Gia đình, nhà trường và cộng đồng: Ba 'lá chắn' bảo vệ trẻ trước tai nạn thương tích

Nhằm tăng cường công tác bảo vệ trẻ em trước nguy cơ tai nạn thương tích, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1248/QĐ-TTg ngày 19/7/2021 phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2021–2030. Chương trình hướng tới mục tiêu kiểm soát, giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ em, trong đó chú trọng các nguy cơ lớn như đuối nước, tai nạn giao thông; đồng thời nâng cao kiến thức, kỹ năng phòng tránh và xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ.

Thực hiện mục tiêu này đòi hỏi sự phối hợp của toàn xã hội, trong đó gia đình, nhà trường và cộng đồng là ba lực lượng quan trọng. Sự phối hợp cần bắt đầu từ việc chia sẻ thông tin, thống nhất cách giáo dục và cùng hành động để phòng ngừa nguy cơ.

Gia đình, nơi bảo vệ trẻ khỏi tai nạn và hình thành "kháng thể an toàn" đầu tiên cho trẻ

Gia đình là "lá chắn" đầu tiên bảo vệ trẻ trước nguy cơ tai nạn thương tích. Không chỉ là nơi chăm sóc, nuôi dưỡng, gia đình còn là môi trường đầu tiên giúp trẻ hình thành nhận thức, thói quen và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

Một ngôi nhà an toàn cần bắt đầu từ sự chủ động của cha mẹ trong việc nhận diện, loại bỏ các yếu tố có thể gây nguy hiểm cho trẻ trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời tạo không gian phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Bên cạnh việc bảo đảm môi trường sống an toàn, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ nhận biết nguy cơ, biết cách phòng tránh và xử lý những tình huống có thể gặp phải.

Bảo vệ trẻ không có nghĩa là bao bọc hoàn toàn, mà là đồng hành để trẻ từng bước hình thành kỹ năng tự bảo vệ phù hợp với lứa tuổi. Những hành động nhỏ của người lớn như chấp hành an toàn giao thông, sử dụng điện an toàn, thực hiện các nguyên tắc phòng cháy chữa cháy… đều trở thành những bài học trực quan giúp trẻ hình thành thói quen tốt.

Khi gia đình tạo được nền tảng về nhận thức và hành vi an toàn, trẻ sẽ có thêm "kháng thể" để chủ động phòng tránh nguy cơ trong trường học và cộng đồng.

Gia đình là nơi hình thành kháng thể đầu tiên cho trẻ.

Nhà trường, nơi biến kiến thức thành kỹ năng ứng phó

Nếu gia đình là nơi hình thành những nhận thức đầu tiên về an toàn, thì nhà trường là môi trường giúp trẻ củng cố kiến thức và biến những bài học đó thành kỹ năng ứng phó trong thực tế. Mỗi ngày, trẻ dành nhiều thời gian tại trường học, vì vậy xây dựng môi trường học đường an toàn là yêu cầu quan trọng trong phòng, chống tai nạn thương tích. Từ lớp học, sân chơi, khu thể chất đến các hoạt động ngoại khóa đều cần được kiểm tra thường xuyên để kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ.

Cùng với việc bảo đảm cơ sở vật chất, nhà trường cần chú trọng giáo dục kỹ năng phòng tránh tai nạn thương tích cho học sinh. Những kiến thức về phòng chống đuối nước, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, kỹ năng thoát hiểm, sơ cấp cứu… cần được truyền đạt phù hợp với từng lứa tuổi, gắn với tình huống thực tế để trẻ có thể ghi nhớ và vận dụng.

Giáo viên giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Không chỉ truyền đạt kiến thức, thầy cô còn là người hướng dẫn, quan sát và hỗ trợ trẻ trong các hoạt động hằng ngày. Việc được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu cũng giúp giáo viên chủ động xử lý khi xảy ra sự cố.

Một nhà trường an toàn không chỉ là nơi hạn chế tai nạn, mà còn là nơi giúp trẻ hình thành năng lực tự bảo vệ bản thân. Khi nhà trường phối hợp chặt chẽ với gia đình, những kỹ năng an toàn sẽ được củng cố thường xuyên, tạo thành thói quen lâu dài cho trẻ.

Cộng đồng, hoàn thiện "vòng bảo vệ" quanh trẻ

Gia đình và nhà trường là những môi trường gần gũi nhất với trẻ, nhưng để bảo vệ trẻ một cách toàn diện cần có sự tham gia của cả cộng đồng. Đây là "lá chắn" mở rộng, giúp giảm thiểu những nguy cơ mà trẻ có thể gặp phải trong quá trình sinh sống, học tập và vui chơi.

Một cộng đồng an toàn bắt đầu từ việc chủ động phát hiện và xử lý các yếu tố nguy hiểm: rào chắn ao hồ, cảnh báo tại khu vực có nguy cơ, bảo đảm an toàn giao thông quanh trường học, kiểm tra khu vui chơi, công trình xây dựng và những địa điểm trẻ thường xuyên tiếp cận. Những biện pháp phòng ngừa từ sớm có thể giúp hạn chế nhiều tai nạn đáng tiếc.

Bên cạnh xây dựng môi trường sống an toàn, cộng đồng còn có vai trò nâng cao nhận thức và kỹ năng cho trẻ em, phụ huynh thông qua các hoạt động truyền thông, dạy bơi an toàn, hướng dẫn sơ cấp cứu và phổ biến kiến thức phòng tránh tai nạn thương tích. Sự phối hợp của chính quyền địa phương, ngành y tế, các tổ chức đoàn thể và người dân sẽ tạo nên mạng lưới bảo vệ gần gũi, hiệu quả.

Mỗi hành động của cộng đồng, dù nhỏ như nhắc nhở trẻ tránh xa khu vực nguy hiểm hay kịp thời phản ánh một điểm mất an toàn, đều có ý nghĩa trong việc phòng ngừa tai nạn. Khi cộng đồng cùng chung tay, "vòng bảo vệ" quanh trẻ sẽ được mở rộng, kết nối chặt chẽ hơn với gia đình và nhà trường, giúp trẻ được phát triển trong một môi trường an toàn.

Khi ba "lá chắn" cùng hành động

Gia đình có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát và hình thành cho trẻ những kỹ năng an toàn trong cuộc sống hằng ngày. Nhà trường không chỉ giáo dục kiến thức mà còn giúp trẻ thực hành kỹ năng phòng tránh tai nạn, xử lý tình huống. Cộng đồng cần chủ động phát hiện, loại bỏ các yếu tố nguy hiểm, xây dựng môi trường sống an toàn và hỗ trợ các hoạt động truyền thông, tập huấn kỹ năng.

Khi những kỹ năng được học ở trường được củng cố tại gia đình và được bảo vệ bằng một môi trường cộng đồng an toàn, trẻ sẽ từng bước hình thành ý thức tự bảo vệ bản thân. Ba "lá chắn" khi được kết nối sẽ tạo thành mạng lưới bảo vệ hiệu quả, chuyển công tác phòng, chống tai nạn thương tích từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa.

Tai nạn thương tích ở trẻ em có thể xảy ra trong tích tắc, nhưng hậu quả có thể kéo dài suốt cuộc đời. Vì vậy, phòng ngừa không thể chỉ bắt đầu sau khi sự cố xảy ra, mà cần được thực hiện bằng ba "lá chắn" trong từng hành động hằng ngày, từ việc chăm sóc đến giúp trẻ biết nhận diện nguy cơ, hình thành kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

CN. Đặng Kim Dung; ThS. Nguyễn Thị Bích Thủy