Di tích tháp Tường Long ngàn năm tuổi - biểu tượng tâm linh trên đất Đồ Sơn

Bức tượng Phật bằng ngọc được đặt ngay chân tháp Tường Long. Ảnh: Vĩnh Quân

Tháp Tường Long còn gọi là chùa Tháp hoặc tháp Đồ Sơn, được xây dựng vào thời vua Lý Thánh Tông (năm 1057) - giai đoạn Phật giáo phát triển mạnh mẽ và được tôn làm quốc đạo.

So với các công trình kiến trúc cùng thời, công trình Phật giáo này được xem là một trong những ngọn tháp có quy mô lớn, được xây dựng ở vị trí đặc biệt trên đỉnh núi cao 128m so với mực nước biển.

Theo các bản thuyết minh về chùa Tháp, nơi đây ngoài mục đích phục vụ tín ngưỡng, tôn giáo còn là đài quan sát nhằm theo dõi những biến động từ phía Đông Bắc.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, tháp Tường Long đã trở thành một di tích khảo cổ học có giá trị. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy phế tích tháp với nền móng hình vuông, lòng tháp rỗng; trên những viên gạch vẫn còn dấu tích các hàng chữ nổi bằng tiếng Hán: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo”.

Chùa, tháp Tường Long nằm ở địa thế "chín ngọn núi cao thấp uốn lượn", giống như 9 con rồng nhỏ vươn dài ra biển. Ảnh: Vĩnh Quân

Tháp Tường Long không chỉ là công trình kiến trúc lịch sử mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.

Theo truyền thuyết, vua Lý Thánh Tông từng nằm mơ thấy rồng vàng hiện lên tại đây và coi đó là điềm lành cho dân tộc. Tên gọi Tường Long vì thế gắn liền với niềm tin về sự thịnh vượng, bình an mà ngọn tháp mang lại.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, tháp Tường Long đã trở thành một di tích khảo cổ học. Ảnh: Trọng Hân

Người ta đã tìm thấy phế tích tháp với nền móng hình vuông, lòng tháp rỗng. Trên các viên gạch vẫn còn hiện những hàng chữ nổi bằng tiếng Hán: “Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo”.

Tháp Tường Long được xây dựng 9 tầng ở độ cao 128m trên núi. Ảnh: Vĩnh Quân

Cùng với chùa Long Đọi (Duy Tiên, Hà Nam cũ), chùa Một Cột, tháp Báo Thiên, chùa Thắng Nghiêm, Chân Giáo... (Hà Nội), tháp Chương Sơn (Ý Yên, Nam Định cũ), tháp Tường Long được xếp vào hàng “đại danh lam” thời Lý.

Một phần công trình kiến trúc chùa, tháp Tường Long. Ảnh: Vĩnh Quân

Năm 2007, tháp Tường Long được phỏng dựng lại, khởi công xây dựng trên nền khu di tích cũ. Tòa tháp gồm 9 tầng, phần chân hình vuông có 4 lối lên xuống; bên trong đặt pho tượng A Di Đà ngồi trên tòa sen bằng đá.

Chùa Tháp có Tam quan ngoại được thiết kế theo lối kiến trúc mở, với 4 trụ cổng bằng đá được chạm khắc hoa văn tinh xảo. Tam quan nội và hệ thống tường lan can có 3 cửa chính, khung bằng gỗ lim, hài hòa cùng tam bảo với tiền đường gồm 5 gian.

20 pho tượng đồng nặng hơn 20 tấn được đặt trong nhà tam bảo. Đặc biệt, chuông chùa nặng 1 tấn, mô phỏng chuông chùa Vân Bản của Đồ Sơn, được đúc trực tiếp trên đỉnh núi Ngọc với sự góp công của hàng nghìn tăng, ni, Phật tử.

Toàn cảnh di tích nghìn năm tuổi chùa, tháp Tường Long. Ảnh: Vĩnh Quân

Sau hơn 9 năm xây dựng kỳ công, công trình phỏng dựng, tôn tạo chùa, tháp Tường Long đã hoàn thành, tạo nên một trong những quần thể kiến trúc Phật giáo lớn ở vùng duyên hải Bắc Bộ, nằm trong tuyến du lịch trọng điểm quốc gia Đồ Sơn - Cát Bà - vịnh Hạ Long.

Trong quần thể chùa, tháp Tường Long, bên cạnh các tòa tiền đường, chính điện, hậu đường... được xây dựng rộng rãi, uy nghi, còn có nhiều tiểu cảnh, tượng Quan Thế Âm Bồ Tát và các vị chư Phật.

Điểm nhấn trong quần thể là công trình “Chùa vàng Thiên Trúc” được dát vàng bên trong. Đây là công trình tâm linh mang nét văn hóa Phật giáo, kết nối giữa giá trị truyền thống và hiện đại.

Chùa vàng Thiên Trúc được xem là biểu tượng của cõi Phật, vừa là nơi phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh của nhân dân, vừa góp phần gửi gắm ước vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Tháp Tường Long không chỉ được biết đến là một đại danh lam, kiêm hành cung của các nhà vua thời Lý, mà còn là một trong những điểm du lịch tâm linh gắn với hệ tư tưởng Phật giáo có ảnh hưởng sâu rộng.

Nơi đây có không gian thanh tịnh. Ảnh: Vĩnh Quân

Ngọn tháp nhiều tầng như một chiếc cột linh quang rực rỡ, phản ánh quá trình hội nhập và phát triển của Phật giáo trong đời sống văn hóa dân tộc.

Với những giá trị đặc trưng về lịch sử, kiến trúc và tâm linh, quần thể chùa, tháp Tường Long xứng đáng là một danh thắng, điểm đến hấp dẫn tại thành phố cảng Hải Phòng.

Khu vườn tượng tại khu chùa, tháp Tường Long. Ảnh: Vĩnh Quân

Công trình đi vào hoạt động không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc, phục vụ phát triển du lịch văn hóa, sinh thái, tâm linh mà còn tạo điều kiện nghiên cứu sâu hơn về những giá trị của tháp Tường Long trong quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Di tích tháp Tường Long ghi dấu ấn trong suốt chiều dài lịch sử. Ảnh: Trọng Hân

Vị trí chính trị, quân sự đặc biệt của Đồ Sơn, cùng chiều sâu tâm linh nghìn năm của tháp Tường Long, tiếp tục được phát huy trong các giai đoạn lịch sử của dân tộc.

Trong các cuộc kháng chiến giữ nước, vùng đất này từng gắn với những bến cảng, kho tàng quân sự, chính trị quan trọng. Những dấu tích lịch sử ấy vẫn âm thầm hiện hữu, góp phần làm nên giá trị đặc biệt của vùng đất Đồ Sơn hôm nay.

VĨNH QUÂN