Để IPO không chỉ dừng ở huy động vốn mà còn tạo giá trị dài hạn

Cải cách IPO gắn với giám sát

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế ngày càng lớn, thị trường chứng khoán được kỳ vọng phát huy hơn nữa vai trò huy động vốn cho doanh nghiệp, góp phần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Đối với hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), yêu cầu đặt ra là tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và quyền lợi nhà đầu tư.

Chia sẻ tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn”, theo ông Bùi Ngọc Huyên - Phó trưởng Ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), hoạt động IPO cần hài hòa giữa hai mục tiêu là hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng điều kiện huy động vốn và bảo vệ nhà đầu tư thông qua việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời.

Ông Bùi Ngọc Huyên - Phó trưởng Ban Quản lý chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chia sẻ tại toạ đàm. Ảnh: Danh Khang.

Thời gian qua, khung pháp lý về chứng khoán và thị trường chứng khoán tiếp tục được hoàn thiện, đáng chú ý là Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán và Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Những điều chỉnh đối với quy định IPO gắn với niêm yết đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian đưa cổ phiếu lên sàn sau chào bán.

Trên cơ sở đó, UBCKNN sẽ tiếp tục rà soát quy định theo hướng cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Cùng với việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, cần nâng cao trách nhiệm của tổ chức phát hành đối với chất lượng hồ sơ IPO.

Đại diện UBCKNN nhận định, cải cách thủ tục hành chính cần gắn với tăng cường giám sát, đặc biệt đối với công bố thông tin định kỳ, bất thường và việc sử dụng vốn huy động từ IPO. Các vi phạm liên quan đến công bố thông tin, sử dụng vốn và quản trị công ty thời gian qua đều được UBCKNN theo dõi, giám sát và xử lý nghiêm nhằm bảo đảm kỷ cương, kỷ luật thị trường.

Theo đại diện UBCKNN, mỗi đợt chào bán chứng khoán ra công chúng được ví như lời chào của doanh nghiệp tới hàng nghìn nhà đầu tư. Phần lớn trong số này không có điều kiện trực tiếp kiểm chứng tình hình kinh doanh, tài chính, nên thông tin công bố là cơ sở quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc hồ sơ có đầy đủ thông tin theo quy định, mà thông tin còn phải trung thực, chính xác, phản ánh đúng hoạt động kinh doanh và những rủi ro liên quan. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về tổ chức phát hành mà còn được đặt ra đối với các đơn vị tư vấn, kiểm toán tham gia lập hồ sơ IPO. Luật số 56 và Nghị định 245 đã làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong phạm vi dịch vụ cung cấp, góp phần nâng cao chất lượng thông tin công bố.

Định giá IPO gắn với lợi ích nhà đầu tư

Từ góc nhìn nhà đầu tư, thông tin công bố là căn cứ để đánh giá doanh nghiệp, nhưng quyết định tham gia IPO còn phụ thuộc vào giá mua và triển vọng kinh doanh. Ông Nguyễn Nghĩa Tuấn - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI (SSIAM) cho biết, đơn vị có cơ hội tiếp cận nhiều thương vụ IPO, đồng thời từng đưa các quỹ đầu tư ra công chúng và niêm yết.

Ông Nguyễn Nghĩa Tuấn - Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI. Ảnh: Danh Khang.

Với đặc thù đầu tư dài hạn, SSIAM chú trọng giá trị nội tại, định hướng phát triển, tiềm năng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp. Theo ông Tuấn, nhà đầu tư quỹ không nhìn vào mức tăng giá trong phiên giao dịch đầu tiên hoặc vài phiên sau IPO, mà quan tâm doanh nghiệp có triển vọng ra sao và mức giá đầu tư có phù hợp hay không.

Ông Tuấn cũng đánh giá tích cực những thay đổi pháp lý trong năm 2025, đặc biệt là Nghị định 245/2025/NĐ-CP, bởi quy định mới đã tháo gỡ nhiều vướng mắc trong triển khai IPO, rút ngắn thời gian từ chào bán đến niêm yết và qua đó giảm bớt rủi ro ngắn hạn liên quan đến thời gian chờ giao dịch đối với nhà đầu tư cá nhân.

Dù vậy, theo ông Tuấn, không có một công thức chung để xác định mức giá tốt cho mọi ngành nghề, doanh nghiệp. SSIAM đánh giá từng cơ hội theo đặc điểm riêng của doanh nghiệp và ngành hoạt động. Ngoài yếu tố nội tại, thị trường cũng có thể tác động đến kết quả đầu tư. Ngay cả khi lựa chọn doanh nghiệp tốt với mức giá hợp lý, biến động thị trường và tâm lý đám đông vẫn có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

Bởi vậy, khi xem xét một thương vụ IPO, SSIAM áp dụng cách tiếp cận từ trên xuống, bắt đầu từ bối cảnh kinh tế vĩ mô dài hạn, tiếp đến là triển vọng ngành nghề và cuối cùng mới đánh giá cụ thể doanh nghiệp.

Cũng đề cập đến chất lượng doanh nghiệp và định giá IPO, ông Đặng Trần Phục - Chủ tịch HĐQT Công ty CP AzFin Việt Nam cho rằng đây là vấn đề khiến nhiều nhà đầu tư trăn trở. Theo thống kê được ông Phục dẫn lại, trong hơn 80% thương vụ IPO được khảo sát, sau một năm niêm yết, phần lớn nhà đầu tư chịu thua lỗ. Ông cũng đề cập trường hợp cổ phiếu được bán hết nhưng có thể một nửa, thậm chí hơn, do người nội bộ mua để hoàn tất đợt chào bán. Theo ông, như vậy chưa thể coi là IPO thành công.

Lý giải về những khác biệt trong kỳ vọng, ông Phục cho biết doanh nghiệp khi IPO thường muốn bán được nhiều cổ phiếu với giá càng cao càng tốt, trong khi nhà đầu tư muốn mua doanh nghiệp tốt ở mức giá hợp lý. Để giải quyết mâu thuẫn này, hai bên cần nhìn nhận từ góc độ của nhau; đặc biệt doanh nghiệp phát hành phải cân nhắc góc nhìn nhà đầu tư khi xây dựng chiến lược IPO.

Ông Phục cũng lưu ý một số doanh nghiệp coi IPO và niêm yết là đích đến để thoái vốn, thu hoạch thành quả. Có trường hợp bản cáo bạch đưa ra triển vọng tăng trưởng lợi nhuận cao, nhưng những năm sau doanh nghiệp không thực hiện được như kỳ vọng. IPO cần được nhìn nhận trong cả quá trình hoạt động của doanh nghiệp, thay vì chỉ ở thời điểm chào bán cổ phiếu.

Một vấn đề khác được ông Phục nhấn mạnh là quan hệ cổ đông. Nhiều doanh nghiệp chuyển từ mô hình tư nhân sang đại chúng chưa quen với việc công khai, trao đổi thông tin rộng rãi. Nếu quan hệ cổ đông không tốt, nhà đầu tư dễ thất vọng, ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và khả năng phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần tăng cường trao đổi để cổ đông hiểu và có thể đồng hành lâu dài./.

Thu Hương