và nguồn lực, đại biểu cho rằng phải “giải phóng” triệt để cho tăng trưởng. Theo ĐBQH Tạ Đình Thi, dự thảo đã đề cập đến việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nhưng tôi cho rằng cần đổi mới mạnh mẽ về tư duy quản trị. Mục tiêu tăng trưởng trên 10% đòi hỏi hệ số ICOR không chỉ dừng ở mức 4,5-4,8 mà phải hiệu quả hơn.

ĐBQH Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tại Tổ 1

"Chúng ta cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thí điểm các cơ chế chính sách đặc thù vượt trội không chỉ cho một số địa phương mà cho các “cực tăng trưởng” mới như trung tâm tài chính, khu thương mại tự do bởi đây là những mô hình đang được quốc tế kỳ vọng", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Đặc biệt, dự thảo đặt mục tiêu tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 40% GDP, đại biểu đề nghị phải có giải pháp cụ thể để huy động vốn tư nhân, biến mục tiêu này thành hiện thực, tránh tình trạng "vốn công chờ phân bổ, vốn tư chờ cơ chế". Ngoài ra, phải có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, biến khó khăn về thủ tục thành cơ hội tái cơ cấu nền kinh tế .

Thứ hai, về động lực tăng trưởng, ĐBQH Tạ Đình Thi cho rằng, dự thảo đã đề cập đến kinh tế số, kinh tế xanh, nhưng tôi muốn nhấn mạnh đến kinh tế biển, khai thác, sử dụng hiệu quả không gian biển, tài nguyên biển – đây là một lợi thế sống còn nhưng chưa được “cởi trói” hoàn toàn.

Theo đại biểu, thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW của Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (đang được tổng kết), chúng ta phải có những dự án trọng điểm mang tính biểu tượng. Thay vì dàn trải, cần tập trung phát triển các công trình kinh tế biển trọng điểm, nhất là các cảng cửa ngõ quốc tế như Lạch Huyện, Cái Mép – Thị Vải theo hướng “cảng xanh, cảng thông minh”, kết nối với các khu thương mại tự do. Không chỉ là trung chuyển, chúng ta phải làm chủ logistics, hướng tới nhóm 30 quốc gia dẫn đầu về môi trường đầu tư.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị bổ sung các chỉ tiêu cụ thể hơn về kinh tế văn hóa và công nghiệp giải trí. Với mục tiêu đón 45-50 triệu khách quốc tế vào năm 2030, chúng ta cần những sản phẩm văn hóa, sự kiện tầm cỡ quốc tế, đưa “quyền lực mềm” (GSI) (một trong những chỉ tiêu được đề ra) không chỉ dừng ở mục tiêu top 30 mà còn là động lực xuất khẩu tại chỗ.

Không vì phát triển kinh tế mà đánh đổi bằng môi trường

Thứ ba, về vấn đề nhân lực và môi trường, đại biểu nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng trên 10% đặt ra áp lực cực lớn lên thị trường lao động. Dự thảo đưa ra tỷ lệ lao động qua đào tạo 35-40%, nhưng điều cần quan tâm là chất lượng và cơ cấu. "Trong bối cảnh AI và tự động hóa, chúng ta cần chỉ tiêu cụ thể về kỹ năng số cho người lao động, đặc biệt là khu vực nông thôn – nơi dự kiến sẽ còn 20% lao động nông nghiệp. Cần có kế hoạch “đào tạo lại” cho lực lượng lao động để họ làm chủ công nghệ chuỗi giá trị toàn cầu, chứ không chỉ là lao động phổ thông", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1

Riêng về môi trường, đại biểu khẳng định tăng trưởng “2 con số” không nên và không được phép đánh đổi bằng môi trường. Dự thảo cần có những cam kết mạnh mẽ hơn về tỷ lệ xử lý nước thải, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh – nơi đang là điểm nghẽn về chất lượng sống. "Phải gắn chặt tăng trưởng với phát thải ròng bằng 0, biến các chỉ tiêu về năng lượng tái tạo (26,1%) và giảm phát thải khí nhà kính thành những dự án cụ thể, có lộ trình rõ ràng, tận dụng cơ chế tín chỉ carbon toàn cầu", ĐBQH Tạ Đình Thi nêu rõ.

Kế hoạch 5 năm 2026-2030 là văn bản quan trọng, thể chế hóa chủ trương của Đảng được đề ra tại Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, cụ thể hóa con đường trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Mục tiêu tăng trưởng “2 con số” chính là thước đo năng lực quản trị, là khát vọng chinh phục thách thức. Đại biểu đề nghị Ban Soạn thảo tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các Nghị quyết của Đảng, mạnh dạn phân cấp, trao quyền, và coi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo vệ môi trường là những điều kiện tiên quyết, không thể tách rời của tăng trưởng.

Phi Long; Ảnh: Quang Khánh