Để văn hóa trở thành 'sợi dây' liên kết vùng Thủ đô

Hà Nội giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo liên kết

Từ lâu, Hà Nội được coi là trung tâm chính trị, văn hóa, xã hội, giáo dục và công nghệ của cả nước. Với vị thế Thủ đô, Hà Nội luôn thể hiện vai trò “đầu tàu”, tiên phong, là trung tâm kết nối của khu vực phía Bắc và cả nước.

Sở Du lịch Hà Nội đẩy mạnh hoạt động liên kết du lịch giữ Hà Nội - Thái Nguyên. Ảnh: Hoàng Lân.

Nghị quyết 02/NQ-TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô Hà Nội là “trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia; nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước”. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh định hướng quy hoạch Hà Nội theo không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo; gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Hà Nội cũng được xác định là hạt nhân trong các chuỗi liên kết phát triển của vùng và cả nước.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết 02/NQ-TW cho thấy vai trò dẫn dắt của Hà Nội không chỉ ở góc độ đô thị hay hạ tầng mà còn là trung tâm liên kết văn hóa, du lịch, góp phần tạo dựng giá trị sống văn minh, văn hiến và hiện đại cho Thủ đô cũng như cả nước.

Trong nhiều năm qua, phát triển văn hóa và du lịch của Hà Nội không còn mang tính cục bộ mà đã mở rộng liên kết với các vùng lân cận. Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới, sáng tạo với nhiều mô hình sản phẩm văn hóa, du lịch mới; không chỉ là nơi kết nối mà còn đóng vai trò chủ lực trong các hoạt động liên kết với địa phương, biến văn hóa thành nguồn lực phát triển.

Sản phẩm du lịch "Tàu 5 cửa ô" liên kết các tuyến điểm Hà Nội và Bắc Ninh. Ảnh: Hoàng Lân.

Mỗi năm, Hà Nội tổ chức hàng trăm sự kiện văn hóa, giải trí, du lịch quy mô lớn mang tầm quốc gia và quốc tế. Nổi bật là tour diễn của nhóm BlackPink năm 2023, Westlife năm 2024, hay các chương trình “Anh trai say hi”, “Anh trai vượt ngàn chông gai”, Lễ hội âm nhạc quốc tế Gió mùa (Monsoon Music Festival)… thu hút hàng vạn khán giả trong và ngoài nước. Những sự kiện này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn cho thấy năng lực tổ chức các hoạt động giải trí tầm cỡ quốc tế của Thủ đô.

Bên cạnh các lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm, Hà Nội còn xây dựng nhiều lễ hội văn hóa mới như: Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Lễ hội Thu Hà Nội, Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội, Lễ hội Ẩm thực Hà Nội, Lễ hội Quà tặng du lịch Hà Nội… Những sự kiện này không chỉ quảng bá văn hóa, ẩm thực, làng nghề mà còn trở thành cầu nối đưa văn hóa các vùng miền đến gần hơn với du khách.

Là trung tâm văn hóa, du lịch lớn của cả nước, Hà Nội cũng giữ vai trò đầu tàu trong các hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch. Trong giai đoạn 2020-2026, hàng trăm sự kiện giới thiệu văn hóa, du lịch các địa phương đã diễn ra tại Hà Nội như Tuần Văn hóa, Du lịch Sơn La, Thái Nguyên, Ninh Bình, Bắc Ninh, Gia Lai, Hải Phòng… Qua đó cho thấy vị thế dẫn dắt của Thủ đô trong chiến lược phát triển văn hóa chung của cả nước.

Không chỉ là nơi đăng cai các sự kiện lớn, Hà Nội còn đóng vai trò chủ chốt trong nhiều hoạt động liên kết vùng. Nhiều sản phẩm du lịch liên vùng đã hình thành như tuyến du lịch tâm linh kết nối Hoàng thành Thăng Long - Tràng An - vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà; liên kết phát triển du lịch nông thôn Hà Nội - Thái Nguyên; du lịch Hà Nội và vùng Đồng bằng sông Hồng; tuyến Thăng Long - Phố Hiến; liên kết du lịch Hà Nội với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long…

Theo Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Đặng Hương Giang, liên kết, hợp tác với các địa phương và vùng kinh tế trọng điểm luôn là chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Tinh thần “Hà Nội vì cả nước - Cả nước vì Hà Nội” được thể hiện rõ qua các hoạt động hợp tác trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là văn hóa và du lịch.

