Điểm nghẽn trong định giá quyền sở hữu trí tuệ từ nhiệm vụ khoa học dùng ngân sách nhà nước

Theo Cục Sở hữu trí tuệ, hiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động định giá tài sản trí tuệ về cơ bản đã được thiết lập và từng bước hoàn thiện. Tuy nhiên, khó khăn nảy sinh khi các quy định này lại nằm phân tán rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như: Bộ luật Dân sự, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Giá… Sự phân tán này khiến các tổ chức, cá nhân gặp lúng túng và thiếu thống nhất trong quá trình tra cứu, viện dẫn và áp dụng pháp luật.

Còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ khi định giá tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước.

Tại buổi làm việc với đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học nhằm rà soát các vướng mắc trong định giá quyền sở hữu trí tuệ, nhất là tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước ngày 26/6 do Cục Sở hữu trí tuệ tổ chức, các chuyên gia đánh giá, trong quá trình thực thi, vẫn còn vướng mắc trong việc phân biệt giữa hai khái niệm "định giá" và "thẩm định giá". Bên cạnh đó, cơ chế thành lập hội đồng định giá, thẩm định giá cũng như yêu cầu về đội ngũ chuyên gia, tổ chức tư vấn và cơ sở dữ liệu phục vụ định giá vẫn chưa rõ ràng.

Nhiều đánh giá cũng chỉ ra rằng, khó khăn trong định giá quyền sở hữu trí tuệ xuất phát từ bản chất quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản vô hình. Giá trị của tài sản trí tuệ không nằm ở cấu trúc vật chất hữu hình mà phụ thuộc vào triển vọng khai thác thương mại. Ví dụ, giá trị của một sáng chế được quyết định bởi khả năng ứng dụng công nghệ để tạo ra lợi thế cạnh tranh, trong khi giá trị của nhãn hiệu lại dựa trên niềm tin và mức độ nhận diện của khách hàng. Do đó, kết quả định giá loại tài sản này thường mang tính chủ quan và phụ thuộc rất lớn vào kỹ năng đàm phán, thương lượng giữa các bên tham gia.

Nhiều ý kiến cho rằng thị trường giao dịch tài sản trí tuệ ở Việt Nam chưa phát triển đủ mạnh. Cùng với đó là hệ thống cơ sở dữ liệu dùng để tham chiếu, so sánh còn khá hạn chế. Năng lực triển khai trên thực tế cũng là một rào cản lớn khi nhiều ý kiến phản ánh sự khó khăn trong việc tìm kiếm các tổ chức tư vấn và đội ngũ chuyên gia đủ năng lực để lập báo cáo định giá, đặc biệt là đối với các tài sản trí tuệ mang tính đặc thù cao.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và kinh doanh, Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện báo cáo phương án rà soát, đề xuất ban hành văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cụ thể việc định giá tài sản trí tuệ từ nhiệm vụ khoa học, công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước. Cục Sở hữu trí tuệ cũng cho biết sẽ hỗ trợ thí điểm định giá sáng chế để tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất ứng dụng AI trong lập báo cáo định giá, đồng thời xây dựng cơ chế hậu kiểm để bảo đảm việc sử dụng hiệu quả ngân sách.

Nếu các hướng dẫn định giá được hoàn thiện đồng bộ, đây sẽ là động lực to lớn giúp các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu tự tin hơn trong việc đưa các kết quả khoa học và công nghệ có tính ứng dụng cao tiến ra thị trường.

Hiền Thảo