Thủ tướng yêu cầu kiểm tra ngay về bản quyền các chương trình máy tính tại doanh nghiệp

Thủ tướng Chính phủ vừa có Công điện số 38 yêu cầu tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).

Mạnh tay với vi phạm bản quyền

Theo công điện, thời gian qua, việc xâm phạm quyền SHTT vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tập trung chỉ đạo thực hiện nghiêm túc, quyết liệt Nghị quyết 397 ngày 5-12-2025 về Kế hoạch hành động của Chính phủ nhằm đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền SHTT đến năm 2030 và Chỉ thị 02 ngày 30-1-2026 của Thủ tướng về tăng cường thực thi quyền SHTT (trong đó yêu cầu ứng dụng AI, blockchain.. vào việc phát hiện hành vi vi phạm và nghiên cứu sửa đổi các văn bản liên quan đến quyền SHTT..).

Quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, tập trung triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7-5-2026 đến ngày 30-5-2026.

"Thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ" - công điện nêu rõ.

Chi cục QLTT TP.HCM kiểm tra số hàng hóa không có hồ sơ công bố chất lượng, không đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. Ảnh: Chi cục QLTT TP.HCM

Trong đó, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật.

Triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh.

Đề nghị VKSND Tối cao, TAND Tối cao đẩy mạnh các hoạt động kiểm sát, xét xử các vụ án về SHTT, bảo đảm xử lý nghiêm minh, có tính răn đe, đúng quy định pháp luật; trong đó tập trung điều tra, truy tố, xét xử một số vụ án điển hình.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức ngay các cuộc kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền chương trình máy tính tại các doanh nghiệp và bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng. Tập trung xử lý ngay hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định các vụ việc vi phạm nghiêm trọng, bảo đảm số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5-2025.

Bộ Công Thương, UBND các tỉnh, thành phố theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền tập trung chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát, giám sát, xử lý nghiêm các vụ việc xâm phạm quyền SHTT, đặc biệt là sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, bảo đảm số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5-2025....

Ảnh minh họa AI

"Chất xúc tác" để thay đổi diện mạo thực thi quyền SHTT

Trao đổi với PLO, TS Nguyễn Thái Cường, Viện Luật so sánh của Trường ĐH Luật TP.HCM, cho rằng dưới lăng kính luật học và quản trị tài sản trí tuệ, Công điện 38 cho thấy bước đi mang tính chiến lược nhằm chuyên nghiệp hóa môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Hiện nay, xâm phạm quyền SHTT tại Việt Nam không chỉ là vấn đề pháp lý đơn thuần mà còn là vấn đề về nhận thức xã hội. Thực trạng sử dụng phần mềm bẻ khóa (crack) hay kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu trên các nền tảng thương mại điện tử vẫn diễn biến phức tạp. Sự tinh vi của công nghệ số khiến các hành vi vi phạm diễn ra nhanh chóng, khó truy vết, trong khi các biện pháp ngăn chặn truyền thống đôi khi chưa theo kịp tốc độ thay đổi của thị trường số. Điều này vô hình trung tạo ra sự thiếu bình đẳng giữa doanh nghiệp thượng tôn pháp luật và đơn vị trục lợi từ chất xám của người khác.

TS Nguyễn Thái Cường, Viện Luật So sánh, Trường ĐH Luật TP.HCM. Ảnh: ULAW

Ts Nguyễn Thái Cường đánh giá sự quyết liệt của Chính phủ thông qua Công điện này đóng vai trò là "chất xúc tác" để thay đổi diện mạo thực thi quyền SHTT.

Thứ nhất, tăng cường sự phối hợp liên ngành. Việc thực thi quyền SHTT vốn mang tính đa ngành (giữa Công an, Khoa học & Công nghệ, Văn hóa...). Chỉ đạo của Thủ tướng giúp xóa bỏ sự rời rạc, thiết lập một cơ chế phối hợp tập trung, giúp các vụ việc xâm phạm được xử lý dứt điểm và nhất quán, thay vì bị kéo dài do chồng chéo thẩm quyền.

Thứ hai, hiện đại hóa công cụ giám sát. Việc yêu cầu ứng dụng công nghệ như AI, Blockchain để nhận diện vi phạm là hướng đi tất yếu. Đây là giải pháp căn cơ để quản lý môi trường mạng vốn rất phức tạp, giúp các chủ thể quyền bảo vệ tài sản của mình một cách hiệu quả và tiết kiệm chi phí hơn.

Thứ ba, hoàn thiện khung pháp lý thực thi. Việc rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định về hình sự và hành chính cho thấy tư duy đổi mới: không chỉ xử lý phần ngọn mà còn gia tăng tính răn đe từ gốc. Khi chi phí cho việc vi phạm cao hơn nhiều so với lợi nhuận thu được, doanh nghiệp sẽ tự giác chuyển hướng sang kinh doanh minh bạch.

“Sự chỉ đạo này khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững. Việc bảo hộ tốt quyền SHTT chính là "giấy thông hành" quan trọng nhất để các sản phẩm trí tuệ của Việt Nam hội nhập sâu rộng và an toàn vào chuỗi giá trị toàn cầu” - TS Nguyễn Thái Cường nói.

SONG MAI

HUỲNH THƠ