Kỳ vọng về điểm đến văn hóa, du lịch hàng đầu khu vực

Nghị quyết 02/NQ-TW tiếp tục bổ sung các định hướng chiến lược cho phát triển Thủ đô, trong đó Hà Nội không chỉ giữ vai trò trung tâm mà còn là “hạt nhân dẫn dắt” liên kết với vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du, miền núi phía Bắc.

Theo Chủ tịch Liên Chi hội Du lịch Xanh Việt Nam Phùng Quang Thắng, tư duy “không gian văn hóa mở” cho phép các địa phương cùng tham gia xây dựng chuỗi giá trị chung thay vì phát triển riêng lẻ. Đây là bước chuyển từ “mạnh ai nấy làm” sang “cộng hưởng giá trị”, tạo nên sức mạnh tổng thể cho toàn vùng. Hà Nội đang cho thấy vai trò chủ động và là trụ cột trong chuỗi liên kết các sản phẩm văn hóa, du lịch.

Hoạt động liên kết hợp tác du lịch giữa Hà Nội và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Việt Cường

Ông Phùng Quang Thắng cũng cho rằng Nghị quyết 02/NQ-TW đặt ra yêu cầu xây dựng các trục liên kết văn hóa, du lịch, trong đó di sản không còn là tài sản riêng của từng địa phương mà trở thành nguồn lực chung của cả vùng. Từ đó có thể hình thành các tuyến văn hóa theo chủ đề như hành trình di sản thời Lý - Trần - Lê, không gian tín ngưỡng dân gian vùng Đồng bằng sông Hồng hay chuỗi làng nghề truyền thống kết nối Hà Nội với các tỉnh lân cận.

“Một hành trình từ Hoàng thành Thăng Long đến Cổ Loa rồi mở rộng tới các di tích ở Hưng Yên, Bắc Ninh hay Phú Thọ sẽ mang đến cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử và văn hiến vùng đất kinh kỳ”, ông Phùng Quang Thắng chia sẻ.

Theo Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội Nguyễn Tuấn Anh, Hà Nội - Quảng Ninh - Hải Phòng hiện là tam giác kinh tế lớn phía Bắc, đồng thời là tam giác du lịch văn hóa đặc sắc của miền Bắc và điểm đến hàng đầu cả nước. Trong đó, Hà Nội đang giữ vai trò trụ cột khi chủ động triển khai các chương trình liên kết và phối hợp phát triển.

Liên kết vùng đang mở ra nhiều lợi thế và cơ hội mới cho các địa phương, trong đó Hà Nội đã và đang đóng vai trò “hạt nhân dẫn dắt”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để liên kết vùng phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất vẫn là tư duy phát triển dài hạn và đồng bộ. Một “vùng Thủ đô mở” không thể hình thành nếu mỗi địa phương phát triển theo hướng riêng, thiếu kết nối chiến lược. Bên cạnh đó, Hà Nội cần có cơ chế phối hợp mạnh mẽ hơn trong quy hoạch, hạ tầng, xúc tiến du lịch, bảo tồn di sản và xây dựng thương hiệu chung.

Về vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO thành phố Hà Nội Trương Minh Tiến cho rằng, cùng với thúc đẩy liên kết vùng và ứng dụng công nghệ, việc gìn giữ bản sắc văn hóa phải được đặc biệt coi trọng. “Trong quá trình mở rộng đô thị và phát triển du lịch, nếu chỉ chạy theo thương mại hóa mà bỏ quên chiều sâu văn hóa, vùng Thủ đô sẽ đánh mất giá trị cốt lõi của mình. Hà Nội với vai trò dẫn dắt cần làm tốt hơn công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời đi đầu trong các hoạt động đổi mới, sáng tạo”, ông Trương Minh Tiến chia sẻ.

Nghị quyết 02/NQ-TW đặt mục tiêu xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển. Trong đó, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô.

Với chiều sâu lịch sử nghìn năm, hệ thống di sản phong phú cùng vị thế trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để dẫn dắt quá trình hình thành một “vùng Thủ đô” mang tầm vóc mới. Nếu tận dụng tốt lợi thế liên kết vùng, phát huy sức mạnh văn hóa và phát triển du lịch bền vững, đây sẽ không chỉ là cực tăng trưởng kinh tế mới mà còn trở thành điểm đến văn hóa, du lịch hàng đầu của Việt Nam và khu vực.

Hoàng Quyên