Doanh nghiệp xuất khẩu chủ động ứng phó trước xung đột Trung Đông

Đa dạng nguồn cung, nâng cao năng lực dự báo và quản trị rủi ro được coi là giải pháp trọng tâm để giữ ổn định chuỗi cung ứng.

Sản xuất gia vị xuất khẩu tại Công ty DACE Việt Nam (phường Việt Hưng - Hà Nội). Ảnh: T.H

Ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE Việt Nam, cho biết, căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tác động rõ rệt đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp, đặc biệt ở khâu logistics và thanh toán quốc tế.

Hiện khoảng 60% sản lượng hàng hóa của công ty xuất sang thị trường châu Âu, chủ yếu bằng đường biển, trong khi khu vực Trung Đông gắn liền với các tuyến hàng hải và chuỗi cung ứng năng lượng quan trọng toàn cầu.

Theo ông Hiếu, bất ổn địa chính trị đã khiến chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hóa và giá nhiên liệu đồng loạt tăng mạnh. Đáng lưu ý, thời gian giao hàng sang châu Âu có thể kéo dài thêm 7–10 ngày so với kế hoạch, gây áp lực đáng kể lên tiến độ thực hiện hợp đồng cũng như dòng tiền của doanh nghiệp.

“Hiện các đối tác chưa có phản hồi chính thức, song với diễn biến khó lường, chúng tôi buộc phải chuẩn bị các phương án thay thế”, ông Hiếu chia sẻ.

Trong ngắn hạn, DACE Việt Nam đã rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, làm việc trực tiếp với các hãng tàu và đơn vị logistics để cập nhật lịch trình vận chuyển, đồng thời linh hoạt điều chỉnh phương thức giao hàng, kể cả chuyển hướng tuyến khi cần thiết nhằm hạn chế rủi ro.

Về dài hạn, doanh nghiệp định hướng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, ưu tiên các khu vực có lợi thế địa lý và chi phí như châu Á, Đông Nam Á, đồng thời đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa với quy mô 100 triệu dân nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải chịu rủi ro địa chính trị cao.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Vina T&T Group Nguyễn Đình Tùng cho biết, xung đột leo thang tại Trung Đông và khủng hoảng an ninh trên vùng biển khu vực này đang tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nông sản của doanh nghiệp.

Việc nhiều hãng tàu buộc phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng (châu Phi) thay vì đi qua kênh đào Suez đã kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10–15 ngày đối với các tuyến sang châu Âu và Bờ Đông nước Mỹ.

Theo ông Tùng, thời gian hành trình gia tăng không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn khiến chi phí logistics đội lên đáng kể. Doanh nghiệp phải gánh thêm nhiều khoản phụ phí mới như phụ phí rủi ro chiến tranh (WRS) và phụ phí mùa cao điểm (PSS), trong đó một số loại được áp dụng sớm hơn dự kiến.

Bên cạnh đó, vòng quay tàu chậm dẫn đến tình trạng thiếu hụt cục bộ container rỗng tại các cảng xuất khẩu, gây ách tắc và gia tăng áp lực lưu kho, bãi.

Trước diễn biến này, doanh nghiệp chủ động minh bạch thông tin, cập nhật thường xuyên tình huống bất khả kháng tới đối tác nhập khẩu để đàm phán giãn tiến độ giao hàng, đồng thời chia sẻ chi phí phát sinh. Cách tiếp cận này nhằm duy trì uy tín và hạn chế rủi ro bị phạt hợp đồng.

Về dài hạn, ông Tùng cho biết doanh nghiệp sẽ cơ cấu lại danh mục sản phẩm theo hướng ưu tiên các mặt hàng có giá trị gia tăng cao, thời gian bảo quản dài, qua đó giảm thiểu tác động từ việc vận chuyển kéo dài và biến động logistics quốc tế.

Dù thị trường xuất khẩu chủ lực của doanh nghiệp là Mỹ và các nước châu Á, ông Lưu Hải Minh – Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Công nghệ mới Nhật Hải, nhà sáng lập thương hiệu OIC NEW – cho rằng tác động gián tiếp từ xung đột Trung Đông là đáng kể.

Theo ông Minh, ngay sau khi chiến sự bùng phát, giá dầu và vàng đồng loạt tăng mạnh, thị trường chứng khoán biến động kéo theo chi phí đầu vào của doanh nghiệp leo thang.

Trong bối cảnh giá nguyên liệu vốn đã ở mức cao trước đó, diễn biến địa chính trị mới càng tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.

“Trước xung đột, nguyên liệu đã tăng; nay chiến sự tiếp diễn khiến chi phí tiếp tục bị đẩy lên. Doanh nghiệp không còn dư địa hấp thụ, buộc phải điều chỉnh giá bán để bảo toàn hoạt động”, ông Minh thông tin.

Trước những khó khăn này, ông kiến nghị Chính phủ duy trì chính sách giảm thuế VAT 8% đến hết năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, đồng thời xem xét giảm thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm hỗ trợ dòng tiền và cải thiện sức chống chịu của khu vực sản xuất – kinh doanh.

Bên cạnh đó, ông đề xuất cân nhắc điều chỉnh ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân lên từ 20 triệu đồng/người/tháng trở lên, qua đó góp phần bảo đảm thu nhập khả dụng cho người dân và kích thích tổng cầu trong nước.

Trước nguy cơ gián đoạn vận tải và tăng chi phí logistics do căng thẳng tại Trung Đông, Bộ Công Thương đã có công văn khuyến nghị tới các hiệp hội, doanh nghiệp nhằm chủ động ứng phó.

Bộ Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung ứng và tìm kiếm thị trường thay thế có nhu cầu tương tự, nhằm giảm thiểu ảnh hưởng khi xuất khẩu sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn; đồng thời xây dựng phương án ứng phó dài hạn trước các sự cố tương tự.

Trong đàm phán, ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các điều khoản về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm. Hợp đồng vận chuyển cần có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi phát sinh rủi ro; đồng thời, mua bảo hiểm đầy đủ để hạn chế tổn thất nếu xảy ra sự cố tại thị trường nhập khẩu.

Cục cũng đề nghị các hiệp hội chủ động phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành liên quan, phân tích số liệu xuất nhập khẩu; cập nhật tình hình biến động địa chính trị, giá cước, phụ phí và chi phí vận tải để kịp thời thống nhất phương án ứng phó.

Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng để giảm thiểu nguy cơ, rủi ro, tổn thất từ các sự cố trong thương mại, vận chuyển quốc tế và các vấn đề liên quan, chuẩn bị phương án phản ứng nhanh nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng.

“Các hiệp hội và doanh nghiệp tăng cường trao đổi với các cơ quan như Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để tìm kiếm đơn hàng và thị trường tiềm năng thay thế”, công văn nêu rõ.

Lam Giang