Thị trường IPO toàn cầu: Chu kỳ mới hay hưng phấn nhất thời?

Biểu tượng của Tập đoàn SpaceX tại cổng vào trung tâm vũ trụ Brownsville ở Texas (Mỹ). Ảnh: TTXVN

Nghịch lý giữa "lượng" và "chất" này xuất phát từ việc dòng vốn đang dồn cục vào một số ít các đợt "khủng", đặc biệt là nhóm ngành công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI). Chính sự phân bổ tập trung đó đã đặt ra một câu hỏi lớn cho chặng đường cuối năm: Đây là khởi đầu của một chu kỳ bùng nổ bền vững trên diện rộng, hay chỉ là sự hưng phấn nhất thời dành riêng cho các "gã khổng lồ" công nghệ?

Bức tranh phân hóa giữa các khu vực

Báo cáo Xu hướng IPO toàn cầu của hãng kiểm toán EY công bố ngày 16/7 cho thấy một nghịch lý rõ rệt. Nửa đầu năm 2026, thế giới có 509 đợt IPO, giảm 7% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng vốn huy động lại đạt 193,6 tỷ USD, tăng 210%. Thị trường thu hẹp về số lượng và phình ra về quy mô.

Ông Mike Wisson, phụ trách Trung tâm IPO toàn cầu của hãng kiểm toán PwC, chỉ ra dòng vốn IPO toàn cầu trong nửa đầu năm đã tăng gấp ba lần cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, gần như toàn bộ đà bứt phá đó đến từ thị trường Mỹ, trong khi châu Âu chỉ đi ngang.

Cụ thể theo dữ liệu của EY, các đợt IPO tại châu Mỹ huy động được 130,3 tỷ USD, tăng khoảng 660% dù số đợt giảm mạnh. Chỉ riêng thị trường Mỹ đã gom về khoảng 128 tỷ USD, so với chỉ 17,1 tỷ USD cùng kỳ năm 2025, trong khi số đợt niêm yết lại giảm tới 35%. Riêng số đợt huy động trên 1 tỷ USD tại thị trường này tăng từ 4 lên 12 trong kỳ báo cáo.

Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực duy nhất đi lên ở cả hai chiều, với 247 đợt (tăng 6%) và thu hút 46,8 tỷ USD vốn huy động (tăng 60%). Điểm sáng rõ nhất là Hong Kong (Trung Quốc): 85 doanh nghiệp niêm yết mới tại đây đã gom về 209,9 tỷ HKD (khoảng 27 tỷ USD), đánh dấu kết quả nửa đầu năm mạnh nhất trong 5 năm qua.

Ở Đông Nam Á, bức tranh phân hóa hơn nhiều. Khu vực này ghi nhận 35 đợt với 2,5 tỷ USD, giảm 30% về số lượng nhưng tăng 85% về số vốn thu hút. Singapore (Xin-ga-po) nổi lên là điểm sáng khi 5 đợt chào bán mang về 1,1 tỷ USD, so với chỉ một đợt trị giá 4,5 triệu USD cùng kỳ năm ngoái.

Khu vực châu Âu, Trung Đông, Ấn Độ và châu Phi (EMEIA) gần như đi ngang khi ghi nhận 177 đợt (giảm 11%) và thu hút được 16,4 tỷ USD (tăng nhẹ 3%). Trong số này, thị trường khu vực Trung Đông - Bắc Phi suy yếu rõ nhất khi số đợt giảm gần 80% và vốn huy động giảm hơn 90% do xung đột trong khu vực.

Chất lượng áp đảo số lượng

Đứng sau nghịch lý trên là bốn động lực chính.

Trước hết là cơn khát vốn cho hạ tầng AI và công nghệ không gian. SpaceX niêm yết trên sàn Nasdaq ngày 11/6 với quy mô khoảng 86,2 tỷ USD – lớn hơn cả tổng dòng vốn IPO toàn cầu trong nửa đầu 2025 . Theo ông Paul Lau, phụ trách mảng thị trường vốn của công ty kiểm toán độc lập KPMG, các đợt khổng lồ thường đóng vai trò mỏ neo thu hút vốn quốc tế và tạo môi trường giao dịch sôi động. Dòng tiền từ những đợt như vậy đã tạo lực đẩy lan tỏa, đặc biệt tập trung dồn lực vào các lĩnh vực hạ tầng AI, công nghệ không gian và quốc phòng. Ông dự báo sẽ còn thêm nhiều đợt niêm yết quy mô lớn nữa, đặc biệt từ các tập đoàn công nghệ chuyên về AI đang tích cực chuẩn bị ra mắt thị trường.

Kế đến là quốc phòng và công nghiệp, nhóm ngành vươn lên dẫn đầu về giá trị nhờ cam kết chi tiêu quốc phòng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và gói đầu tư hạ tầng của Đức. Đợt IPO lớn nhất châu Âu trong nửa đầu năm cũng thuộc về lĩnh vực này: tập đoàn quốc phòng Czechoslovak Group (CSG) của Czech (Séc) huy động khoảng 3,3 tỷ euro (khoảng 3,8 tỷ USD) khi niêm yết trên sàn Euronext Amsterdam hồi tháng 1. Theo PwC, các doanh nghiệp quốc phòng tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng vốn IPO của châu Âu sáu tháng qua, với CSG cùng hai đợt khác trên sàn Đức nằm trong nhóm lớn nhất.

