Đón sóng nâng hạng 2026: Bước ngoặt để doanh nghiệp Việt tiếp cận 'hệ sinh thái' vốn toàn cầu

Ông Nguyễn Đức Thông, CEO Chứng khoán SSI chia sẻ

Nghịch lý “lệch pha” và áp lực lên hệ thống ngân hàng

Nhiều thập kỷ qua, hệ thống ngân hàng luôn đóng vai trò là “mạch máu” chính cung cấp nguồn lực cho nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng đang bộc lộ những rủi ro và mất cân đối nghiêm trọng. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện đang ở mức khoảng 146% thuộc nhóm cao nhất trong khu vực.

Đáng chú ý, một nghịch lý đang tồn tại trong cấu trúc huy động và cho vay là trong khi gần 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, thì có tới khoảng 50% tổng dư nợ hiện nay lại là cho vay trung và dài hạn. Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Thông - Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán SSI cho rằng, sự lệch pha kỳ hạn này sẽ tạo ra áp lực ngày càng lớn, nhất là khi Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng, chuyển đổi năng lượng và công nghệ.

“Tín dụng ngân hàng không thể tiếp tục là trụ cột duy nhất của nền kinh tế”, ông Thông nhấn mạnh. Tại các nền kinh tế phát triển, thị trường vốn thường chiếm khoảng 60 - 70% tổng nguồn vốn trung và dài hạn. Trong khi đó, con số này tại Việt Nam hiện chỉ mới dừng lại ở mức 15 - 20%. Điều này cho thấy dư địa để phát triển một kênh dẫn vốn dài hạn, bền vững còn rất lớn.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp trên 50% GDP và tạo ra tới 85% việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, khối này lại đang gặp khó khăn nhất trong việc tiếp cận nguồn vốn phù hợp. Dẫn số liệu từ IFC, lãnh đạo SSI cho biết, khoảng trống tài chính của khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) tại Việt Nam tương đương khoảng 20,76% GDP, với nhu cầu vốn chưa được đáp ứng lên tới khoảng 49 tỷ USD.

Thực tế, vấn đề không nằm ở quy mô thị trường vốn nhỏ, bởi tổng vốn hóa cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đã tương đương khoảng 90% GDP. Nút thắt nằm ở khả năng tiếp cận. Hiện cả nước có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng mới chỉ có khoảng 1.600 doanh nghiệp hiện diện trên thị trường chứng khoán (chiếm chưa tới 1%).

Tương tự, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn chưa phát huy đúng vai trò khi dư nợ mới chỉ đạt khoảng 10% GDP, thấp hơn rất nhiều so với mức 80% tại Hàn Quốc hay 60% tại Malaysia. Hơn nữa, cơ cấu phát hành vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm ngân hàng và bất động sản, bỏ ngỏ các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng dài hạn như sản xuất và công nghệ.

Thị trường vốn: Từ “đường quốc lộ” sang “đường cao tốc”

Khác với tín dụng ngân hàng là nơi doanh nghiệp thường bị bó buộc bởi tài sản bảo đảm và chi phí vốn cố định, thị trường vốn cho phép huy động nguồn lực dựa trên triển vọng tăng trưởng và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư. Đây chính là loại vốn phù hợp nhất cho đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

Để khơi thông dòng chảy này, vai trò của các định chế tài chính trung gian như công ty chứng khoán cần được nhìn nhận lại. Theo ông Nguyễn Đức Thông, công ty chứng khoán phải trở thành “bản lề” kết nối cung - cầu vốn, không chỉ đơn thuần làm môi giới mà phải tư vấn chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa quản trị, minh bạch báo cáo tài chính và nâng cao tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).

Minh chứng cho sự chuyển dịch này, trong năm 2025, SSI đã thực hiện thành công các thương vụ huy động vốn trị giá hàng tỷ USD cho các doanh nghiệp lớn như Vinpearl hay T&T Land. Bước sang đầu năm 2026, làn sóng IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) cũng đã quay trở lại mạnh mẽ, cho thấy niềm tin của thị trường đang dần phục hồi.

Một "điểm sáng" cực kỳ quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam chính là việc chính thức được vào rổ chỉ số thị trường mới nổi (Emerging Markets) có hiệu lực từ tháng 9/2026. Quá trình nâng hạng này không chỉ mang theo dòng vốn ngoại dự kiến khoảng 5 - 6 tỷ USD mà còn buộc thị trường trong nước phải vận hành theo chuẩn quốc tế.

Việc nâng chuẩn minh bạch và quản trị doanh nghiệp vừa là áp lực, vừa là cơ hội để doanh nghiệp nội địa trưởng thành và tiếp cận dòng vốn toàn cầu từ các định chế lớn như Temasek hay BlackRock. Đây là thời điểm bước ngoặt để thay đổi tư duy về vốn của doanh nghiệp tư nhân.

“Nếu tín dụng ngân hàng là đường quốc lộ truyền thống, thì thị trường vốn phải trở thành đường cao tốc cho giai đoạn phát triển tiếp theo”, Tổng Giám đốc SSI khẳng định. Với sự hỗ trợ từ công nghệ và chính sách, kỳ vọng về một hệ sinh thái tài chính đủ sâu, đủ minh bạch sẽ giúp kinh tế Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn 2026-2030, đưa kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực dẫn dắt nền kinh tế.

Nguyên Tình