Đỏ lửa nghề làm đường thốt nốt ở vùng Bảy Núi

Những hàng thốt nốt vươn cao giữa cánh đồng ở vùng Tri Tôn, Tịnh Biên…từ lâu đã trở thành biểu tượng của vùng đất Bảy Núi (An Giang). Không chỉ tạo nên cảnh quan đặc trưng, loài cây này còn gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Khmer qua nhiều thế hệ.

Mỗi buổi sáng, khi mặt trời vừa lên, người thợ mang theo dao và can nhựa bắt đầu hành trình leo lên những cây thốt nốt cao hơn 15 m để thu hoạch mật hoa. Công việc diễn ra hằng ngày trong suốt mùa khai thác, đòi hỏi sức khỏe, sự dẻo dai và nhiều năm kinh nghiệm.

Do thân cây lớn và nhẵn, người dân phải buộc dọc theo thân một cây tre già, giữ lại các mắt tre làm bậc thang. Đây là "phương tiện" duy nhất giúp người thợ chinh phục độ cao để lấy từng giọt mật.

Người thợ dùng dao cắt nhẹ đầu cuống hoa thốt nốt rồi đặt ca nhựa bên dưới để hứng dòng mật chảy ra từ bông hoa. Mỗi ngày đều phải thay ống mới để bảo đảm chất lượng nguồn mật. Người dân còn cho thêm một đoạn rễ cây sến để giữ cho nước thốt nốt không bị chua trong quá trình hứng mật.

Sau một đêm, từng ca nhựa chứa nước thốt nốt được người thợ mang xuống. Nước có vị ngọt thanh, mùi thơm đặc trưng và nếu không bán làm nước giải khát sẽ được đưa vào chế biến đường ngay trong ngày.

Theo anh Chau Tung (ngụ phường Tịnh Biên), nước thốt nốt được khai thác từ bông của cây thốt nốt cái. Sau khi dùng kẹp tre ép bông hoa, từng giọt mật sẽ chảy xuống các ống tre hoặc ca nhựa được treo sẵn để hứng. Ở vùng Bảy Núi, nghề nấu đường thốt nốt đã có từ bao đời, ông bà làm rồi truyền lại cho con cháu. Đến nay, nghề vẫn được đồng bào Khmer gìn giữ, tạo nên những mẻ đường nguyên chất mang hương vị ngọt thanh, mộc mạc, trở thành đặc sản hấp dẫn du khách gần xa.

Chị Chanthy (ngụ ấp Tà On, xã Tri Tôn) cho biết, nước thốt nốt được nấu khoảng hơn 4 giờ là cô đặc lại thành đường dạng lỏng. Sau khi cô đặc đạt yêu cầu, chảo được nhắc ra khỏi lò, khuấy liên tục để còn màu vàng tươi đặc trưng của đường. Bình quân khoảng 8 - 10 lít nước thốt nốt sẽ thu về 1kg đường. Sản phẩm thu được sẽ đem bán cho các cơ sở kinh doanh trên địa bàn để đóng hũ hay nấu đường viên.

Những viên đường thốt nốt có màu vàng nâu tự nhiên, mùi thơm dịu và vị ngọt thanh đặc trưng, khác với vị ngọt gắt của đường mía. Đây là nguyên liệu quen thuộc để nấu chè, làm bánh và chế biến nhiều món ăn truyền thống Nam Bộ.

Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang cho biết, năm 2024, nghề làm đường thốt nốt của đồng bào dân tộc Khmer tỉnh An Giang được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận này góp phần khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức dân gian được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Mỗi viên đường thốt nốt là kết tinh của nắng gió Bảy Núi, của những lần leo lên ngọn cây cao, của hàng giờ đỏ lửa bên chảo đường và của sự cần cù, khéo léo của đồng bào Khmer trong hành trình gìn giữ một nghề truyền thống độc đáo.