'Chìa khóa' để kinh tế tư nhân chạm mốc 60% GDP ở đâu?

Các chuyên gia đồng thuận cho rằng cần tái cấu trúc toàn bộ hệ thống tài chính, tháo gỡ những điểm nghẽn. Ảnh: DP

“Những năm vừa qua, kênh trái phiếu trở thành “tội đồ” khiến nhu cầu vốn dồn hết về tín dụng ngân hàng”, ông Trần Hoài Nam, Phó tổng giám đốc thường trực HDBank mới đây đã thẳng thắn đánh giá về một trong những “điểm nghẽn” của thị trường vốn trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới những mục tiêu tăng trưởng tham vọng.

Thực tế, áp lực cung ứng vốn cho nền kinh tế đang ngày càng lớn trong khi tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ đạo. Trong khi đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phục hồi hoàn toàn sau giai đoạn biến động, còn thị trường chứng khoán vẫn thiếu chiều sâu để đảm nhận vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực tư nhân, gặp khó trong việc tiếp cận dòng vốn phục vụ mở rộng sản xuất kinh doanh. Hiện khu vực tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra hơn 80% việc làm, song nhu cầu vốn vẫn chủ yếu phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, bài toán hiện nay không chỉ là tăng thêm thanh khoản cho nền kinh tế mà là khơi thông các kênh dẫn vốn, tạo sự cân bằng giữa tín dụng ngân hàng và thị trường vốn để dòng tiền được phân bổ hiệu quả và bền vững hơn.

Khơi thông dòng vốn và bài toán thể chế

Tại hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” do Tạp chí điện tử Kinh tế chứng khoán Việt Nam phối hợp Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức, các chuyên gia đồng thuận cho rằng điều cần thiết là tái cấu trúc toàn bộ hệ thống tài chính, tháo gỡ những điểm nghẽn để dòng vốn được lưu thông thông suốt và hiệu quả hơn.

Sự phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng đang trở thành vấn đề “sốt nóng” của nền kinh tế. Dư nợ tín dụng hiện tương đương khoảng 146% GDP, trong khi thị trường vốn mới chỉ chiếm khoảng 15 - 20% tổng nguồn vốn, thấp hơn nhiều so với mức 60 - 70% tại các quốc gia phát triển.

Quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vào khoảng 90% GDP, vẫn còn khoảng cách đáng kể so với Thái Lan hay Hàn Quốc. Trong khi đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới đạt khoảng 10% GDP.

Ông Nguyễn Đức Thông, Tổng giám đốc Chứng khoán SSI, cho rằng sự mất cân bằng này cho thấy dòng vốn không chỉ khan hiếm mà còn chưa đến đúng nơi và đúng thời điểm.

Các doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa, thường khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn do ngân hàng ưu tiên tài sản đảm bảo và chu kỳ cho vay ngắn. Ngược lại, thị trường vốn hiện chưa đủ sức hấp dẫn và ổn định để đảm nhận vai trò dẫn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

Từ thực tế đó, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng tăng trưởng bền vững đòi hỏi thay đổi sâu rộng hơn. Nền kinh tế không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng tín dụng.

Điều cần xây dựng là hệ sinh thái tài chính liên thông, nơi thể chế thông thoáng hơn, ngân hàng đóng vai trò dẫn dắt, thị trường vốn phát triển vững chắc và doanh nghiệp chủ động nâng tầm năng lực quản trị.

Từ góc nhìn ngân hàng - trụ cột chính của dòng vốn hiện nay, ông Trần Hoài Nam cho rằng vai trò của hệ thống tài chính cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngân hàng không thể chỉ đóng vai trò “bơm vốn” mà phải trở thành “người dẫn dắt dòng vốn”.

Ông Trần Hoài Nam cho rằng ngân hàng phải trở thành “người dẫn dắt dòng vốn”. Ảnh: HT

Bản thân HDBank hiện chuyển hướng sang thiết kế các giải pháp tài chính theo chuỗi giá trị, bám sát chu kỳ kinh doanh và dòng tiền thực tế của doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung vào tài sản đảm bảo.

“Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, yếu tố cốt lõi vẫn là minh bạch tài chính và có chiến lược kinh doanh rõ ràng”, ông Nam chia sẻ. Ngân hàng sẵn sàng đồng hành, tư vấn để doanh nghiệp phát triển bền vững. Đồng thời, cần tham gia chuỗi cung ứng để dòng tiền trở nên rõ ràng hơn, từ đó dễ tiếp cận tín dụng dựa trên dòng tiền.

