'Đánh thức' nguồn lực đất đai, kiến tạo không gian phát triển

Đất đai - nền tảng của không gian phát triển mới

Số hóa dữ liệu đất đai giúp minh bạch hóa quản lý, giảm chi phí, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Ảnh: Phạm Hùng

Trong tiến trình phát triển, đất đai giữ vai trò nền tảng. Không chỉ là tư liệu sản xuất, đất đai còn là không gian sống, cấu phần quan trọng của quy hoạch đô thị, là nguồn lực tài chính đặc biệt và cũng là nơi hội tụ các lợi ích kinh tế - xã hội, môi trường. Với một đô thị có quy mô lớn, lịch sử phát triển lâu đời và tốc độ đô thị hóa nhanh như Hà Nội, việc khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai mang ý nghĩa chiến lược.

Những năm qua, thành phố đã nỗ lực hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Từ cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền đến xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, công tác quản lý từng bước được hiện đại hóa, minh bạch hơn. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để mở rộng không gian phát triển, tạo dư địa tăng trưởng trong dài hạn.

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về “xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” đã đặt ra định hướng lớn cho Thủ đô, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, đa cực, gắn kết đô thị với nông thôn, phát triển hài hòa giữa kinh tế, môi trường và chất lượng sống. Vì vậy, đất đai không chỉ là nguồn lực, mà còn là “trục xương sống” để tổ chức lại không gian phát triển.

Muốn phát triển nhanh và bền vững hơn, Hà Nội phải khơi thông các nguồn lực. Trong đó, đất đai chính là nền tảng, là dư địa và không gian cho tăng trưởng. Điều này cũng đòi hỏi thành phố phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo, từ khai thác đơn lẻ sang tổ chức tổng thể, từ sử dụng trước mắt sang tối ưu hóa giá trị lâu dài. Thực tế cho thấy, không ít nguồn lực đất đai vẫn đang bị “nén lại” trong các dự án chậm triển khai, vướng mắc về quy hoạch, thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng hoặc trong hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ. Việc khơi thông nguồn lực này trở thành yêu cầu cấp thiết trong chiến lược phát triển của Thủ đô.

Theo Giáo sư Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, vấn đề cốt lõi hiện nay là phải “vốn hóa” được đất đai. “Đất đai là tài sản đặc biệt nhưng nếu không được đưa vào vận hành theo cơ chế thị trường minh bạch, hiệu quả thì sẽ khó tạo ra giá trị gia tăng tương xứng”, Giáo sư Đặng Hùng Võ nhấn mạnh. Theo ông, Hà Nội cần đẩy mạnh minh bạch hóa dữ liệu, hoàn thiện cơ chế đấu giá, đấu thầu dự án có sử dụng đất, chuyển từ “quản lý đất” sang “quản trị tài nguyên đất”.

Ở góc độ quản lý, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để tháo gỡ các điểm nghẽn. Khơi thông đất đai phải bắt đầu từ tháo gỡ thể chế và hiện đại hóa quản lý. Trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, đẩy mạnh số hóa hồ sơ địa chính, tích hợp với dữ liệu quốc gia, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao trách nhiệm thực thi.

Song song với đó, thành phố tập trung tháo gỡ các dự án chậm triển khai, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng. Đây là khâu then chốt của phát triển hạ tầng. Những kết quả tích cực đã được ghi nhận: Dự án Vành đai 1 cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng sau nhiều năm vướng mắc; nhiều dự án lớn được khởi công đồng loạt, công tác giải phóng mặt bằng cũng đạt được tiến độ và khối lượng kỷ lục. Từ thực tiễn triển khai cho thấy, khi thể chế được tháo gỡ, bộ máy vận hành thông suốt và người dân đồng thuận, đất đai không còn là “điểm nghẽn”, mà trở thành “điểm tựa” cho phát triển.

