Mỗi năm hơn 30.000 người tử vong do thương tích, Bộ Y tế tăng cường năng lực sơ, cấp cứu ban đầu

Thương tích vẫn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng

Theo kế hoạch dự phòng thương tích tại cộng đồng của ngành y tế giai đoạn 2026-2030 do PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế ký ban hành, thương tích hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, tàn tật và gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 5,8 triệu người tử vong do thương tích.

Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm có hơn 30.000 trường hợp tử vong và gần 1 triệu trường hợp phải nhập viện vì thương tích. Trong đó, tai nạn giao thông, đuối nước, ngã, bỏng và tai nạn lao động là những nguyên nhân phổ biến nhất. Không chỉ gây tổn thất về sức khỏe và tính mạng, thương tích còn kéo theo nhiều hệ lụy về kinh tế - xã hội và làm gia tăng áp lực đối với hệ thống y tế.

Cấp cứu cho người bệnh bị tai nạn giao thông. Ảnh: BV Hữu nghị Việt Đức

Bộ Y tế cho biết trong giai đoạn 2021-2025, công tác dự phòng thương tích tại cộng đồng đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe, giám sát thương tích, sơ cứu, cấp cứu và các mô hình can thiệp tại cộng đồng được triển khai rộng rãi, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế hậu quả do thương tích.

Tuy nhiên, công tác này vẫn còn nhiều khó khăn như nguồn lực đầu tư ở một số địa phương còn hạn chế; hệ thống giám sát và dữ liệu chưa đồng bộ; việc phối hợp liên ngành và sử dụng kết quả giám sát để triển khai các biện pháp can thiệp chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, biến đổi khí hậu, già hóa dân số và sự thay đổi của môi trường sống, môi trường lao động làm gia tăng các yếu tố nguy cơ, Bộ Y tế nhận định cần tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác dự phòng thương tích tại cộng đồng.

Đặc biệt, Luật Phòng bệnh năm 2025 đã quy định các nội dung về giám sát, truyền thông, giáo dục sức khỏe, can thiệp giảm thiểu yếu tố nguy cơ và sơ cứu, cấp cứu trong dự phòng thương tích tại cộng đồng, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước.

Hướng tới giảm tử vong và nâng cao năng lực ứng phó tại cộng đồng

Kế hoạch đặt mục tiêu kiểm soát, giảm thiểu nguy cơ mắc và tử vong do thương tích thông qua tăng cường các biện pháp dự phòng và nâng cao hiệu quả sơ cứu, cấp cứu tại cộng đồng, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Trong đó, Bộ Y tế xác định ba nhóm mục tiêu trọng tâm. Thứ nhất, đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức

Đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố sẽ xây dựng và triển khai các hoạt động truyền thông về dự phòng và sơ cứu, cấp cứu thương tích tại cộng đồng.

Ít nhất 80% xã, phường, đặc khu lồng ghép nội dung dự phòng thương tích vào các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và triển khai tuyên truyền thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở hoặc các hình thức phù hợp khác.

Thứ hai, nâng cao năng lực giám sát và can thiệp. Theo kế hoạch, toàn bộ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố và Trạm Y tế cấp xã sẽ được tập huấn về giám sát dự phòng thương tích.

Bộ Y tế đặt mục tiêu ít nhất 80% xã, phường, đặc khu triển khai hoạt động giám sát theo quy định, sử dụng kết quả giám sát để xây dựng kế hoạch can thiệp và triển khai các biện pháp giảm thiểu yếu tố nguy cơ gây thương tích tại địa phương.

Thứ ba, tăng cường năng lực sơ cứu, cấp cứu ban đầu. Theo đó,100% tỉnh, thành phố sẽ bố trí đội ngũ giảng viên là nhân viên y tế đã được đào tạo về sơ cứu, cấp cứu để tham gia huấn luyện tại cộng đồng.

Toàn bộ xã, phường, đặc khu sẽ tổ chức tập huấn kỹ năng sơ cứu, cấp cứu thương tích cho nhân viên y tế cấp xã, nhân viên y tế trường học, y tế thôn bản, cộng tác viên, tình nguyện viên và đại diện các đơn vị quản lý khu vực công cộng có nguy cơ cao như chợ, trung tâm thương mại, khu vui chơi, bến xe, bến tàu.

Bên cạnh đó, ít nhất 70% xã, phường, đặc khu sẽ hướng dẫn sử dụng phương tiện, dụng cụ sơ cứu ban đầu cho các đơn vị quản lý khu vực công cộng có nguy cơ cao và tuyên truyền để các hộ gia đình chủ động trang bị các phương tiện cần thiết.

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp

Khóa tập huấn về cấp cứu ngoại viện. (Ảnh: Anh Thu)

Để thực hiện các mục tiêu trên, Bộ Y tế đề ra bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tăng cường truyền thông, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng về dự phòng thương tích cho người dân thông qua việc xây dựng các sản phẩm truyền thông phù hợp với từng vùng miền, dân tộc; tổ chức tập huấn kỹ năng truyền thông cho cán bộ y tế và duy trì các hoạt động truyền thông thường xuyên tại cộng đồng.

Song song với đó, ngành y tế sẽ nâng cao năng lực giám sát và can thiệp thông qua việc xây dựng hướng dẫn giám sát, tổ chức tập huấn cho các đơn vị y tế, triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát và huy động sự tham gia của các cấp, ngành, đoàn thể trong giảm thiểu các nguy cơ gây thương tích.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao năng lực sơ cứu, cấp cứu ban đầu bằng việc kiện toàn đội ngũ giảng viên nòng cốt; đào tạo cán bộ y tế, cộng tác viên, tình nguyện viên và hướng dẫn người dân chủ động trang bị, sử dụng phương tiện sơ cứu tại gia đình cũng như tại các khu vực công cộng.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự chỉ đạo của chính quyền các cấp, đẩy mạnh phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực trong nước và quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm với WHO và các quốc gia trong khu vực nhằm nâng cao hiệu quả công tác dự phòng thương tích tại cộng đồng.

Thái Bình