Sửa Luật Chứng khoán: Đẩy mạnh chuyển đổi số, mở không gian phát triển thị trường

Đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả hoạt động thị trường

Sau hơn 5 năm triển khai, Luật Chứng khoán năm 2019 cùng hệ thống văn bản hướng dẫn đã tạo lập khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, đồng bộ cho hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển thị trường vốn, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, một số quy định cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện. Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính.

Một trong những trọng tâm của dự thảo là cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, thành phần hồ sơ và thủ tục hành chính, qua đó giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho các chủ thể tham gia thị trường.

Đối với hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), dự thảo đề xuất bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư, do nội dung này đã được quy định tại điều khoản về hủy bỏ chào bán chứng khoán ra công chúng.

Đồng thời, dự thảo đề xuất bỏ thành phần hồ sơ là báo cáo sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán gần nhất trong hồ sơ đăng ký chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng của công ty đại chúng. Việc điều chỉnh nhằm đơn giản hóa hồ sơ, chuyển một số yêu cầu từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời duy trì nghĩa vụ công bố thông tin sau chào bán.

Đáng chú ý, quy định về công bố bản thông báo phát hành cũng được sửa đổi. Theo đó, trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày giấy chứng nhận đăng ký chào bán chứng khoán ra công chúng có hiệu lực, tổ chức phát hành phải công bố thông tin trên trang thông tin điện tử của mình, của sở giao dịch chứng khoán có liên quan và tối thiểu một báo điện tử, thay cho yêu cầu công bố trên báo điện tử và báo in trong 3 số liên tiếp.

Đối với hoạt động lưu ký chứng khoán, dự thảo đề xuất bãi bỏ một số điều kiện đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn, kết quả kinh doanh và cơ sở vật chất. Các thành phần hồ sơ tương ứng cũng được cắt giảm nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Cùng với đó, điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ được rà soát, đơn giản hóa. Một số yêu cầu đối với cổ đông, thành viên góp vốn, người quản lý và hồ sơ thành lập được đề xuất bãi bỏ do đã được pháp luật khác điều chỉnh hoặc có thể kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động.

Đối với chi nhánh, văn phòng đại diện công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam, dự thảo đề xuất bỏ một số điều kiện về thời gian hoạt động còn lại của tổ chức nước ngoài.

Sửa Luật Chứng khoán: Đẩy mạnh chuyển đổi số, mở không gian phát triển thị trường. Ảnh: Đức Thanh

Theo cơ quan soạn thảo, việc cắt giảm các điều kiện không cần thiết gắn với tăng cường giám sát và hậu kiểm, bảo đảm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý rủi ro, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Một nội dung khác là sửa đổi quy định về tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán. Dự thảo sử dụng tên gọi chung “Sở giao dịch chứng khoán”, thay vì quy định cứng mô hình Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và các công ty con như hiện nay. Mô hình tổ chức cụ thể sẽ được xem xét, quyết định trên cơ sở đánh giá thực tiễn, phù hợp với yêu cầu quản trị và phát triển thị trường.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số và sản phẩm mới

Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện cơ sở pháp lý cho giao dịch điện tử, ứng dụng công nghệ mới và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chứng khoán.

Cụ thể, dự thảo bổ sung quy định về giao dịch điện tử và bảo đảm an toàn giao dịch điện tử theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính và pháp luật về giao dịch điện tử. Đồng thời, công ty chứng khoán, chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam được giao kết hợp đồng với khách hàng bằng văn bản hoặc hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử.

Theo cơ quan soạn thảo, nhiều nghiệp vụ chứng khoán hiện đã được thực hiện trên môi trường số như mở tài khoản trực tuyến, xác nhận hợp đồng điện tử, xác thực khách hàng bằng thông tin sinh trắc học. Việc hoàn thiện quy định được kỳ vọng giảm chi phí vận hành, lưu trữ hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và tạo điều kiện cung cấp dịch vụ trực tuyến toàn trình.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Theo đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép tổ chức thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian xác định.

Cơ chế này áp dụng đối với những nội dung pháp luật chưa có quy định hoặc khác với quy định hiện hành. Tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Việc bổ sung cơ chế thử nghiệm nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển sản phẩm, dịch vụ mới, đồng thời bảo đảm an toàn thị trường. Do đây là lĩnh vực mới, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết và đề xuất quy định này có hiệu lực sau một năm so với hiệu lực chung của Luật.

Đối với hoạt động của công ty chứng khoán, dự thảo làm rõ cơ sở pháp lý cho các dịch vụ phân phối, đại lý phân phối, tổ chức đấu giá chứng khoán, đại diện người sở hữu trái phiếu và đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Phạm vi cung cấp dịch vụ được xác định gắn với nghiệp vụ được cấp phép, nhằm tăng cường trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ và bảo vệ quyền lợi khách hàng.

Trong lĩnh vực quỹ đầu tư, dự thảo sửa đổi khái niệm quỹ hoán đổi danh mục (ETF) theo hướng cho phép tiếp nhận, hoán đổi tài sản khác theo quy định của Chính phủ để lấy chứng chỉ quỹ. Quy định này tạo cơ sở phát triển các sản phẩm ETF mới, đáp ứng nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư.

Dự thảo cũng đề xuất ngoại trừ việc tuân thủ hạn mức đầu tư đối với chứng khoán cơ cấu thuộc chỉ số tham chiếu của ETF. Theo cơ quan soạn thảo, quy định hiện hành có thể khiến quỹ vượt thụ động hạn mức 10% khi mô phỏng chỉ số, dẫn đến phải bán bớt tài sản hoặc tạm dừng tiếp nhận vốn góp. Việc sửa đổi nhằm tháo gỡ vướng mắc này, đồng thời duy trì các hạn mức đầu tư khác theo quy định.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam được cấp giấy chứng nhận hoạt động lưu ký chứng khoán vào nhóm tổ chức có thể cung cấp dịch vụ ngân hàng giám sát cho quỹ đại chúng, qua đó mở rộng lựa chọn dịch vụ và hỗ trợ phát triển ngành quỹ.

Một nội dung đáng chú ý khác là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực chứng khoán. Dự thảo yêu cầu công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ phải có tối thiểu một người đại diện theo pháp luật đáp ứng tiêu chuẩn về tình trạng pháp lý, kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề tương ứng với Tổng giám đốc hoặc Giám đốc.

Các quy định về chứng chỉ hành nghề cũng được hoàn thiện, trong đó bổ sung trường hợp thu hồi chứng chỉ nếu người được cấp không tham gia tập huấn hằng năm trong 3 năm liên tục hoặc không làm việc tại tổ chức sử dụng người được cấp chứng chỉ trong 3 năm liên tục, có tính đến các trường hợp ngoại lệ theo quy định.

Đồng thời, dự thảo bổ sung chính sách khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa công nghệ, nâng cao năng lực quản lý, giám sát và thực hiện các nhiệm vụ mới.

Theo dự thảo, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, cùng các điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm hoạt động thị trường ổn định, liên tục./.

Tấn Minh