Ở cấp cơ sở, vai trò của chính quyền địa phương ngày càng rõ nét. Bí thư Đảng ủy xã Phượng Dực Lê Văn Bính cho rằng, chính cơ sở là nơi “biến chính sách thành hiện thực”. Việc công khai, minh bạch thông tin, tăng cường đối thoại với người dân đã giúp giảm khiếu kiện, tạo sự đồng thuận trong triển khai các dự án. Chính quyền cơ sở phải là cầu nối để mỗi quyết định về đất đai đều hướng tới ổn định đời sống và phát triển bền vững…

Nguồn lực đất đai được khơi thông - nhân dân là người thụ hưởng

Khơi thông nguồn lực đất đai, xét đến cùng không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân - chủ thể và cũng là đích đến của mọi chính sách phát triển.

Theo định hướng của lãnh đạo thành phố, việc khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phải gắn chặt với tổ chức lại không gian phát triển, hình thành các hành lang kinh tế, các vành đai đô thị, các trung tâm mới, từ đó tạo ra động lực lan tỏa. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: Hà Nội muốn phát triển nhanh, bền vững phải khơi thông các nguồn lực, trong đó đất đai là then chốt; phải gắn quản lý đất đai với quy hoạch, với đầu tư hạ tầng và với cải cách thể chế, để mỗi tấc đất đều được khai thác đúng giá trị, phục vụ phát triển chung.

Thực tế cho thấy, khi đất đai được khơi thông, hiệu quả mang lại không chỉ là những con số tăng trưởng mà là những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Những tuyến đường vành đai được mở rộng, những cây cầu mới bắc qua sông Hồng, những khu đô thị mới hình thành… vừa làm thay đổi diện mạo đô thị, vừa mở ra cơ hội phát triển, kết nối việc làm, dịch vụ, nâng cao chất lượng sống.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Phượng Dực Lê Văn Bính, người dân hiểu rằng, khi hạ tầng được đầu tư, đất đai được sử dụng đúng mục đích thì chính họ là người được hưởng lợi lâu dài từ sinh kế đến môi trường sống…

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, từ những vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống, nhờ định hướng phát triển nông nghiệp đô thị công nghệ cao, nhiều hộ dân đã chuyển đổi mô hình, nâng cao giá trị canh tác, tăng thu nhập bền vững. “Không ít người dân chia sẻ, điều họ cảm nhận rõ nhất không chỉ là thu nhập tăng lên mà là môi trường sống khang trang hơn, hạ tầng tốt hơn, con cái có điều kiện học tập và làm việc tốt hơn ngay tại quê hương”, Chủ tịch UBND xã Ba Vì Nguyễn Giáp Đông cho biết.

Khi đất đai được khai thác hiệu quả, các khu công nghiệp, dịch vụ, đô thị mới được hình thành, cơ hội việc làm được mở rộng, thu nhập được cải thiện, đời sống vật chất và tinh thần của người lao động được nâng cao. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển: Từ tăng trưởng đơn thuần sang phát triển bao trùm, lấy con người làm trung tâm. Khi mỗi quyết định liên quan đến đất đai đều hướng tới lợi ích lâu dài của cộng đồng, khi mỗi dự án đều gắn với nâng cao chất lượng sống thì đất đai không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn tạo dựng niềm tin xã hội.

Hà Nội hiện có hơn 335.000ha đất tự nhiên, tương ứng hơn 4,1 triệu thửa đất. Đến nay, dữ liệu không gian địa chính đã hoàn thành trên 80% diện tích; dữ liệu thuộc tính đạt hơn 59%. Cùng với đó, hàng triệu bản ghi về chủ sử dụng đất đã được rà soát, cập nhật, từng bước chuẩn hóa hệ thống thông tin. Việc số hóa này không chỉ giúp minh bạch hóa quản lý, mà còn rút ngắn thủ tục, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Đây là nền tảng để tổ chức lại không gian phát triển, kết nối quy hoạch với thực tiễn đầu tư.

Bạch Thanh