Xung đột Trung Đông: Nhiều nước trên thế giới đưa ra các biện pháp để tiết kiệm nhiên liệu

Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa - nơi 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc không kích nhắm vào Iran vào ngày 28/2 đã tạo nên “kịch bản ác mộng” này.

Trong khi đó, các cuộc tấn công trả đũa liên tục của Iran nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Trung Đông đã gây thiệt hại cho các mỏ khí đốt, nhà máy lọc dầu và các kho chứa mà các đại diện ngành công nghiệp cho biết sẽ mất nhiều năm để sửa chữa.

Tất cả những điều đó đã cộng hưởng tạo nên điều mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi là sự gián đoạn năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất trong lịch sử, thậm chí còn vượt qua cả lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập năm 1973 gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu và thiệt hại kinh tế trên diện rộng.

Cho đến nay, cuộc khủng hoảng đã khiến khoảng 400 triệu thùng dầu - tương đương khoảng bốn ngày cung cấp dầu của thế giới bị loại khỏi thị trường, gây ra tình trạng giá tăng khoảng 50%.

Dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm phụ tinh chế của chúng rất quan trọng đối với nhiều lĩnh vực của thế giới hiện đại, từ việc cung cấp nhiên liệu cho ô tô, xe tải và máy bay, đến cung cấp năng lượng cho nhà cửa và công nghiệp hay sản xuất nhựa và phân bón.

“Phạm vi rủi ro ở đây đối với nhiên liệu, hóa chất, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nguyên liệu đầu vào phân bón là điều khiến khủng hoảng lần này khác so với các giai đoạn căng thẳng vùng Vịnh trước đây” - Aditya Saraswat, phó chủ tịch cấp cao tại công ty tư vấn Rystad Energy nhận định với Reuters.

Giá được niêm yết tại một trạm xăng ở Mỹ - Ảnh: Reuters

Những cú sốc về giá năng lượng cũng làm gia tăng lạm phát, ảnh hưởng nặng nề đến người tiêu dùng và doanh nghiệp. Điều này đã trở thành một gánh nặng chính trị lớn đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông tìm cách biện minh cho cuộc chiến trước công chúng Mỹ.

Giá dầu chuẩn toàn cầu đã tăng hơn 50% lên hơn 110 đô la Mỹ một thùng kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Tác động càng rõ rệt hơn đối với dầu thô Trung Đông - một mặt hàng thiết yếu cho các nền kinh tế châu Á - với giá đạt mức kỷ lục gần 164 đô la.

Điều đó đã dẫn đến giá nhiên liệu vận tải tăng vọt, gây áp lực lên người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn cầu, và khiến các chính phủ phải kích hoạt các biện pháp để tiết kiệm nguồn cung.

Thái Lan đã yêu cầu công chức tiết kiệm năng lượng bằng cách tạm dừng các chuyến đi nước ngoài và sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy, trong khi Bangladesh đóng cửa các trường đại học.

Sri Lanka đã áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu, Trung Quốc đã cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, và kế hoạch dự phòng năng lượng của chính phủ Anh bao gồm việc giảm giới hạn tốc độ để tiết kiệm nhiên liệu.

Hôm 20/3, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã vạch ra các đề xuất khác để giảm nhu cầu, chẳng hạn như làm việc tại nhà và tránh đi lại bằng đường hàng không, vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng sau khi chiến tranh buộc phải đóng cửa các trung tâm giao thông quan trọng ở Trung Đông.

Đầu tháng này, IEA đã đồng ý “xả kho” kỷ lục 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp để bình ổn giá. Nhưng các nhà phân tích cho rằng biện pháp này là quá nhỏ vì 400 triệu thùng chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 20 ngày của cuộc chiến.

Natasha Kaneva, một nhà phân tích của JP Morgan, cho biết giảm nhu cầu là giải pháp duy nhất khi nguồn cung thiếu hụt. Đối với tất cả những gì còn lại, giá cả đang tăng vọt.

Giá nhiên liệu máy bay ở châu Âu đã đạt mức kỷ lục khoảng 220 đô la một thùng - có khả năng nhanh chóng đẩy giá vé máy bay tăng vọt. Tại Mỹ, quốc gia nhập khẩu rất ít dầu từ Trung Đông, giá xăng bán lẻ đã tăng hơn một đô la/gallon kể từ ngày 28/2, lên khoảng 4 đô la/gallon.

Giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu và châu Á đang tăng vọt sau các cuộc tấn công ăn miếng trả miếng của Israel và Iran trong những ngày gần đây nhằm vào các cơ sở khí đốt vùng Vịnh. Chi phí điện năng tiêu dùng cũng có thể tăng cao.

Israel đã tấn công mỏ khí đốt South Pars của Iran hồi đầu tuần trong khi Iran đã tấn công khu phức hợp khí hóa lỏng Ras Laffan khổng lồ của Qatar. Giám đốc điều hành của QatarEnergy - Saad al-Kaabi nói với hãng tin Reuters rằng các cuộc tấn công của Iran sẽ làm gián đoạn sản lượng 12,8 triệu tấn khí hóa lỏng mỗi năm - khoảng 3% nguồn cung toàn cầu - trong vòng 3 đến 5 năm.

Eo biển Hormuz bị phong tỏa - nơi 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua - Ảnh: Reuters

Tình hình rất nghiêm trọng vì các sản phẩm dầu khí rất quan trọng đối với mọi thứ, từ dược phẩm đến nhựa và phân bón, theo Menelaos Ydreos - tổng thư ký của Liên minh Khí đốt Quốc tế nhấn mạnh.

"Chúng tôi một lần nữa kêu gọi chấm dứt ngay lập tức việc nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng và nối lại hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vì phân bón, hóa dầu cho ngành dược phẩm, dầu mỏ, ngũ cốc và khí đốt đều rất quan trọng đối với sự tồn tại của chúng ta" - Menelaos Ydreos phát đi cảnh báo.

Chiến tranh cũng đe dọa nguồn cung lương thực. Nó đã gây gián đoạn nghiêm trọng thị trường phân bón vì khoảng một phần ba lượng phân bón thương mại toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz và hiện đang bị tắc nghẽn.

Giá các sản phẩm gốc nitơ như urê - sản phẩm phân bón quan trọng nhất, đã tăng từ 30% đến 40% kể từ khi xung đột bắt đầu. Nông dân Mỹ đã báo cáo tình trạng kệ hàng trống rỗng trước mùa gieo trồng mùa xuân.

Các nhà máy sản xuất phân bón ở Ấn Độ, Bangladesh và Malaysia đang tiến hành ngừng đặt hàng, cắt giảm sản xuất hoặc đóng cửa hoàn toàn do thiếu nguyên liệu đầu vào.

Nếu xung đột kéo dài thêm vài tuần nữa, nguồn cung lương thực toàn cầu sẽ bị gián đoạn đáng kể, theo Maximo Torero - nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo.

"Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc gieo trồng. ... Sẽ xảy ra tình trạng nguồn cung hàng hóa thấp hơn trên thế giới: ngũ cốc thiết yếu, thức ăn chăn nuôi, và do đó dẫn đến thiếu sữa và thịt" – ông Torero chỉ ra.

Khoảng một nửa lượng lương thực trên thế giới được trồng bằng phân bón, và ở một số quốc gia, phân bón chiếm tới một nửa chi phí sản xuất ngũ cốc.

Anh Duy