Giá phân bón tăng vọt, nông dân Mỹ thêm gánh nặng trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông

Ông John Yeley, nông dân trồng ngô và đậu nành ở bang Illinois, cho biết giá nitơ - một thành phần quan trọng của phân bón - đang tăng nhanh đến mức ông thậm chí không thể yêu cầu các nhà cung cấp cam kết một mức giá trước khi chốt mua.

“Khi tôi gọi cho một người bán lẻ… tôi không thể nhận được báo giá cho bất kỳ nguồn nitơ nào trên thị trường,” ông nói.

Căng thẳng đã gần như phong tỏa eo biển Hormuz, một “điểm nghẽn” chiến lược mà 1/5 lượng dầu mỏ và 1/3 lượng phân bón của thế giới đi qua. Đây là một cú sốc lớn đối với nguồn cung phân bón toàn cầu, đúng thời điểm nông dân Mỹ đang chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa Xuân, có thể bắt đầu sớm nhất ngay trong tháng Ba.

Mặc dù hầu hết phân bón được sử dụng trên các trang trại ở Mỹ được sản xuất tại Bắc Mỹ, chi phí khí đốt tự nhiên tăng cao đồng nghĩa với việc phân bón nội địa cũng sẽ trở nên đắt đỏ hơn.

Theo FactSet, giá urê nhập khẩu - một dạng nitơ kết tinh thiết yếu cho nông nghiệp toàn cầu - đã tăng gần 30% kể từ khi căng thẳng nổ ra.

Gánh nặng đè lên vai người nông dân có thể đẩy chi phí thực phẩm lên cao, vốn đã là một nỗi lo dai dẳng đối với hàng triệu người Mỹ trong nhiều tháng qua. Ngay cả trước khi căng thẳng bùng phát, các nhà kinh tế của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) đã dự báo rằng, giá lương thực năm nay sẽ tăng mạnh hơn so với năm 2024 hoặc năm 2025.

“Khi nông dân phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung hoặc giá cả tăng mạnh, những tác động đó sẽ tạo ra hiệu ứng gợn sóng lan truyền qua toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm,” Zippy Duvall, Chủ tịch Liên đoàn Cục Nông nghiệp Mỹ, phát biểu.

Thấy gì qua bức tranh toàn cảnh?

Căng thẳng tại Trung Đông càng làm sâu sắc thêm sự bất ổn tài chính đối với nông dân Mỹ.

Ngay cả trước khi căng thẳng nổ ra, chi phí phân đạm đã tăng vọt 22% từ tháng 2/2025 đến tháng 2/2026, theo Cục Thống kê Lao động Mỹ.

“Đã có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy giá phân bón có thể sẽ tăng khi bước vào mùa Xuân,” Josh Boxell, nông dân trồng ngô và đậu nành tại Mỹ nhận định.

Trong khi đó, nông dân không kiếm được nhiều lợi nhuận, thậm chí nhiều trường hợp hoàn toàn không có lãi. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đã đóng sập cánh cửa của một trong những thị trường lớn nhất đối với nông dân của nền kinh tế lớn nhất thế giới, kéo giá trị nông sản giảm mạnh.

Ông Josh Manske, nông dân ở bang Iowa cho biết, giá cả nông sản đã có những biến động dữ dội sau nhiều tháng đàm phán thương mại và thị trường hiện tại “đơn giản là không thể trụ vững”.

Vấn đề không chỉ nằm ở sự sụt giảm của giá nông sản. Thiết bị nông nghiệp đã trở nên đắt đỏ hơn trong những năm qua, trong khi chi phí dầu diesel - nhiên liệu vận hành máy móc cũng đã tăng theo diễn biến ở Trung Đông.

Ông Chad Hart, chuyên gia thị trường nông sản và giáo sư kinh tế tại Đại học bang Iowa, chia sẻ rằng mặc dù nền kinh tế Mỹ nói chung đang có nền tảng vững chắc, nhưng “nền kinh tế nông nghiệp lại đang rơi vào suy thoái".

Chuyên gia Hart chỉ ra tình trạng giá nông sản duy trì ở mức thấp kéo dài ba năm qua và các vụ phá sản trang trại gia tăng sau đại dịch Covid-19.

Cuộc khủng hoảng tồi tệ đến mức nông dân thực sự đang phải chịu lỗ khi trồng các loại cây lương thực thiết yếu như ngô, yến mạch, lúa gạo.

Ông Yeley nhận định, sự kết hợp giữa doanh thu giảm và chi phí gia tăng đồng nghĩa với việc nông dân phải gánh thêm nợ để duy trì hoạt động, khiến khoản nợ nông nghiệp lên mức cao kỷ lục vào năm 2025.

Ngay cả khi nông dân kiếm được ít tiền hơn từ nông sản, người tiêu dùng lại thấy mình phải trả nhiều tiền hơn cho thực phẩm - một xu hướng mà nhiều nhà kinh tế quy cho những vấn đề trong chuỗi cung ứng thực phẩm của Mỹ. Và với tác động từ căng thẳng ở Trung Đông, người Mỹ có thể chứng kiến giá các mặt hàng nông sản, thịt và sữa tiếp tục đắt đỏ hơn do chi phí nhiên liệu leo thang.

“Người nông dân thực sự không thấy được sự gia tăng trong giá trị hàng hóa bán ra, nhưng mọi người đều thấy giá cả tăng lên tại các cửa hàng tạp hóa,” ông Boxell nói.

Một tương lai bất định

Hiện tại, nhiều nông dân phải trông cậy vào các khoản viện trợ liên bang từ cuộc chiến thuế quan năm ngoái.

Theo USDA, hơn 7 tỷ USD hỗ trợ của chính phủ đã được phân bổ để giúp nông dân vượt qua cuộc chiến thương mại và “chi phí đầu vào tăng cao”. Các khoản thanh toán bắt đầu được giải ngân vào ngày 28/2 - đúng ngày căng thẳng tại Trung Đông nổ ra.

“Có một câu nói đùa là tấm séc viện trợ vừa mới tới trang trại thì đã vội chạy ngay sang túi của đại lý phân bón,” Aaron Lehman, Chủ tịch Liên đoàn Nông dân bang Iowa, chia sẻ.

Ông Boxell gọi hỗ trợ liên bang là một "tấm lưới an toàn" cho ông và các nông dân khác, tuy nhiên “sẽ không giải quyết được vấn đề lỗ ròng, mà chỉ giúp làm dịu đi phần nào khoản lỗ đó mà thôi”.

Trước tình trạng giá phân bón tăng cao, Nhà Trắng cho biết sẽ cho phép nhập khẩu phân bón của Venezuela vào Mỹ. Quy định này có hiệu lực trong tháng này, nhưng vẫn chưa rõ Venezuela có thể sản xuất bao nhiêu phân bón hoặc bao nhiêu trong số đó sẽ được xuất sang Mỹ.

Hầu hết nông dân Mỹ đã mua xong phân bón cho mùa gieo trồng sắp tới, nhưng sự gián đoạn đối với nguồn cung phân bón toàn cầu có thể còn kéo dài trong tương lai.

(theo CNN)

Ngọc Mai