Vốn cho doanh nghiệp tư nhân: Khi dòng tiền chưa đi đúng 'điểm rơi'

Dòng vốn cần một “hệ sinh thái”

Phát biểu tại hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người quan sát tổ chức ngày 6-5, bà Lê Thị Việt Nga - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trong bối cảnh kinh tế tư nhân được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng, thị trường chứng khoán không đơn thuần là nơi huy động vốn, mà còn đóng vai trò như một “bệ đỡ” giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin và mở rộng quy mô hoạt động. Đây cũng là cánh cửa giúp doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn trung – dài hạn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng.

Theo các chuyên gia, hiện có ba kênh dẫn vốn chính là ngân hàng, thị trường chứng khoán, định chế trung gian, nhưng chưa liên thông hiệu quả.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Đây chính là điểm nghẽn khiến dòng vốn chưa phát huy hết hiệu quả.

Một trong những vấn đề lớn được các chuyên gia đặt ra là sự “lệch pha” giữa nhu cầu vốn và cấu trúc hệ thống tài chính hiện tại. Theo ông Nguyễn Viết Việt – Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế Chứng khoán, nghịch lý của hệ thống tài chính hiện nay là dù thanh khoản ngân hàng dồi dào và kênh huy động vốn đa dạng, nhiều doanh nghiệp tư nhân – nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ – vẫn khó tiếp cận vốn phù hợp. Nguyên nhân chủ yếu do lệch pha cấu trúc, doanh nghiệp cần vốn dài hạn, trong khi ngân hàng chủ yếu cung cấp vốn ngắn hạn và chịu ràng buộc an toàn.

Cấu trúc tín dụng cũng phản ánh và định hình nền kinh tế, tùy vào việc dòng vốn chảy vào bất động sản, sản xuất hay doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hiện có ba kênh dẫn vốn chính là ngân hàng, thị trường chứng khoán, định chế trung gian, nhưng chưa liên thông hiệu quả, khiến dòng vốn bị phân mảnh và chưa tạo đủ lực đẩy cho khu vực kinh tế tư nhân.

Bài toán tái cấu trúc dòng vốn của giai đoạn tăng trưởng mới

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là quy mô vốn, mà là “điểm rơi” của dòng vốn.

Vốn có thể nhiều, nhưng không đến đúng nơi cần; có thể rẻ, nhưng không đến đúng thời điểm; có thể sẵn, nhưng không phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank Trần Hoài Nam cho rằng, lời giải cho bài toán vốn không thể tiếp tục dựa vào việc mở rộng tín dụng theo cách truyền thống.

Ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI – cho hay, dư nợ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức khoảng 146%, trong khi tỷ trọng vốn từ thị trường vốn mới chỉ chiếm 15–20%, thấp hơn nhiều so với mức 60–70% tại các thị trường phát triển. Điều này cho thấy dư địa phát triển của thị trường vốn vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, một hạn chế khác là thị trường đang thiếu các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn để thu hút dòng vốn quốc tế. Đây là điểm cần cải thiện nếu Việt Nam muốn nâng hạng thị trường và thu hút nhà đầu tư toàn cầu.

Ở phía ngân hàng, ông Trần Hoài Nam – Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank – cho rằng lời giải cho bài toán vốn không thể tiếp tục dựa vào việc mở rộng tín dụng theo cách truyền thống.

Theo ông Nam, ngân hàng cần chuyển từ vai trò “người cho vay” sang “người dẫn dắt dòng vốn”, thông qua thiết kế các giải pháp tài chính bám sát chu kỳ kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo.

HDBank hiện đang triển khai nhiều chương trình tài chính theo chuỗi giá trị, từ SME đến các lĩnh vực như logistics, bán lẻ, y tế… Qua đó giúp doanh nghiệp tối ưu dòng tiền và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Đáng chú ý, ngân hàng này cũng đang chuẩn bị giao dịch trái phiếu xanh quốc tế đầu tiên – một bước đi nhằm mở ra kênh huy động vốn dài hạn với chi phí hợp lý.

Nhìn tổng thể, khi nền kinh tế bước sang giai đoạn tăng trưởng mới, bài toán không còn là tạo thêm vốn, mà là thiết kế lại cách dòng vốn vận hành. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấu phần của hệ thống tài chính: Ngân hàng trong việc phân bổ và quản trị rủi ro; thị trường vốn trong việc mở rộng quy mô và kỳ hạn; các định chế trung gian trong vai trò kết nối.

Nha Trang