Hướng tới đa kênh

Song song với đó, việc mở rộng các kênh vốn quốc tế cũng được xem là hướng đi quan trọng. Ông Nam cho biết ngân hàng đã và đang hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường trái phiếu quốc tế, tiêu biểu như tại London, nơi đề cao tính minh bạch trong báo cáo tài chính thay vì chỉ phụ thuộc vào xếp hạng tín nhiệm cao nhất.

Việt Nam đang là điểm đến hấp dẫn nhờ tăng trưởng kinh tế tích cực và dòng vốn FDI mạnh mẽ. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần chuẩn bị tốt hơn về chuẩn mực báo cáo tài chính và năng lực quản trị.

Ông Nam đồng thời chỉ ra một nút thắt khác của thị trường trái phiếu trong nước là quy định về nhà đầu tư chuyên nghiệp còn khá chặt chẽ, khiến dòng tiền nhàn rỗi từ doanh nghiệp khó tham gia thị trường. Nếu mở rộng đối tượng này, dòng vốn sẽ lưu thông hiệu quả hơn và giảm áp lực lên hệ thống tín dụng ngân hàng.

Ở góc độ thị trường vốn cổ phần, ông Nguyễn Đức Thông cho rằng thị trường chứng khoán cần đảm nhận vai trò dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Hiện tồn tại hai điểm nghẽn lớn là thiếu hàng hóa chất lượng và cấu trúc nhà đầu tư mất cân bằng.

Khoảng 90% giao dịch trên thị trường hiện vẫn đến từ nhà đầu tư cá nhân, khiến thị trường dễ bị chi phối bởi tâm lý ngắn hạn. Trong khi đó, vốn hóa của các doanh nghiệp ngoài lĩnh vực bất động sản và tài chính mới chỉ chiếm khoảng 40%.

Sau những biến động của giai đoạn 2022-2023, minh bạch thông tin được xem là chìa khóa để khôi phục niềm tin thị trường.

Việc chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS sẽ giúp nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng đánh giá doanh nghiệp hơn. Đồng thời, cần thúc đẩy sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là quỹ hưu trí và quỹ trái phiếu chuyên nghiệp, để tăng tính ổn định cho thị trường.

Với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, ông Thông cho rằng có ba nguyên nhân chính gây ra tình trạng tắc nghẽn gồm niềm tin nhà đầu tư suy giảm, thiếu nhà đầu tư tổ chức và các rào cản trong phát hành.

Giải pháp nằm ở việc nâng cao minh bạch, đơn giản hóa thủ tục và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp sản xuất, công nghệ niêm yết trên thị trường.

Trên cở sở đó, công ty chứng khoán top đầu thị trường như SSI sẵn sàng cam kết đồng hành để thị trường vốn thực sự trở thành kênh hỗ trợ hiệu quả cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030.

Ở góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, bà Lê Thị Việt Nga, Phó chủ tịch Ủy ban chứng khoán Nhà nước tiếp tục nhấn mạnh vai trò “bệ đỡ” của thị trường chứng khoán. Năm 2025, thị trường đã huy động khoảng 744.000 tỷ đồng, tăng gần 43% so với cùng kỳ.

Phó chủ tịch Lê Thị Việt Nga nhấn mạnh vai trò “bệ đỡ” của thị trường chứng khoán. Ảnh: HT

Theo bà Nga, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tiếp cận vốn thụ động sang chủ động huy động vốn, coi thị trường chứng khoán là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn. Các giải pháp trọng tâm gồm tiếp tục hoàn thiện thể chế, đa dạng hóa sản phẩm, phát triển nhà đầu tư tổ chức và tăng cường giám sát thị trường.

Bà cũng cho rằng tài chính xanh sẽ trở thành xu hướng nổi bật từ năm 2026, trong đó trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững có thể thu hút mạnh dòng vốn ESG toàn cầu.

Khi các kênh dẫn vốn được kết nối hiệu quả, dòng tiền sẽ đến đúng nơi, đúng thời điểm và đúng kỳ hạn. Khi đó, khu vực kinh tế tư nhân không chỉ giải được bài toán khát vốn mà còn có thêm nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế.

"Mục tiêu đưa kinh tế tư nhân đóng góp 60% GDP vào năm 2030 hoàn toàn khả thi nếu các giải pháp được triển khai quyết liệt và đồng bộ", bà Nga nhìn nhận.

Nam Hải