Chính phủ dự kiến dành 8,22 triệu tỷ đồng cho đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030

Chiều 09/4, tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã nghe Báo cáo thẩm tra về đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 và dự kiến kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Trình bày Báo cáo thẩm tra về đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 và dự kiến kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, qua 5 năm thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn (KHĐTCTH), Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương đã khẩn trương, nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ, mục tiêu Nghị quyết 29/2021/QH15 đề ra, đạt được nhiều kết quả tích cực, 5/5 chỉ tiêu đạt và vượt so với kế hoạch.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy một số tồn tại, hạn chế nổi lên. Việc hoàn thiện các thủ tục đầu tư, giao kế hoạch vốn trung hạn chậm, dẫn đến Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi giao KHĐTCTH nhiều lần, kéo dài thời gian giao vốn, ảnh hưởng tiến độ thực hiện để giải ngân và hiệu quả nguồn vốn đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi

Tiến độ giải ngân vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra, số chuyển nguồn lớn, nhất là các dự án sử dụng vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài đạt thấp; lũy kế từ năm 2021 đến 2025, tỷ lệ giải ngân vốn nước ngoài hằng năm bình quân là khoảng 52,7%, thấp hơn nhiều mục tiêu tại Nghị quyết số 29/2021/QH15 (trên 90%). Hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư ICOR giai đoạn 2021-2025 vẫn ở mức 6,4 cho thấy hiệu quả đầu tư chưa cao và chậm cải thiện, chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Các Chương trình mục tiêu quốc gia được phân bổ, giao vốn chậm, tỷ lệ giải ngân đạt 68,3% kế hoạch; liên tục chuyển nguồn qua các năm, không thể giải ngân hết trong năm 2025. Thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt dự án, phân bổ vốn Chương trình Mục tiêu Quốc gia phức tạp, nhiều bước, tiến độ triển khai bị kéo dài, không kịp thời giải ngân vốn theo kế hoạch, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và mục tiêu chương trình.

Việc thực hiện định hướng “lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt huy động các nguồn lực đầu tư ngoài nhà nước, đẩy mạnh hợp tác công tư trong phát triển hạ tầng chiến lược” chưa thực sự thành công, số lượng dự án sử dụng vốn đối tác công tư còn ít, có dự án dự kiến sử dụng nguồn lực đối tác công tư những năm đầu nhiệm kỳ không thực hiện được, phải chuyển sang đầu tư bằng nguồn ngân sách nhà nước, đã làm tăng gánh nặng cho cân đối ngân sách giai đoạn 2021-2025.

Một số cơ chế, chính sách, quy định pháp luật chậm ban hành. Cụ thể trong 2 năm đầu thời kỳ, các văn bản hướng dẫn triển khai 03 Chương trình Mục tiêu Quốc gia ban hành chậm, chưa đồng bộ, gây khó khăn trong việc thực hiện các Chương trình tại các địa phương; các năm cuối giai đoạn kỳ kế hoạch, Luật Đầu tư công được sửa đổi 2 lần theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các Bộ, địa phương, chủ đầu tư, song việc hoàn thiện văn bản hướng dẫn và việc triển khai thực hiện còn lúng túng.

Quang cảnh phiên họp

Về xây dựng KHĐTCTH giai đoạn 2026-2030, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cơ bản thống nhất về quan điểm, mục tiêu, định hướng xây dựng KHĐTCTH giai đoạn 2026-2030 như Chính phủ báo cáo.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị, KHĐTCTH cần bám sát mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 được Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng thông qua, phát huy vai trò đầu tư công tiếp tục là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội; tuân thủ Hiến pháp, pháp luật về NSNN và đầu tư công; phù hợp với Kế hoạch phát triển và quy hoạch, ngành, lĩnh vực được phê duyệt; phù hợp với khả năng thu NSNN hàng năm. Đồng thời Chính phủ cần đánh giá toàn diện, kỹ lưỡng bối cảnh và những tác động của tình hình thế giới hiện nay đến KHĐTCTH giai đoạn 2026-2030 để có phương án, kịch bản ứng phó phù hợp, hiệu quả.

Chính phủ cần bám sát quy định về các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư công nguồn NSNN giai đoạn 2026-2030 theo quy định của Luật Đầu tư công và Nghị quyết số 70/2025 và Nghị quyết 120/2026 của UBTVQH, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong giai đoạn 2021-2025.

Theo đó, phải đầu tư tập trung, không dàn trải, ưu tiên các công trình chuyển tiếp, dở dang do thiếu vốn, các nhiệm vụ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư. Tập trung ưu tiên bố trí cho các dự án Chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, các chương trình, dự án theo Chương trình hành động của Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, các dự án liên vùng của địa phương. Sử dụng nguồn lực đầu tư công phải tiết kiệm, hiệu quả, tập trung, có trọng điểm.

Việc xây dựng KHĐTCTH cần chú ý đảm bảo gắn kết giữa phát triển kinh tế, xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh, ưu tiên đầu tư với các vùng chiến lược, vùng trọng điểm về quốc phòng, an ninh, vừa phát triển kinh tế, vừa tạo thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc; chú trọng vào các công trình lưỡng dụng vừa phục vụ dân sinh, vừa phục vụ quốc phòng, an ninh; không ảnh hưởng đến ngân sách cho các dự án trọng điểm, ưu tiên đầu tư cho hiện đại hóa quân đội, công an, xây dựng cơ sở vật chất huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, khu kinh tế kết hợp quốc phòng, xây dựng trụ sở cho các đơn vị khu vực phòng thủ sau khi thực hiện chính quyền hai cấp.

Chính phủ đề xuất mục tiêu tăng trưởng hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, phấn đấu hệ số sử dụng vốn (ICOR) đạt mức 4,5-4,8%, thấp hơn mức 6,4% của giai đoạn 2021- 2025. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc đề xuất giảm mức hệ số ICOR như trên là tích cực, thể hiện định hướng nâng cao hiệu quả đầu tư trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Về phương án dự kiến vốn đầu tư nguồn ngân sách nhà nước (NSNN), theo báo cáo của Chính phủ, qua tổng hợp nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026- 2030 của các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương báo cáo hết ngày 27/1/2026, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương là 5,58 triệu tỷ đồng. Trong đó, nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án chuyển tiếp, thu hồi vốn ứng trước NSTW và thanh toán nợ đọng XDCB là 366 ngàn tỷ đồng; Nhu cầu cho 62 chương trình, nhiệm vụ, dự án cụ thể tại Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương là 2,95 triệu tỷ đồng; Nhu cầu vốn cho các nhiệm vụ, dự án khác là 2,26 triệu tỷ đồng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, đề xuất danh mục dự án để sát với thực tế và yêu cầu về phát triển hạ tầng và các Nghị quyết mang tính chiến lược của Đảng đã ban hành trong thời gian qua.

Về các kiến nghị của Chính phủ dự kiến tổng mức vốn KHĐTCTH nguồn NSNN giai đoạn 2026-2030 là 8,22 triệu tỷ đồng gồm ngân sách trung ương 3,8 triệu tỷ đồng, ngân sách địa phương 4,42 triệu tỷ đồng là phù hợp với kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm, kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030.

“Trong điều hành thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm, đề nghị Chính phủ rà soát chặt chẽ, bảo đảm tính khả thi của kế hoạch; tăng cường các giải pháp dự phòng rủi ro, xây dựng các kịch bản tăng trưởng để dự kiến kế hoạch bảo đảm tính chủ động ứng phó đối với các tình huống phát sinh”-Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị.

Thanh Hòa