Động lực thứ ba đến từ cải cách quy định tại các sàn châu Á. Hong Kong mở đường cho hình thức niêm yết A+H, tức doanh nghiệp đã lên sàn tại Trung Quốc đại lục phát hành thêm cổ phiếu tại Hong Kong, với 24 đợt chiếm tới 58% vốn huy động của thị trường. Song song, quy định mới dành cho doanh nghiệp công nghệ chuyên biệt mang lại 13 đợt IPO, so với 8 đợt trong ba năm trước cộng lại. Cánh cửa này còn có thể mở theo chiều ngược lại, khi cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc gần đây bày tỏ ủng hộ việc doanh nghiệp đại lục đang niêm yết tại Hong Kong mở thêm niêm yết trên thị trường cổ phiếu loại A.

Cuối cùng là áp lực thoái vốn dồn nén. Sau ba năm thị trường gần như đóng băng, các quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ đầu tư tư nhân buộc phải tìm lối ra cho các khoản đã nắm giữ quá lâu. Các doanh nghiệp ở lại khu vực tư nhân quá lâu khi lên sàn thường có quy mô lớn hơn hẳn. Thực tế này thể hiện ngay ở quy mô trung bình: mỗi đợt IPO trong nửa đầu năm nay thu được khoảng 380 triệu USD, so với chỉ hơn 110 triệu USD cùng kỳ năm ngoái. Đây chính là lý giải trực tiếp cho việc số đợt giảm mà vốn huy động lại tăng vọt.

Phép thử của sáu tháng cuối năm

Trong các biến số của nửa cuối năm, câu hỏi được giới đầu tư đặt lên trước hết là liệu đà phục hồi có lan ra khỏi nhóm vài doanh nghiệp khổng lồ hay không.

Nhóm lạc quan có cơ sở để tin tưởng vào đà phục hồi. Ngày 1/6, Anthropic nộp hồ sơ đăng ký niêm yết theo hình thức bảo mật lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC). Một tuần sau, ngày 8/6, OpenAI làm điều tương tự. Cả hai doanh nghiệp AI này đều chưa ấn định thời điểm chào bán, nhưng hình thức đăng ký bảo mật cho phép họ chờ đúng thời điểm thị trường thuận lợi mới công bố.

Theo ông Keith Canton, phụ trách tư vấn vốn tư nhân toàn cầu của ngân hàng JPMorgan Chase, sẽ có khoảng một chục đợt IPO quy mô từ 1 tỷ USD trở lên dự kiến diễn ra trong nửa cuối năm. Xu hướng IPO là khó tránh khi một số doanh nghiệp chất lượng cao đã lớn tới mức phương án bán lại cho đối tác không còn phù hợp.

Nhưng nhóm thận trọng cũng có dữ liệu để phản biện. Theo ông Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao về thị trường IPO của công ty nghiên cứu Renaissance Capital, thị trường năm nay chỉ có vài đợt khổng lồ hút hết sự chú ý, và nếu loại những cái tên này ra khỏi thống kê thì phần nền vẫn khá yếu. Ông cảnh báo một đợt quá lớn có thể hút cạn dòng vốn lẽ ra dành cho những đợt phát hành khác, khiến các doanh nghiệp nhỏ hơn phải lùi lịch.

Diễn biến giá sau niêm yết càng làm lập luận này thêm sức nặng: cổ phiếu SpaceX từng lên tới 225,64 USD chỉ 5 phiên sau chào sàn rồi rơi xuống dưới giá chào bán 135 USD, còn SK hynix huy động 26,5 tỷ USD trên sàn Nasdaq ngày 10/7 nhưng sau đó có phiên giảm kỷ lục 15,4%, kéo lùi cả thị trường chứng khoán Hàn Quốc. Giới phân tích cho rằng rất ít doanh nghiệp chứng minh được mức lợi nhuận tương xứng với định giá mà thị trường dành cho họ.

Thị trường còn những biến số khác. Chính sách lãi suất của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), giá năng lượng và các nút thắt địa chính trị đều có thể khiến các đợt IPO bị hoãn lại bất ngờ. Ngân hàng Morgan Stanley nhận định hoạt động IPO nửa cuối năm nhiều khả năng dồn vào quý III, nhằm tránh giai đoạn biến động quanh kỳ bầu cử giữa kỳ tại Mỹ vào tháng 11 tới.

Nửa đầu năm 2026, thị trường đã trả lời câu hỏi ai đủ sức lên sàn - đó là những doanh nghiệp lớn, chuẩn bị kỹ và gắn với các ngành đang “nóng”. Bước sang nửa cuối năm, khi sự hưng phấn ban đầu nhường chỗ cho cách đánh giá thực dụng, câu hỏi khó hơn đang chờ lời giải: cánh cửa vừa mở ấy có đủ rộng cho phần còn lại của thị trường hay không?

Những biến số về lãi suất hay địa chính trị có thể tạo ra các cơn gió ngược làm chao đảo thị trường. Nhưng suy cho cùng, chỉ có nền tảng cơ bản vững chắc và một lộ trình sinh lời thuyết phục mới là tấm mỏ neo đủ sức giữ chân dòng vốn tỷ đô ở lại.

Hương Thủy/TTXVN (Tổng hợp)